Nederland heeft een verradelijke winternacht achter de rug. In de nacht van zondag op maandag geldt in vrijwel het hele land code oranje vanwege extreem gevaarlijke gladheid door ijzel. Alleen Zeeland blijft buiten schot.
Volgens het KNMI kan de situatie in korte tijd zeer risicovol worden, vooral voor weggebruikers die de nacht of vroege ochtend op pad moeten.
De combinatie van regen en een koud wegdek zorgt ervoor dat neerslag direct bevriest zodra het de grond raakt. Hierdoor ontstaat een gladde ijslaag die nauwelijks zichtbaar is, maar wel grote gevolgen kan hebben.
Wat maakt ijzel zo gevaarlijk
IJzel is een van de meest verraderlijke vormen van winterweer. In tegenstelling tot sneeuw is het vaak niet zichtbaar dat het wegdek glad is.
Wegen lijken nat, terwijl er in werkelijkheid een dunne laag ijs op ligt. Dit zorgt ervoor dat voertuigen plotseling grip verliezen, zelfs bij lage snelheden.
Niet alleen automobilisten lopen risico. Ook fietsers, voetgangers en bromfietsers kunnen te maken krijgen met onverwachte valpartijen. Bruggen, viaducten en fietspaden zijn extra gevoelig, omdat deze sneller afkoelen dan het gewone wegdek.
Wanneer gaat het los: tijden per regio
Het moment waarop de gladheid toeslaat, verschilt per regio.
De waarschuwingen zijn zorgvuldig afgestemd op de verwachte weersontwikkelingen. In Noord-Holland gaat code oranje als eerste in, al rond 23.00 uur gisteren. In andere provincies volgt de waarschuwing later in de nacht.
De verwachte tijdstippen per regio zijn als volgt:
Noord-Holland: van 23.00 tot 04.00 uur
Waddeneilanden, Utrecht, Noord-Brabant en Limburg: van 00.00 tot 05.00 uur
Flevoland en Gelderland: van 00.00 tot 07.00 uur
Friesland en Overijssel: van 01.00 tot 08.00 uur
Drenthe en Groningen: van 02.00 tot 10.00 uur
In Zuid-Holland blijft het bij code geel, wat betekent dat er lokaal gladheid kan optreden. Zeeland blijft volledig buiten de waarschuwingen.
Waarom deze nacht extra verraderlijk is
Wat deze situatie extra gevaarlijk maakt, is het tijdstip. De meeste mensen verwachten midden in de nacht geen extreme gladheid. Toch is juist dan het risico groot. Minder verkeer betekent vaak minder strooiwagens op de weg en lagere temperaturen zorgen ervoor dat het ijs zich snel kan vormen.
Bovendien kan de overgang van regen naar ijzel snel verlopen. Een weg die om 22.00 uur nog prima berijdbaar is, kan een uur later spekglad zijn zonder duidelijke visuele aanwijzingen.
Gevolgen voor verkeer en vervoer
Bij eerdere ijzelnachten bleek al hoe groot de impact kan zijn. Ongelukken, vastgelopen snelwegen en vertraagde hulpdiensten zijn geen uitzondering. Ook het openbaar vervoer kan hinder ondervinden, bijvoorbeeld door gladde perrons, wisselstoringen en vertragingen bij bus- en treinverkeer.
Fietsers wordt geadviseerd om de fiets zoveel mogelijk te laten staan. Ook voetgangers doen er verstandig aan om voorzichtig te zijn en gladde routes te vermijden.
Code oranje: wat betekent dat precies
Code oranje wordt afgegeven bij weersomstandigheden die grote impact kunnen hebben op de samenleving. Het betekent niet alleen dat het weer gevaarlijk kan zijn, maar ook dat de kans groot is dat het dagelijks leven wordt ontregeld.
Bij code oranje adviseert het KNMI om reisbewegingen uit te stellen of aan te passen. Wie toch de weg op moet, wordt geadviseerd extra reistijd in te plannen en de snelheid aan te passen aan de omstandigheden.
Overdag nog steeds opletten
In vrijwel het hele land geldt dan code geel vanwege plaatselijke gladheid. Resten van sneeuw en bevroren natte wegen kunnen vooral in de ochtend voor gevaarlijke situaties zorgen.
Schaduwrijke plekken en rustige wegen kunnen langer glad blijven, zelfs wanneer de temperatuur iets boven nul uitkomt. Dat maakt het verraderlijk, omdat de gladheid vaak niet direct wordt verwacht.
Maandag dooi: winterweer trekt zich terug
Het goede nieuws is dat deze winterse periode naar verwachting niet lang meer aanhoudt. Vanaf maandag zet de dooi in. De temperaturen lopen op en de kans op nieuwe ijzel verdwijnt. Daarmee komt er voorlopig een einde aan de winterse omstandigheden.
Toch blijft voorzichtigheid geboden. Smeltend ijs en natte wegen kunnen ook tijdens de dooiperiode voor gevaarlijke situaties zorgen, vooral in de ochtenduren.
Wat weggebruikers nu het beste kunnen doen
De belangrijkste tip blijft om alleen de weg op te gaan als het echt noodzakelijk is. Wie thuis kan blijven, doet daar verstandig aan.
Moet er toch worden gereisd, dan is het belangrijk om snelheid te minderen en voldoende afstand te houden.
Winterbanden helpen, maar bieden geen garantie bij ijzel. Ook met goede banden kan het voertuig grip verliezen. Rustig rijden en plotselinge stuur- of rembewegingen vermijden is essentieel.
Gemeenten en strooidiensten op scherp
Strooidiensten staan deze nacht op scherp, maar ijzel is moeilijk te bestrijden. Zout werkt minder goed wanneer regen blijft vallen en direct bevriest. Dat betekent dat zelfs gestrooide wegen alsnog gevaarlijk glad kunnen worden.
Gemeenten doen wat ze kunnen, maar het weer laat zich niet volledig controleren. Daarom blijft eigen alertheid van weggebruikers cruciaal.
Waarom deze waarschuwing serieus genomen moet worden
Elke winter blijken ijzelnachten opnieuw onderschat te worden. Juist omdat het er ‘gewoon nat’ uitziet, nemen mensen meer risico dan verstandig is. De combinatie van onzichtbaar ijs en nachtelijke uren maakt deze situatie extra gevaarlijk.
De oproep van het KNMI is dan ook duidelijk: onderschat deze gladheid niet. Het kan binnen enkele minuten misgaan, met grote gevolgen.
Vooruitblik na deze winterse episode
Na maandag lijkt Nederland voorlopig verlost van ijzel en sneeuw. Toch blijft het winter en kan het weer snel omslaan. Weersituaties zoals deze laten zien hoe belangrijk het is om waarschuwingen serieus te nemen en reisgedrag aan te passen.
De komende nacht staat in ieder geval in het teken van opletten, aanpassen en waar mogelijk thuisblijven. Want als de ijzel eenmaal toeslaat, is het vaak al te laat om nog te reageren.
