De grootste oppositiepartij in de Tweede Kamer, GroenLinks-PvdA, sluit niet uit dat er afspraken worden gemaakt met het aankomende minderheidskabinet van VVD, D66 en CDA.
De partij laat weten open te staan voor onderhandelingen, maar benadrukt tegelijkertijd dat daar duidelijke grenzen aan zitten.
Als het kabinet volgens hen te ver gaat met het afbreken van de verzorgingsstaat, houdt de bereidheid direct op.
De uitspraken kwamen tijdens een nieuwjaarstoespraak van partijleider Jesse Klaver, waarin hij de koers van zijn partij toelichtte.
GroenLinks-PvdA kiest naar eigen zeggen voor een vorm van “verantwoorde oppositie”, waarbij niet alles bij voorbaat wordt afgewezen, maar ook niet kritiekloos wordt gesteund.
Van felle kritiek naar voorzichtige openheid
Aanvankelijk was GroenLinks-PvdA zeer kritisch op het idee van een minderheidskabinet. De combinatie van VVD, D66 en CDA beschikt namelijk niet over een meerderheid in zowel de Tweede als Eerste Kamer.
Klaver sprak eerder zelfs van een riskant politiek experiment en noemde de formatiekeuze een grote fout.
Toch klinkt de toon nu genuanceerder. De partij lijkt te erkennen dat volledige blokkade weinig oplevert in een periode waarin Nederland volgens Klaver voor grote uitdagingen staat. De internationale situatie, met spanningen rond oorlogen en geopolitieke machtsverschuivingen, speelt daarbij nadrukkelijk mee.
Waarom GroenLinks-PvdA een sleutelpositie heeft
Met twintig zetels in de Tweede Kamer kan GroenLinks-PvdA het minderheidskabinet in één klap aan een meerderheid helpen.
Dat maakt de partij cruciaal voor de slagingskansen van het nieuwe kabinet. De formerende partijen hopen dan ook dat de uitgestoken hand daadwerkelijk iets oplevert.
Volgens Klaver is de bereidheid om te praten geen teken van zwakte, maar juist van verantwoordelijkheid. Niet om het kabinet overeind te houden, maar om het land vooruit te helpen. Daarbij benadrukt hij dat zijn partij niet meewerkt aan plannen die volgens hen oneerlijk uitpakken voor gewone burgers.
Duidelijke rode lijnen bij sociaal beleid
Een belangrijk punt in de toespraak van Klaver was de bescherming van mensen met een lager of middeninkomen.
GroenLinks-PvdA wil onder geen beding accepteren dat de rekening van bezuinigingen bij gewone Nederlanders wordt neergelegd, terwijl vermogende groepen buiten schot blijven.
Ook op het gebied van zorg en arbeidsmarkt trekt de partij duidelijke grenzen.
Plannen die de toegang tot zorg beperken of het eenvoudiger maken om werknemers te ontslaan, kunnen volgens Klaver niet rekenen op steun. In dat geval, zo stelde hij, vindt het kabinet zijn partij recht tegenover zich.
Samenwerken op grote dossiers
Ondanks de scherpe voorwaarden ziet GroenLinks-PvdA wel mogelijkheden voor samenwerking op een aantal grote thema’s.
Denk aan het oplossen van de stikstofproblematiek, het versnellen van de woningbouw en het herstel van natuur en milieu.
Dit zijn dossiers waar de partij al langer duidelijke plannen voor heeft en waar volgens Klaver progressieve doorbraken mogelijk zijn.
Daarnaast werd in de toespraak gesproken over het verdedigen van vrije en democratische waarden.
In dat kader noemde Klaver internationale figuren als Vladimir Poetin en Donald Trump, die volgens hem symbool staan voor krachten die deze waarden onder druk zetten.
Begroting wordt eerste grote test
De echte proef voor de bereidheid tot samenwerking komt al snel. VVD, D66 en CDA moeten bij de komende begrotingsonderhandelingen miljarden vinden, onder meer voor hogere defensie-uitgaven.
De verwachting is dat daarbij maatregelen worden voorgesteld om zorgkosten te beperken, lasten te verhogen of te snijden in de sociale zekerheid.
Juist daar wringt het voor GroenLinks-PvdA. De vraag is hoe hard de partij vasthoudt aan haar voorwaarden zodra concrete voorstellen op tafel liggen. Is steun alleen mogelijk als bezuinigingen op sociale voorzieningen volledig worden geschrapt, of is er ruimte voor beperkte compromissen?
Echte deals of vooral een signaal?
Volgens politiek waarnemers gaat de opstelling van GroenLinks-PvdA verder dan het per wetsvoorstel bekijken of steun mogelijk is.
Klaver spreekt expliciet over het sluiten van deals, wat suggereert dat er bredere afspraken kunnen komen over meerdere dossiers tegelijk.
Dat zorgt bij de formerende partijen voor gemengde gevoelens. Openlijk zal de bereidheid van GroenLinks-PvdA worden verwelkomd, maar achter de schermen leeft de vraag wat die steun werkelijk waard is. Als de partij alleen meewerkt aan plannen die volledig in haar straatje passen en daar steeds nieuwe eisen aan koppelt, levert samenwerking weinig op.
Kritiek vanuit andere oppositiepartijen
Niet alle oppositiepartijen zijn enthousiast over de koers van GroenLinks-PvdA.
Vanuit onder meer de SP klinkt kritiek dat de partij te snel bereid zou zijn om het kabinet tegemoet te komen. Volgens die partijen dreigt de oppositierol verwaterd te raken als er te veel wordt meegedacht met de coalitie.
Tegelijkertijd wordt ook erkend dat een minderheidskabinet zonder enige vorm van samenwerking nauwelijks kan functioneren. Dat plaatst GroenLinks-PvdA in een lastig spanningsveld tussen invloed uitoefenen en oppositie voeren.
Onzekerheid over de komende maanden
De komende weken en maanden zullen uitwijzen hoe stevig de uitgestoken hand van GroenLinks-PvdA daadwerkelijk is.
Zodra het inhoudelijke akkoord van VVD, D66 en CDA wordt gepresenteerd, wordt duidelijk of de voorwaarden van Klaver serieus worden genomen of vooral dienen als politiek signaal.
Voorlopig balanceert de partij tussen principiële oppositie en pragmatische samenwerking. Of dat leidt tot echte progressieve akkoorden of juist tot teleurstelling aan beide kanten, hangt af van de bereidheid om pijnlijke keuzes te delen.
Eén ding is duidelijk: zonder GroenLinks-PvdA wordt regeren voor het nieuwe minderheidskabinet een stuk lastiger.
