In Den Haag is de formatie opnieuw in een beslissende fase beland.
De onderhandelingen tussen D66, VVD en CDA zijn volgens betrokkenen ver gevorderd, met name op het gebied van de overheidsfinanciën. Na nachtelijke gesprekken klinkt voorzichtig optimisme, al is het akkoord nog niet definitief rond.
De drie partijen willen samen een minderheidskabinet vormen. Dat betekent dat zij geen meerderheid in de Tweede Kamer hebben en voor wetgeving afhankelijk blijven van steun van andere partijen.
Juist daarom gelden de financiële afspraken als een cruciale horde: zonder solide begrotingsbasis is een minderheidskabinet kwetsbaar vanaf dag één.
Nachtelijke onderhandelingen over geld
De gesprekken over financiën liepen tot diep in de nacht door. Volgens D66-leider Rob Jetten zijn de partijen “echt heel ver”, maar ontbreekt nog de laatste afronding.
Het gaat om ingewikkelde dossiers waarin keuzes gemaakt moeten worden over uitgaven, bezuinigingen en investeringen voor de komende jaren.
Financiën vormen traditioneel het hart van een coalitieakkoord. Hier worden prioriteiten vastgelegd en wordt bepaald hoeveel ruimte er is voor nieuw beleid. Dat maakt de laatste meters vaak het zwaarst: iedere euro moet worden verdedigd en iedere afspraak moet standhouden bij doorrekeningen.
CDA ziet kansen, maar geen garanties
Ook vanuit het CDA klinkt voorzichtige hoop. Partijleider Henri Bontenbal liet weten dat hij verwachtte dat de gesprekken al eerder afgerond zouden zijn.
Dat lukte niet, maar de verwachting is dat het alsnog snel kan gebeuren. De toon is positief, al blijft de slag om de laatste details spannend.
Voor het CDA is financiële degelijkheid een belangrijk uitgangspunt. De partij wil voorkomen dat afspraken later moeten worden bijgesteld of dat het kabinet in korte tijd in de problemen komt. Dat verklaart waarom er stevig wordt dooronderhandeld over cijfers en aannames.
VVD hamert op zorgvuldigheid
Aan VVD-zijde wordt benadrukt dat zorgvuldigheid voorop staat.
Partijleider Dilan Yeşilgöz gaf aan dat, zodra de onderhandelaars eruit zijn, meerdere dagen nodig zijn om het akkoord te bespreken binnen de fracties en om de plannen te laten doorrekenen door ambtenaren.
Dat betekent dat de inhoud niet alleen politiek, maar ook technisch moet kloppen. Doorrekeningen zijn essentieel om te toetsen of beloften realistisch zijn en of de begroting sluitend blijft. Zonder dat proces is een presentatie van het akkoord niet denkbaar.
Strakke planning richting akkoord
De ambitie is om het coalitieakkoord later deze week te presenteren. Om dat te halen, moeten de onderhandelingen uiterlijk begin van de week worden afgerond. Daarna volgt een intensieve fase van interne afstemming en ambtelijke controle.
Deze planning laat zien hoe krap de agenda is. Iedere vertraging werkt door in het vervolgtraject. Tegelijkertijd willen de partijen voorkomen dat snelheid ten koste gaat van kwaliteit. Zeker bij een minderheidskabinet is een stevig fundament noodzakelijk.
Waarom financiën nu zo bepalend zijn
Bij een minderheidskabinet ligt de nadruk extra sterk op financiële afspraken. Omdat er geen vaste Kamermeerderheid is, kan elk voorstel ter discussie komen te staan. Duidelijke financiële kaders geven houvast in debatten en vergroten de kans dat andere partijen bereid zijn mee te bewegen.
Bovendien kijkt ook de buitenwereld mee. Financiële markten, toezichthouders en internationale partners willen zekerheid over het begrotingsbeleid. Een akkoord dat rammelt, kan het vertrouwen snel ondermijnen.
Minderheidskabinet als bewuste keuze
De keuze voor een minderheidskabinet is niet vanzelfsprekend. Lange tijd werd in Den Haag vooral gezocht naar meerderheidscoalities. De huidige politieke verhoudingen maken dat lastig. Door samen te werken in een kleiner blok hopen D66, VVD en CDA alsnog bestuurlijke stabiliteit te bieden.
Dat vraagt wel om een andere manier van werken. Overleg met oppositiepartijen wordt structureel onderdeel van het proces. Juist daarom willen de drie partijen onderling helderheid hebben over de financiële koers.
Interne spanningen en afwegingen
Binnen alle drie de partijen spelen interne discussies. Fracties willen weten welke concessies zijn gedaan en welke doelen overeind zijn gebleven. Vooral financiële keuzes raken direct aan verkiezingsbeloften en ideologische uitgangspunten.
Dat verklaart waarom Yeşilgöz aangaf dat fracties tijd nodig hebben om het akkoord te bestuderen. Pas als daar voldoende draagvlak is, kan de volgende stap worden gezet. Zonder interne steun is een minderheidskabinet vanaf de start wankel.
Rol van informateur en ambtenaren
De gesprekken vinden plaats onder begeleiding van informateur Rianne Letschert. Zij bewaakt de voortgang en probeert partijen dichter bij elkaar te brengen waar dat nodig is. Daarnaast spelen ambtenaren een belangrijke rol bij het doorrekenen van plannen en het toetsen van haalbaarheid.
Die combinatie van politiek en techniek is kenmerkend voor deze fase. Niet alleen de intenties, maar ook de uitvoering moet kloppen. Dat maakt de laatste onderhandelingsrondes intensief.
Wat betekent dit voor Nederland
Als de afspraken rondkomen, ligt de weg open voor een nieuw kabinet dat snel aan de slag wil. Thema’s als bestaanszekerheid, klimaat, veiligheid en economie wachten op besluitvorming. Tegelijk blijft de politieke context uitdagend, omdat steun in de Kamer per onderwerp moet worden gezocht.
Een sterk financieel akkoord kan daarbij helpen. Het biedt duidelijkheid over wat wel en niet mogelijk is en geeft richting aan het beleid. Zonder dat kader dreigt stilstand.
Spanning blijft tot het laatste moment
Hoewel de toon optimistisch is, blijft de uitkomst onzeker tot het akkoord daadwerkelijk wordt gepresenteerd.
In eerdere formaties bleek vaker dat onderhandelingen op het laatste moment alsnog vastliepen. De komende dagen zijn daarom cruciaal.
De partijen lijken zich daarvan bewust. De boodschap is eensgezind: men is dichtbij, maar nog niet klaar. Pas als alle puzzelstukken passen, kan het resultaat naar buiten worden gebracht.
Vooruitblik op de komende dagen
De komende dagen staan in het teken van afronden, controleren en overtuigen. Als alles volgens plan verloopt, kan Nederland later deze week kennisnemen van de financiële koers van het beoogde minderheidskabinet.
Tot die tijd blijft Den Haag in spanning. Eén ding is duidelijk: de onderhandelingen over geld vormen de sleutel tot het vervolg van deze formatie.
