Het is officieel: D66, VVD en CDA hebben een akkoord gesloten. Na weken onderhandelen is er witte rook en ligt er een coalitieakkoord op hoofdlijnen.
Vrijdag wordt duidelijk wat er precies in staat, maar één ding is nu al helder: de financiële koers is bepaald. En dat nieuws valt niet overal even goed, zeker niet aan de rechterkant van het politieke spectrum.
De drie partijen bereikten overeenstemming na intensieve gesprekken waarin vooral geld het grote struikelblok bleek. Hoe moet een nieuw kabinet omgaan met miljardeninvesteringen in defensie, stikstof en andere grote dossiers? Die vraag zorgde tot het laatste moment voor spanning aan de onderhandelingstafel.
Snelle formatie, maar met zware onderhandelingen
Hoewel de onderhandelingen stevig waren, verliep de formatie opvallend snel. Sinds de verkiezingen zijn er formeel nog geen drie maanden verstreken.
Zodra de VVD zich bij D66 en CDA voegde, ging het tempo omhoog. Binnen ongeveer zes weken lag er een akkoord.
Volgens betrokkenen waren er de afgelopen dagen nog meerdere marathonsessies nodig om de laatste plooien glad te strijken. Vooral op het financiële hoofdstuk bleek het lastig om tot elkaar te komen. Woensdag zouden alleen nog enkele details worden uitgewerkt, iets wat door insiders wordt omschreven als een formaliteit.
Als de fracties van de drie partijen instemmen, wordt het akkoord vrijdag gepresenteerd. De planning is dat het nieuwe kabinet halverwege februari op het bordes bij de koning staat.
Beoogd premier Jetten toont zich optimistisch
Beoogd premier Rob Jetten liet zich na het akkoord opvallend enthousiast uit.
Volgens hem is er veel zin om aan de slag te gaan en wil het toekomstige kabinet nadrukkelijk samenwerken met andere partijen in de Tweede Kamer. Hij benadrukte dat het hier gaat om één van de snelste formaties van de afgelopen decennia.
Op vragen over hoe de plannen precies betaald gaan worden, hield Jetten de kaarten tegen de borst. Of er gekozen wordt voor hogere schulden, bezuinigingen of een combinatie daarvan, bleef voorlopig onduidelijk.
VVD wil geen schulden doorschuiven
VVD-leider Dilan Yesilgöz legde wel alvast een duidelijke rode lijn neer. Volgens haar mogen toekomstige generaties niet worden opgezadeld met hoge schulden.
Er zullen keuzes worden gemaakt, en die keuzes zullen volgens haar allesbehalve kleurloos zijn.
Tegelijkertijd gaf ze toe dat het kabinet steun nodig zal hebben in zowel de Tweede als de Eerste Kamer. Met slechts 66 zetels in de Tweede Kamer en 22 in de Eerste Kamer is er geen sprake van een meerderheid.
CDA tevreden, maar realistisch
CDA-leider Henri Bontenbal sprak van een ‘mooi akkoord’ na weken intensief overleg. Hij gaf toe dat het proces niet altijd soepel verliep, maar benadrukte dat de partijen uiteindelijk tot elkaar zijn gekomen.
Ook hij wees erop dat de laatste fase van onderhandelingen zwaar was. De bekende ‘laatste loodjes’ vroegen meer tijd en energie dan vooraf gehoopt.
Financiën waren het echte breekpunt
De grootste spanningen ontstonden bij de rijksfinanciën. Het nieuwe kabinet staat voor enorme uitgaven, met name op het gebied van defensie en stikstofbeleid. Alleen al voor defensie wordt gesproken over bedragen tussen de 16 en 18 miljard euro.
Daar botsten de ideologische verschillen. D66 staat traditioneel meer open voor het laten oplopen van de staatsschuld, terwijl de VVD juist hamert op begrotingsdiscipline en bezuinigingen. Het CDA zat daar ergens tussenin, maar neigde in dit dossier vaker richting D66.
Uiteindelijk is er een compromis gevonden, al is nog niet duidelijk hoe concreet die afspraken zijn. Bronnen spreken over een ‘bezweringsformule’ die ruimte laat voor interpretatie.
Minderheidskabinet maakt alles onzeker
Een belangrijk detail: dit wordt vrijwel zeker een minderheidskabinet. Dat betekent dat elk plan afzonderlijk steun moet krijgen van oppositiepartijen. Geen vanzelfsprekende meerderheid, geen automatische goedkeuring.
Historisch gezien is dat een riskante constructie. Het laatste echte minderheidskabinet in Nederland dateert uit 1939 en hield het slechts twee dagen vol. Dat maakt de situatie politiek gezien extra spannend.
Voor rechts Nederland is dit een extra bittere pil. Zonder stevige rechtse meerderheid wordt het lastiger om een harde koers te varen op onderwerpen als migratie, financiën en klimaat.
Voor rechts Nederland voelt dit als een nederlaag
Hoewel de VVD deelneemt aan het kabinet, voelt het akkoord voor veel rechtse kiezers als slecht nieuws. D66 heeft zichtbaar invloed gehad op de koers, vooral op financieel en ideologisch vlak. Grote uitgaven lijken onvermijdelijk en echte bezuinigingen blijven voorlopig uit beeld.
Daar komt bij dat elk plan afhankelijk wordt van wisselende steun in de Kamer. Dat opent de deur voor compromissen met linkse of progressieve partijen, iets waar veel rechtse stemmers weinig vertrouwen in hebben.
Jetten zal vooral de snelheid benadrukken
De komende dagen zal Rob Jetten waarschijnlijk blijven hameren op de snelheid en efficiëntie van de formatie. In vergelijking met eerdere kabinetsformaties, die soms meer dan tweehonderd dagen duurden, is dit proces uitzonderlijk snel verlopen.
Toch zegt snelheid weinig over stabiliteit. Met grote financiële uitdagingen, geen meerderheid en scherpe ideologische verschillen binnen de coalitie, ligt politieke onrust constant op de loer.
De echte discussie begint nu pas
Vrijdag wordt duidelijk wat er precies in het coalitieakkoord staat. Dan zal ook blijken hoe de financiële keuzes concreet worden ingevuld en welke richting Nederland de komende jaren opgaat.
Voor nu staat één ding vast: het politieke speelveld is opnieuw ingedeeld. En voor rechts Nederland voelt deze uitkomst allesbehalve als winst. De echte strijd lijkt pas net te beginnen.
