Wie in de jaren 80 of 90 opgroeide, kent het waarschijnlijk nog wel: na het avondeten kwam er een groot pak vla op tafel. Geen luxe mousse met drie lagen, geen proteïnepudding en al helemaal geen dessert met koekjes, karamelsaus en andere toppings. Gewoon een flinke kom vla. Eén van die klassiekers lijkt nu echter langzaam uit de Nederlandse supermarkt te verdwijnen.
Blanke vla, jarenlang een vertrouwd gezicht in het zuivelschap, wordt door steeds meer fabrikanten en supermarkten aan de kant geschoven. Albert Heijn stopte eerder al met de verkoop van de huismerkvariant en ook grote zuivelmerken produceren het toetje niet langer. Melkunie volgt dit najaar. De reden blijkt opvallend simpel: Nederlanders kopen het steeds minder.
Daarmee lijkt een toetje dat tientallen jaren geleden bij talloze gezinnen standaard in de koelkast stond het af te leggen tegen een compleet nieuwe generatie desserts. En wie denkt dat alleen jongeren verantwoordelijk zijn voor die verandering, heeft het mis. De complete manier waarop Nederland naar het dessert kijkt, is veranderd.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Blanke vla verdwijnt uit supermarkten
De terugtocht van blanke vla is inmiddels duidelijk zichtbaar. Albert Heijn besloot in maart al om de huismerkversie uit het assortiment te halen. Volgens de supermarkt was de belangstelling van klanten simpelweg te sterk teruggelopen om het product nog langer een vaste plek in het schap te geven.
Ook Campina maakt geen blanke vla meer. Daar komt nu Melkunie bij. Het zuivelmerk stopt vanaf dit najaar met het leveren van blanke vla aan supermarkten.
Daarmee verdwijnen in relatief korte tijd meerdere bekende varianten. Voor liefhebbers betekent het overigens nog niet dat ze onmiddellijk afscheid hoeven te nemen van hun vertrouwde nagerecht. Helemaal verdwenen is blanke vla namelijk nog niet.
Onder meer Jumbo verkoopt nog een huismerkvariant. Ook Melkan, dat onder andere bij Plus verkrijgbaar is, heeft blanke vla nog in het assortiment. Zowel Jumbo als Plus hebben aangegeven momenteel geen plannen te hebben om daarmee te stoppen.
Verkoop daalt al jarenlang
Dat steeds meer merken afhaken, komt volgens de betrokken bedrijven niet uit de lucht vallen. De verkoop van blanke vla loopt al langere tijd terug. Melkunie ziet die ontwikkeling al jaren en trekt daar nu uiteindelijk de conclusie uit.
Consumenten willen volgens het bedrijf tegenwoordig vaker verrast worden door opvallendere smaken. En precies daar heeft blanke vla een probleem. Waar het product ooit juist aantrekkelijk was vanwege zijn neutrale karakter, wordt dat tegenwoordig sneller als saai ervaren.
Een blik in het gemiddelde zuivelschap maakt duidelijk hoeveel concurrentie erbij is gekomen. Naast traditionele chocolade- en vanillevla liggen er tegenwoordig allerlei varianten met smaken die enkele tientallen jaren geleden nauwelijks denkbaar waren.
Appelkaneelvla, stroopwafelvla, rumrozijnenvla en varianten met bolletjes zijn slechts enkele voorbeelden. Ook dubbelvla en tijdelijke seizoenssmaken eisen hun plek in het schap op.
Voor een relatief eenvoudige vla zonder uitgesproken smaak wordt het daardoor steeds moeilijker om op te vallen.
Een klassieker uit jaren 80
Vooral bij Nederlanders die in de jaren 80 en 90 opgroeiden, kan het verdwijnen van blanke vla behoorlijk wat nostalgische gevoelens oproepen. Het dessert stond destijds bij veel gezinnen regelmatig op tafel.
Na aardappelen, groente en vlees kwam het pak uit de koelkast en werd er voor iedereen een schaaltje ingeschonken. Soms ging er nog wat siroop, fruit of ander lekkers doorheen, maar ook zonder toevoegingen werd het gegeten.
Zuivelfabrikanten brachten de romige variant ongeveer 45 jaar geleden commercieel verpakt op de markt. Daarmee groeide blanke vla uit tot één van de vele vaste zuivelproducten in Nederlandse huishoudens.
Juist daarom is het opvallend hoe snel zo’n vertrouwd product terrein kan verliezen. Wat jarenlang bijna vanzelfsprekend werd gekocht, moet tegenwoordig concurreren met tientallen nieuwe keuzes.
Waarom blanke vla zo neutraal is
De naam zegt eigenlijk al iets over het oorspronkelijke idee achter het product. Volgens zuivelkeurmeester en vla-liefhebber Evert Schönhage verwijst ‘blank’ in deze context niet simpelweg naar de witte kleur.
Het zou vooral betekenen dat de vla neutraal is en geen duidelijke smaaktoevoeging zoals cacao of vanille bevat. Daarmee functioneerde blanke vla eigenlijk als een soort basisdessert.
Consumenten konden vervolgens zelf bepalen wat ze ermee deden. Fruit erbij, een scheutje siroop, verkruimelde koekjes of gewoon niets: het kon allemaal.
Dat neutrale karakter had ook een praktische reden. Echte vanille is relatief duur. Tegenwoordig wordt in veel producten vanilline gebruikt, een industrieel geproduceerde smaakstof, maar blanke vla bood oorspronkelijk een voordelig alternatief zonder zo’n uitgesproken toevoeging.
Wat vroeger dus juist een voordeel was, lijkt het product nu tegen te werken. In een markt waarin consumenten steeds vaker zoeken naar iets bijzonders, is ‘neutraal’ niet automatisch meer aantrekkelijk.
Heeft de naam ermee te maken?
Door het verdwijnen van blanke vla ontstaat ook een andere vraag. Heeft de naam van het product misschien een rol gespeeld?
Het woord ‘blank’ is in Nederland de afgelopen jaren regelmatig onderwerp van discussie geweest. Sommige mensen geven de voorkeur aan het woord ‘wit’, terwijl anderen vinden dat ‘blank’ in veel situaties prima gebruikt kan blijven worden.
Daardoor zou gemakkelijk de indruk kunnen ontstaan dat supermarkten en fabrikanten het product om die reden laten verdwijnen. Volgens de betrokken bedrijven is daar echter geen sprake van.
Albert Heijn en de zuivelproducenten wijzen nadrukkelijk naar de teruglopende verkoop. Er zouden simpelweg te weinig klanten overblijven die blanke vla regelmatig in hun winkelmandje leggen.
Ook de historische betekenis van de productnaam wijst niet op een verwijzing naar huidskleur. Binnen de zuivelwereld slaat ‘blank’ juist op het ontbreken van een uitgesproken toegevoegde smaak.
De verklaring voor het verdwijnen lijkt daarmee een stuk minder ingewikkeld: het product verkoopt gewoon niet goed genoeg meer.
Nederland wil opvallendere toetjes
De Nederlandse dessertmarkt is in enkele tientallen jaren flink veranderd. Waar een pak vla of yoghurt vroeger voor veel huishoudens voldoende keuze bood, is het huidige aanbod enorm.
Supermarkten verkopen complete schappen met luxe desserts. Denk aan chocolademousses, puddingen, desserts met slagroom, karamelsmaken en varianten met verschillende lagen en toppings.
Daarnaast is er een compleet andere categorie sterk gegroeid: eiwitrijke zuivel. Proteïnepuddings, proteïnemousses, kwark en andere producten met extra eiwitten zijn inmiddels niet meer weg te denken uit het koelvak.
Daar komt de groeiende populariteit van Griekse yoghurt, plantaardige desserts en andere alternatieven nog bovenop.
Het gevolg is dat de traditionele literpakken vla steeds harder moeten vechten voor dezelfde beperkte hoeveelheid ruimte in de supermarkt.
Supermarktschap maakt verschil
Daar ontstaat bovendien een lastig effect. Wanneer een product minder goed verkoopt, krijgt het vaak minder ruimte in het schap. Supermarkten gebruiken die plek liever voor producten die sneller worden verkocht.
Maar zodra blanke vla minder zichtbaar wordt, neemt de kans dat iemand het spontaan meeneemt ook verder af.
Het product kan daardoor in een neerwaartse spiraal terechtkomen. Minder verkopen betekent minder schapruimte, minder schapruimte zorgt voor minder zichtbaarheid en daardoor kan de verkoop opnieuw dalen.
Populaire vla’s en dubbelvla’s nemen ondertussen de vrijgekomen plekken over. Voor supermarkten is dat logisch: iedere meter koelruimte moet uiteindelijk voldoende opleveren.
Nostalgische waarde alleen is dan niet genoeg om een product in leven te houden.
Andere oude toetjes blijven populair
Opvallend genoeg betekent dit niet dat Nederlanders klaar zijn met ouderwetse desserts. Sommige klassiekers doen het juist verrassend goed.
Griesmeelpap en rijstepap weten bijvoorbeeld nog altijd klanten te vinden. Volgens Melkunie ontdekken zelfs jongere consumenten dergelijke traditionele desserts opnieuw.
Dat past bij een bredere nostalgietrend. Op sociale media zoals TikTok duiken regelmatig recepten en producten op die tientallen jaren geleden populair waren. Jongeren maken bijvoorbeeld zelf ouderwetse puddingen of ontdekken gerechten die ze kennen van hun ouders en grootouders.
Authenticiteit kan daardoor juist aantrekkelijk zijn. Alleen lijkt blanke vla daarvan minder te profiteren.
Een mogelijke verklaring is dat griesmeel- en rijstepap een veel herkenbaardere smaak en structuur hebben. Ze voelen ouderwets, maar tegelijkertijd uitgesproken. Blanke vla heeft juist zijn neutraliteit als belangrijkste eigenschap.
Blanke vla nog niet verdwenen
Wie na het lezen hiervan ineens trek krijgt in een ouderwets schaaltje blanke vla, hoeft nog niet in paniek naar de supermarkt te rennen. Het product is voorlopig nog verkrijgbaar.
Bij Jumbo en Plus zijn nog varianten te vinden en beide supermarktketens zeggen momenteel geen plannen te hebben om daarmee te stoppen.
Toch is de richting duidelijk. Met Albert Heijn, Campina en straks ook Melkunie die afhaken, wordt het aantal plekken waar blanke vla verkrijgbaar is kleiner.
Of de overgebleven varianten daardoor juist meer klanten krijgen of uiteindelijk hetzelfde lot wacht, zal moeten blijken.
Nostalgie blijkt niet altijd genoeg
Het verhaal van blanke vla laat vooral zien hoe snel eetgewoonten kunnen veranderen. Een product kan tientallen jaren onderdeel zijn van het dagelijks leven en vervolgens binnen relatief korte tijd uit de gratie raken.
De consument van nu heeft simpelweg veel meer keuze. Het nagerecht hoeft niet langer alleen een schaaltje zuivel na de warme maaltijd te zijn. Het kan een luxe verwenmoment worden, onderdeel zijn van een eiwitrijk voedingspatroon of juist een plantaardig alternatief.
Voor blanke vla wordt het daardoor steeds moeilijker om een duidelijke plek te vinden.
En zo dreigt een vertrouwd stukje Nederlandse eetcultuur langzaam uit het koelvak te verdwijnen. Niet door een rel over de naam en ook niet omdat supermarkten plotseling iets tegen het klassieke dessert hebben. De belangrijkste reden is veel eenvoudiger: steeds minder mensen leggen het pak daadwerkelijk in hun winkelwagen.
Voor iedereen die vroeger na het avondeten standaard een literpak op tafel zag verschijnen, blijft er in ieder geval nog één geruststelling over. Helemaal verdwenen is blanke vla nog niet. Maar wie er echt dol op is, zal binnenkort misschien iets beter moeten zoeken in het zuivelschap.
