De manier waarop Nederlanders stroom gebruiken, moet de komende jaren flink veranderen.
Door de toenemende drukte op het elektriciteitsnet is het volgens staatssecretaris Jo-Annes de Bat van Klimaat en Groene Groei niet langer vanzelfsprekend dat iedereen op ieder moment onbeperkt elektriciteit kan gebruiken. Flexibel stroomgebruik moet daarom steeds normaler worden.
Dat kan betekenen dat huishoudens hun elektrische auto pas later op de avond opladen, de vaatwasser op een rustiger moment laten draaien of apparaten automatisch laten reageren op goedkope stroomuren.
Volgens De Bat hoort daar ook bij dat Nederlanders moeten wennen aan minder zekerheid. In bepaalde situaties zou het zelfs kunnen voorkomen dat tijdelijk geen stroom beschikbaar is.
Die boodschap valt op, omdat Nederland juist gewend is aan een zeer betrouwbare elektriciteitsvoorziening. Toch wordt de druk op het stroomnet steeds groter en zijn de gevolgen daarvan inmiddels zichtbaar. Op verschillende plekken kunnen nieuwe woningen en bedrijven niet direct worden aangesloten.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Stroomnet Nederland steeds voller
Het Nederlandse elektriciteitsnet loopt op veel plaatsen tegen zijn grenzen aan. De vraag naar elektriciteit groeit, terwijl tegelijkertijd steeds meer huishoudens en bedrijven zelf stroom produceren met bijvoorbeeld zonnepanelen.
Ook de overstap naar elektrische auto’s, warmtepompen en andere elektrische toepassingen zorgt ervoor dat veel meer stroom door het netwerk moet worden vervoerd. Vooral op bepaalde momenten van de dag ontstaat daardoor grote drukte.
Dat probleem wordt ook wel netcongestie genoemd. Het betekent niet per definitie dat Nederland te weinig elektriciteit produceert. Het probleem zit vooral in de capaciteit om al die elektriciteit op het juiste moment naar de juiste plek te vervoeren.
Volgens De Bat wordt de beschikbare capaciteit bovendien niet altijd optimaal benut. Tijdens piekuren kan het netwerk overvol raken, terwijl er op andere momenten juist ruimte beschikbaar is.
Nieuwbouwwoningen wachten op aansluiting
De gevolgen van het volle stroomnet worden steeds concreter. Netbeheer Nederland meldde onlangs dat er voor honderdduizenden nieuwbouwwoningen onvoldoende ruimte op het elektriciteitsnet beschikbaar is.
Dat is een groot probleem, zeker omdat Nederland tegelijkertijd kampt met een woningtekort en er juist veel nieuwe woningen gebouwd moeten worden. Een woning kan immers grotendeels klaar zijn, maar zonder geschikte stroomaansluiting niet zomaar worden opgeleverd of gebruikt.
Netbeheerders investeren miljarden in uitbreiding en verzwaring van het elektriciteitsnet. Nieuwe kabels, transformatorstations en andere infrastructuur moeten extra capaciteit creëren.
Maar dergelijke projecten kosten veel tijd. Daarom wordt ondertussen gezocht naar manieren om het bestaande stroomnet slimmer te gebruiken.
Flexibel stroomgebruik wordt belangrijker
Een belangrijke oplossing is volgens het kabinet flexibel stroomgebruik. Het uitgangspunt is simpel: niet iedereen hoeft tegelijkertijd grote hoeveelheden elektriciteit te gebruiken.
Wie apparaten kan inschakelen wanneer het rustiger is op het netwerk, helpt om de pieken te verminderen. Tegelijkertijd kan dat financieel aantrekkelijk worden gemaakt.
Bij huishoudens kan het bijvoorbeeld gaan om het opladen van een elektrische auto. Veel automobilisten steken hun auto direct na thuiskomst aan de laadpaal. Dat gebeurt vaak aan het einde van de middag of begin van de avond, precies wanneer veel andere huishoudens eveneens veel stroom gebruiken.
Het kan daarom slimmer zijn om het laden enkele uren uit te stellen en de auto bijvoorbeeld ’s nachts op te laden.
Wasmachine vaker tijdens daluren
Hetzelfde principe geldt voor huishoudelijke apparaten. Een wasmachine of vaatwasser hoeft meestal niet onmiddellijk te draaien.
Wanneer elektriciteit ’s avonds laat of ’s nachts goedkoper en gemakkelijker beschikbaar is, kunnen huishoudens hun apparaten daarop instellen. Moderne apparaten beschikken steeds vaker over timers, waardoor dat automatisch kan gebeuren.
Ook een warmtepomp kan slimmer worden aangestuurd. Op zonnige momenten is er regelmatig veel elektriciteit beschikbaar doordat zonnepanelen volop produceren. Een slim systeem kan daar gebruik van maken.
Het doel is uiteindelijk om de elektriciteitsvraag beter over de hele dag te verspreiden. Daardoor hoeft het netwerk minder extreme pieken te verwerken.
Stroomprijs kan gedrag veranderen
Prijsprikkels kunnen daarbij een belangrijke rol spelen. Met flexibele of dynamische energiecontracten kan de prijs van elektriciteit gedurende de dag veranderen.
Op momenten waarop veel elektriciteit beschikbaar is, kan stroom goedkoper zijn. Tijdens drukke uren kan de prijs juist hoger liggen. Daardoor ontstaat een financiële reden om het gebruik te verplaatsen.
Volgens De Bat komen mensen vooral in beweging wanneer duidelijk is wat ze ermee kunnen winnen. Alleen vragen of huishoudens hun gedrag willen veranderen, is waarschijnlijk onvoldoende. Een financieel voordeel kan ervoor zorgen dat flexibel stroomgebruik aantrekkelijker wordt.
Dat betekent dat het moment waarop iemand de wasmachine aanzet of zijn elektrische auto oplaadt in de toekomst mogelijk steeds belangrijker wordt voor de energierekening.
Slimme apparaten regelen stroomgebruik
Huishoudens hoeven daarbij niet voortdurend zelf de elektriciteitsprijzen in de gaten te houden. Technologie kan een groot deel van het werk overnemen.
Slimme thermostaten, laadpalen, thuisbatterijen en energie-apps kunnen automatisch bepalen wanneer het gunstig is om elektriciteit te gebruiken of juist op te slaan.
Een elektrische auto kan bijvoorbeeld om 18.00 uur worden aangesloten, maar pas enkele uren later daadwerkelijk beginnen met laden. De gebruiker hoeft daar dan verder niets voor te doen.
Ook thuisbatterijen kunnen mogelijk een grotere rol krijgen. Stroom kan worden opgeslagen wanneer er veel aanbod is en later worden gebruikt wanneer het netwerk drukker is.
Zo verandert een huishouden langzaam van een passieve energiegebruiker in een onderdeel van een veel slimmer energiesysteem.
Even geen stroom mogelijk
De opvallendste uitspraak van De Bat gaat echter verder dan alleen goedkoper laden of ’s nachts de vaatwasser aanzetten. Volgens de staatssecretaris hoort bij een flexibeler elektriciteitssysteem namelijk ook minder zekerheid.
Nederlanders zijn gewend dat elektriciteit vrijwel altijd beschikbaar is zodra ze een stekker in het stopcontact steken. Die vanzelfsprekendheid kan volgens hem veranderen.
“Het kan zijn dat je dan even geen stroom hebt en dat waren we niet gewend met z’n allen”, zei De Bat tijdens het symposium over de toekomst van het Europese energiesysteem.
Daarmee wordt niet gezegd dat Nederland structureel rekening moet houden met langdurige stroomstoringen. De uitspraak draait vooral om de vraag hoeveel zekerheid consumenten en bedrijven verwachten wanneer het elektriciteitsnet flexibeler wordt gebruikt.
Toch is het een opvallende boodschap in een land waar een betrouwbare stroomvoorziening jarenlang als vanzelfsprekend werd beschouwd.
Nederland moet aan flexibiliteit wennen
De overgang naar flexibel energiegebruik vraagt daarom niet alleen technische aanpassingen. Ook het gedrag van consumenten en bedrijven moet veranderen.
Tot nu toe bepalen mensen grotendeels zelf wanneer ze elektriciteit gebruiken. Wie om 18.00 uur de auto wil opladen, doet dat. Wie tegelijkertijd wil koken, wassen en de droger wil gebruiken, hoeft daar normaal gesproken niet over na te denken.
In een energiesysteem waarin elektriciteit steeds vaker uit zon en wind komt, wordt timing belangrijker. Het aanbod van duurzame elektriciteit is namelijk niet ieder uur hetzelfde.
Op een zonnige en winderige middag kan veel elektriciteit beschikbaar zijn. Op een koude, donkere en windstille avond kan de situatie compleet anders zijn.
Energietransitie zet stroomnet onder druk
De discussie over flexibel stroomgebruik hangt nauw samen met de energietransitie. Nederland wil minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen en steeds meer processen elektrificeren.
Auto’s rijden vaker elektrisch, woningen stappen over van aardgas naar warmtepompen en bedrijven vervangen installaties die op gas draaien door elektrische alternatieven.
Tegelijkertijd komen er steeds meer zonnepanelen en windparken bij. Daardoor verandert niet alleen hoeveel elektriciteit Nederland gebruikt, maar ook waar en wanneer elektriciteit wordt opgewekt.
Het stroomnet is oorspronkelijk niet ontworpen voor die enorme veranderingen. Uitbreiding is daarom noodzakelijk, maar kan niet overal snel genoeg plaatsvinden.
Flexibel gebruik moet helpen om de periode waarin het netwerk wordt uitgebreid te overbruggen en bestaande infrastructuur efficiënter te benutten.
Bedrijven krijgen dezelfde uitdaging
Niet alleen huishoudens krijgen hiermee te maken. Voor bedrijven kan flexibel energiegebruik minstens zo belangrijk worden.
Grote bedrijven hebben vaak veel meer elektriciteit nodig dan een gemiddeld huishouden. Wanneer meerdere grote gebruikers tegelijkertijd veel stroom vragen, kan dat lokaal grote gevolgen hebben.
Bedrijven kunnen daarom afspraken maken over het moment waarop zij elektriciteit gebruiken. Sommige productieprocessen kunnen bijvoorbeeld worden verschoven naar uren waarop meer capaciteit beschikbaar is.
Daar kunnen financiële voordelen tegenover staan. Tegelijkertijd kan het betekenen dat ondernemingen hun planning moeten aanpassen aan de beschikbare ruimte op het stroomnet.
Voor bedrijven die continu veel elektriciteit nodig hebben, is dat uiteraard ingewikkelder dan voor een huishouden dat de vaatwasser een paar uur later kan laten draaien.
Europa kijkt naar betaalbare energie
De uitspraken werden gedaan tijdens een symposium van de Autoriteit Consument & Markt over de toekomst van het Europese energiesysteem.
Daarbij speelt niet alleen de betrouwbaarheid van elektriciteit een rol. Europa probeert tegelijkertijd energie betaalbaar te houden en minder afhankelijk te worden van andere landen.
De overstap naar een klimaatneutraal energiesysteem maakt die puzzel ingewikkeld. Er moet voldoende elektriciteit beschikbaar zijn, het netwerk moet die stroom aankunnen en consumenten en bedrijven moeten energie kunnen blijven betalen.
Flexibiliteit wordt daarom steeds vaker gezien als een belangrijk onderdeel van de oplossing.
Energierekening kan verder veranderen
Voor consumenten kan de ontwikkeling uiteindelijk betekenen dat de energierekening steeds sterker afhankelijk wordt van het tijdstip waarop stroom wordt gebruikt.
Nu letten veel huishoudens vooral op hoeveel kilowattuur ze in een jaar verbruiken. In de toekomst kan ook het moment van verbruik belangrijker worden.
Wie bereid is apparaten automatisch tijdens goedkope of rustige uren te laten draaien, kan daar mogelijk financieel voordeel uit halen. Huishoudens die juist veel stroom gebruiken tijdens piekmomenten, kunnen uiteindelijk duurder uit zijn.
Daarmee verandert de manier waarop Nederlanders naar elektriciteit kijken. Niet alleen het totale verbruik telt, maar ook wanneer dat verbruik plaatsvindt.
Nieuwe normaal komt steeds dichterbij
Dat het elektriciteitsnet onder druk staat, is inmiddels geen probleem meer dat alleen netbeheerders en grote bedrijven raakt. Ook woningbouw, elektrisch rijden en huishoudelijk energiegebruik krijgen ermee te maken.
De komende jaren wordt daarom waarschijnlijk steeds vaker geprobeerd om consumenten te verleiden hun stroomgebruik te verschuiven. Slimme apparaten, dynamische tarieven en financiële voordelen kunnen daarbij een belangrijke rol spelen.
De boodschap vanuit het kabinet is in ieder geval duidelijk: Nederland zal flexibeler met elektriciteit moeten omgaan. De tijd waarin iedereen zonder nadenken op hetzelfde moment grote hoeveelheden stroom kan gebruiken, staat onder druk.
Voor huishoudens kan dat in eerste instantie iets eenvoudigs betekenen, zoals de auto ’s nachts opladen of de vaatwasser later laten starten. Maar de uitspraak dat Nederlanders mogelijk ook moeten accepteren dat er soms tijdelijk geen stroom beschikbaar is, laat zien hoe groot de verandering kan worden.
Flexibel stroomgebruik moet uiteindelijk niet langer iets bijzonders zijn, maar onderdeel worden van het dagelijks leven. Daarmee komt een toekomst dichterbij waarin niet alleen de vraag hoeveel stroom iemand gebruikt belangrijk is, maar vooral ook wanneer die stroom wordt gebruikt.
