PRO probeert opnieuw abortus uit het Wetboek van Strafrecht te halen. Kamerlid Lisa Vliegenthart dient maandag, op de Internationale Dag van de Veilige Abortus, een voorstel in om dat via een wetswijziging voor elkaar te krijgen. Daarmee komt een discussie die al eerder in de Tweede Kamer speelde opnieuw op tafel.
Vliegenthart vindt dat abortus in de eerste plaats zorg is en daarom niet thuishoort in het strafrecht. Haar voorstel richt zich specifiek op artikel 296 van het Wetboek van Strafrecht.
Dat artikel regelt wanneer degene die een abortus uitvoert strafbaar is en wanneer daarop een uitzondering geldt. PRO wil dat artikel volledig laten verdwijnen.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
PRO doet nieuwe poging
Met het voorstel zet Vliegenthart een eerdere politieke poging voort. Voormalig Kamerlid Corinne Ellemeet hield zich eerder al bezig met het plan om abortus uit het strafrecht te halen.
Nu wordt opnieuw geprobeerd om daar een meerderheid voor te vinden. De timing van de indiening is opvallend: het voorstel wordt op de Internationale Dag van de Veilige Abortus gepresenteerd.
Daarmee krijgt het onderwerp opnieuw nadrukkelijk aandacht in Den Haag. Het indienen van het voorstel betekent overigens nog niet dat de wet meteen verandert. Daarvoor moet eerst het gebruikelijke parlementaire proces worden doorlopen.
Artikel 296 staat centraal
De belangrijkste verandering draait om artikel 296 van het Wetboek van Strafrecht. Dat artikel bevat bepalingen over het uitvoeren van een abortus.
Op dit moment geldt dat degene die een zwangerschap afbreekt strafbaar kan zijn, tenzij de behandeling onder de daarvoor geldende wettelijke voorwaarden plaatsvindt. Abortuszorg kan daardoor legaal worden uitgevoerd in daarvoor bestemde klinieken en ziekenhuizen.
PRO wil van die strafrechtelijke constructie af. Volgens Vliegenthart past het niet dat een medische behandeling op deze manier vanuit het strafrecht wordt benaderd.
Het uitgangspunt van haar voorstel is daarom duidelijk: abortus moet als zorg worden behandeld.
Abortus moet als zorg gelden
Dat is meteen de belangrijkste gedachte achter het voorstel. Vliegenthart vindt dat abortuszorg juridisch op een andere manier moet worden geregeld.
Volgens haar hoort een medische behandeling niet thuis in het Wetboek van Strafrecht. Door artikel 296 te verwijderen, moet abortus voortaan vanuit de zorg worden benaderd.
Dat betekent volgens de initiatiefnemer niet dat alle voorwaarden rond abortus verdwijnen. Het gaat juist om de manier waarop die voorwaarden juridisch worden vastgelegd.
Daarmee is het voorstel fundamenteler dan alleen een kleine aanpassing van een bestaande regel. PRO wil veranderen vanuit welk juridisch uitgangspunt naar abortuszorg wordt gekeken.
Kwaliteitseisen blijven overeind
Een belangrijk punt in het voorstel is dat de kwaliteitseisen rond abortuszorg moeten blijven bestaan. Vliegenthart benadrukt dat het verwijderen van abortus uit het strafrecht volgens haar niet ten koste hoeft te gaan van de zorgvuldigheid.
Dat onderscheid is belangrijk. Het voorstel houdt niet in dat abortuszorg voortaan zonder regels zou plaatsvinden. De bestaande kwaliteitseisen moeten volgens Vliegenthart overeind blijven.
Het verschil zit vooral in de juridische basis. In plaats van abortus via het strafrecht te benaderen, wil PRO dat de behandeling als zorg wordt geregeld.
Vliegenthart vat haar standpunt zelf samen met de boodschap dat abortus zorg is. Dat vormt de kern van het nieuwe voorstel.
Discussie speelde al in 2023
Het onderwerp is niet nieuw voor de Tweede Kamer. In mei 2023 vond al een debat plaats over een burgerinitiatief van BNNVARA en het Humanistisch Verbond.
Ook dat initiatief riep ertoe op om abortus uit het Wetboek van Strafrecht te halen. De politieke partijen waren daar destijds duidelijk over verdeeld.
Onder meer VVD, CDA, ChristenUnie en SGP waren toen tegen het voorstel. D66, GroenLinks, PvdA, SP, Partij voor de Dieren en Volt steunden het idee destijds wel.
Die eerdere verdeling laat zien dat het onderwerp al langer tot politieke discussie leidt. Het betekent echter niet automatisch dat alle partijen bij een nieuwe behandeling precies hetzelfde standpunt zullen innemen.
Politieke discussie keert terug
Met het nieuwe voorstel wordt de discussie opnieuw actueel. Ditmaal ligt er een initiatief van Vliegenthart waarmee concreet wordt geprobeerd de wet te wijzigen.
Daarbij draait het debat waarschijnlijk opnieuw om twee verschillende vragen. Aan de ene kant is er de praktische vraag hoe abortuszorg juridisch moet worden geregeld. Aan de andere kant speelt een principiële discussie over de vraag of abortus überhaupt in het strafrecht thuishoort.
Voorstanders van het verwijderen van artikel 296 zien abortus vooral als gezondheidszorg. Vanuit die gedachte vinden zij dat regels en kwaliteitseisen ook binnen het zorgstelsel kunnen worden geregeld.
Tegenstanders van zo’n wijziging hebben zich tijdens eerdere discussies juist uitgesproken voor het behouden van een strafrechtelijke basis.
Voorstel verandert niet direct iets
Voor mensen die momenteel gebruikmaken van abortuszorg verandert er door het indienen van het voorstel niet onmiddellijk iets.
Een Kamerlid kan een wetsvoorstel indienen, maar daarmee is de wet nog niet aangepast. Eerst moet het voorstel worden behandeld. Andere Kamerleden kunnen vragen stellen, kritiek geven en wijzigingen voorstellen.
Uiteindelijk moet er over het voorstel worden gestemd. Pas wanneer een wetswijziging het volledige proces heeft doorlopen, kan de bestaande juridische situatie daadwerkelijk veranderen.
De huidige regels blijven in de tussentijd dus gewoon gelden.
Abortus blijft aan regels gebonden
Een belangrijk misverstand dat rond dergelijke voorstellen kan ontstaan, is dat het verwijderen van abortus uit het strafrecht hetzelfde zou zijn als het verwijderen van alle regels rond abortus.
Dat is niet wat Vliegenthart voorstelt. Zij benadrukt juist dat de bestaande kwaliteitseisen overeind moeten blijven.
Het politieke verschil zit daarmee vooral in de vraag waar en hoe die regels juridisch worden vastgelegd. PRO vindt dat het strafrecht daarvoor niet de juiste plaats is.
Voor de praktische uitvoering van abortuszorg moeten volgens het voorstel dus nog altijd voorwaarden gelden. Zorgvuldigheid blijft onderdeel van de behandeling.
Waarom artikel 296 zoveel aandacht krijgt
Dat één artikel uit het Wetboek van Strafrecht zoveel discussie veroorzaakt, komt doordat het voor beide kanten een bredere betekenis heeft.
Voorstanders van de wijziging zien de aanwezigheid van abortus in het strafrecht als iets dat niet past bij hun visie dat abortus gezondheidszorg is. Het schrappen van het artikel is vanuit dat perspectief meer dan een technische aanpassing.
Tegenstanders kijken juist anders naar de functie van het strafrecht bij abortus. Zij zien redenen om de bestaande juridische constructie te behouden.
Daardoor gaat de discussie uiteindelijk niet alleen over de precieze tekst van artikel 296. Het gaat ook over de manier waarop Nederland juridisch naar abortus kijkt.
Tweede Kamer moet zich uitspreken
De volgende stap ligt bij de politiek. Het voorstel moet worden behandeld voordat duidelijk wordt of er voldoende steun bestaat om de wet daadwerkelijk te veranderen.
De eerdere politieke verhoudingen geven daarbij enige historische context, maar bepalen niet automatisch de uitkomst van een nieuw debat. Partijen kunnen hun standpunt veranderen en zullen zich over het concrete voorstel van Vliegenthart moeten uitspreken.
Daarbij kan ook worden gekeken naar de precieze manier waarop kwaliteitseisen en andere voorwaarden worden geregeld wanneer artikel 296 zou verdwijnen.
Het is dus nog te vroeg om te stellen dat abortus daadwerkelijk uit het Wetboek van Strafrecht verdwijnt.
Voorlopig blijft alles hetzelfde
Voor Nederlanders verandert er op korte termijn niets. De bestaande abortuswetgeving blijft gelden zolang een wetswijziging niet door het parlementaire proces is gekomen.
Wat Vliegenthart met haar voorstel vooral doet, is een al langer lopende discussie opnieuw formeel op de politieke agenda zetten.
PRO wil dat abortus voortaan juridisch als zorg wordt behandeld en niet langer onderdeel is van het Wetboek van Strafrecht. Tegelijkertijd moeten de bestaande kwaliteitseisen volgens Vliegenthart behouden blijven.
Daarmee ligt er opnieuw een duidelijke vraag voor de Tweede Kamer: moet de huidige strafrechtelijke constructie rond abortus blijven bestaan, of moeten de regels volledig vanuit de zorg worden geregeld?
Het antwoord daarop is nog niet gegeven. Met de nieuwe poging van PRO begint de politieke discussie daarover opnieuw.
