Het aantal illegale sigaretten in Nederland is vorig jaar explosief gestegen. De douane wist maar liefst 217 miljoen stuks te onderscheppen, bijna een verdubbeling ten opzichte van het jaar ervoor.
Steeds meer Nederlanders kiezen voor deze goedkope, vaak namaak rookwaar. De reden? De torenhoge sigarettenprijzen en de almaar stijgende accijnzen.
Roken in Nederland? Flink betalen graag
Wie in Nederland nog legaal een sigaretje wil opsteken, moet daar tegenwoordig diep voor in de buidel tasten. Een standaard pakje van 20 sigaretten kost gemiddeld €11,10. Voor veel rokers is dat een bedrag dat simpelweg niet meer op te hoesten is. Ter vergelijking: in landen als Bulgarije ligt de prijs rond de €3 per pakje. Geen wonder dat mensen op zoek gaan naar alternatieven.
De overheid hoopt met deze hoge prijzen het roken te ontmoedigen. Maar in de praktijk blijkt dat veel rokers hun eigen creatieve route kiezen. Stoppen? Voor sommigen onbespreekbaar. Liever wordt er gezocht naar goedkopere, minder legale oplossingen.
De tabaksbus naar Luxemburg en de Telegram-dealer
Veel Nederlanders trekken naar het buitenland om goedkoper aan hun rookwaar te komen. Luxemburg is al jaren populair dankzij de lage accijnzen en sigarettenprijzen. Voor wie geen zin heeft in een ritje over de grens, is er altijd nog internet of… Telegram. Via die app wordt op grote schaal illegale tabak verhandeld, vaak anoniem en razendsnel.
Een pakje via deze kanalen kost een fractie van de winkelprijs. Geen belasting, geen accijnzen – en dus ook geen controle op de inhoud. Maar voor veel rokers is dat geen probleem. De prijs is leidend, de rest komt op de tweede plaats.
217 miljoen illegale peuken: de douane draait overuren
Dat er grootschalig gebruik wordt gemaakt van deze smokkelroutes blijkt uit cijfers van de douane. In 2024 werden 217 miljoen illegale sigaretten onderschept. Dat is bijna het dubbele van het jaar daarvoor. De meeste vangsten vonden plaats in en rond de Rotterdamse haven, een bekend knooppunt voor internationale smokkelhandel.
De onderschepte sigaretten zijn meestal afkomstig uit landen buiten de EU, waar accijnzen en controles op productie veel minder streng zijn. Daar worden zogenaamde illicit whites geproduceerd: sigaretten die bestemd zijn voor de zwarte markt. Deze rookwaar ziet er vaak professioneel uit, compleet met verpakking en merknamen, maar is van bedenkelijke kwaliteit.
Waarom illegale sigaretten zo aantrekkelijk zijn
De aantrekkingskracht van illegale sigaretten is simpel: de prijsverschillen zijn enorm. Op een legaal pakje van 20 stuks wordt in Nederland ongeveer €7,81 aan accijns geheven. Bij illegale sigaretten vervalt dat bedrag volledig. Dat kan voor een stevige roker oplopen tot honderden euro’s besparing per maand.
Daarnaast zijn illegale sigaretten vaak gemakkelijker te verkrijgen dan gedacht. Lokale dealers, online marktplaatsen, sociale media en messaging-apps bieden allerlei opties voor levering aan huis. En zolang de pakkans voor gebruikers laag blijft, blijft de verleiding groot om zwart te kopen.
Gezondheid en veiligheid ondergeschikt aan de prijs
Wat veel mensen niet beseffen, is dat deze illegale sigaretten vaak niet aan enige gezondheidsnorm voldoen. Ze worden geproduceerd in landen waar de regelgeving veel losser is, en bevatten regelmatig gevaarlijke stoffen die niet in normale sigaretten thuishoren.
Onderzoek toont aan dat sommige namaaksigaretten verhoogde niveaus van teer, zware metalen en zelfs schimmel bevatten.
Toch lijkt dat weinig indruk te maken. Veel rokers nemen dit risico voor lief. De motivatie is financieel: als een pakje legaal meer dan 11 euro kost, maar op de zwarte markt slechts 3 tot 4 euro, is de keuze voor sommigen snel gemaakt.
De schade voor de staatskas is fors
De massale smokkel van sigaretten heeft ook gevolgen voor de schatkist. Volgens ramingen loopt de Nederlandse staat tientallen miljoenen euro’s aan accijnsinkomsten mis door illegale handel. Geld dat normaal gesproken wordt gebruikt voor gezondheidszorg, preventieprogramma’s en andere publieke diensten.
Daarnaast ontstaan er nieuwe vormen van georganiseerde criminaliteit rond de tabaksmarkt. Criminele netwerken verdienen grof geld aan de smokkel en verkoop van neppe rookwaar. Wat ooit een klein bijverdienmodel was, is nu uitgegroeid tot een internationale miljardenindustrie.
Overheid zoekt naar oplossingen, maar de vraag blijft groeien
Hoewel de douane steeds vaker succesvolle onderscheppingen doet, groeit de vraag naar goedkope alternatieven sneller dan de capaciteit om het probleem aan te pakken.
Nieuwe wetgeving, hogere boetes en internationale samenwerking moeten helpen om de illegale stroom tegen te gaan. Maar zolang de prijzen blijven stijgen, blijven rokers zoeken naar goedkopere wegen.
Voor veel mensen is het een simpel rekensommetje. De keuze lijkt niet te gaan tussen legaal en illegaal, maar tussen roken of niet kunnen betalen. En zolang de prijs van een pakje blijft stijgen, zal de smokkelmarkt blijven floreren.
Een rookwolk aan uitdagingen
De situatie rond illegale sigaretten in Nederland laat zien hoe beleid onbedoelde gevolgen kan hebben. Hoewel accijnsverhogingen bedoeld zijn om de volksgezondheid te verbeteren, drijven ze steeds meer mensen richting de schaduweconomie.
De aanpak vereist een breder perspectief, waarin handhaving, preventie én betaalbaarheid een rol spelen.
Conclusie: Nederland rookt steeds vaker zwart. Met 217 miljoen illegale sigaretten die in één jaar tijd zijn onderschept, is duidelijk dat het probleem groeit.
Als de prijzen blijven stijgen en de pakkans laag blijft, zal het aantal illegale peuken vermoedelijk alleen maar toenemen. De uitdaging ligt nu bij de overheid om deze rookwolk van problemen serieus te nemen.
