In het afgelopen jaar zijn 945 Syriërs vanuit Nederland vrijwillig teruggekeerd naar hun geboorteland met financiële ondersteuning van de overheid.
Daarnaast liggen er nog honderden aanvragen klaar van Syriërs die eveneens gebruik willen maken van een terugkeerregeling.
De cijfers roepen vragen op over beleid, veiligheid en de effectiviteit van financiële prikkels.
De terugkeer vindt plaats tegen de achtergrond van grote veranderingen in Syrië én aangescherpt Nederlands asielbeleid.
Vrijwillige terugkeer met overheidsgeld
De vrijwillige terugkeer van Syriërs wordt begeleid door de Dienst Terugkeer en Vertrek. Deze instantie ondersteunt vreemdelingen die ervoor kiezen Nederland te verlaten, onder meer met financiële hulp en praktische begeleiding.
In 2025 maakten 945 Syriërs gebruik van deze regeling. Daarnaast zijn er nog ongeveer 660 lopende aanvragen van Syriërs die willen terugkeren.
Het gaat hierbij om mensen die al langere tijd in Nederland verblijven en nu besluiten de stap terug te zetten.
Verhoogde terugkeerbonus tijdelijk ingevoerd
Om vrijwillige terugkeer te stimuleren, verhoogde het kabinet vorig jaar tijdelijk de terugkeerbonus. Volwassenen konden in die periode rekenen op 5.000 euro, terwijl minderjarige gezinsleden recht hadden op 2.500 euro per persoon.
Dat was een flinke verhoging ten opzichte van het eerdere bedrag van 2.800 euro voor volwassenen en 1.650 euro voor kinderen.
De verhoging gold echter slechts kort. Na minder dan twee maanden werd het oude bedrag opnieuw van kracht. Sinds 1 januari geldt dus weer de lagere vergoeding voor Syriërs die besluiten terug te keren.
Effect van hogere vergoeding blijft onduidelijk
Of de tijdelijke verhoging daadwerkelijk heeft geleid tot meer vrijwillige terugkeer, is lastig vast te stellen. Uit de beschikbare cijfers valt niet op te maken in hoeverre het hogere bedrag doorslaggevend was voor Syriërs om Nederland te verlaten.
Omdat de regeling zo kort gold, is het effect moeilijk te meten. Bovendien spelen bij terugkeerbesluiten vaak meerdere factoren een rol, zoals veiligheid, familiebanden en toekomstperspectief in het land van herkomst.
Politieke veranderingen in Syrië
Een belangrijke ontwikkeling is de val van het regime van Bashar al-Assad in december 2024. In de jaren daarvoor ontvluchtten naar schatting zo’n zes miljoen Syriërs hun land vanwege de burgeroorlog en het geweld.
Volgens recente schattingen wonen er ongeveer 150.000 Syriërs in Nederland. De politieke omwenteling in Syrië heeft het debat over terugkeer nieuw leven ingeblazen, zowel in Nederland als in andere Europese landen.
Aangescherpt asielbeleid voor Syriërs
In juni zijn de regels voor Syrische asielzoekers aangescherpt. Het kabinet is van mening dat delen van Syrië inmiddels veilig genoeg zijn voor terugkeer van een grotere groep inwoners. Daardoor worden nieuwe asielaanvragen kritischer beoordeeld dan voorheen.
Deze beleidswijziging zorgt ervoor dat sommige Syriërs minder kans maken op een verblijfsvergunning en eerder kijken naar alternatieven, zoals vrijwillige terugkeer met ondersteuning.
Reactie van het kabinet
De demissionaire ministers van Asiel en Migratie, Marjolein Keijzer en David van Weel, reageerden positief op de cijfers. Via sociale media spraken zij hun tevredenheid uit over het feit dat de overheid mensen heeft kunnen helpen bij hun terugkeer naar Syrië.
Volgens het kabinet past de vrijwillige terugkeer binnen een breder beleid dat inzet op zowel bescherming voor wie dat nodig heeft, als terugkeer voor wie veilig kan vertrekken.
Vrijwillig, maar niet zonder druk
Hoewel het om vrijwillige terugkeer gaat, wijzen deskundigen erop dat de keuze niet altijd volledig vrij voelt. Aangescherpte regels, onzekerheid over verblijfsstatus en beperkte toekomstperspectieven in Nederland kunnen bijdragen aan de beslissing om terug te keren.
Voor sommige Syriërs is de financiële ondersteuning een noodzakelijke hulp om een nieuw bestaan op te bouwen in een land dat jarenlang door oorlog is getroffen.
Hoe verloopt de terugkeer praktisch?
Syriërs die gebruikmaken van de regeling krijgen begeleiding bij het regelen van reisdocumenten, vervoer en herintegratie in Syrië. In sommige gevallen vertrekken groepen met chartervluchten die door de Nederlandse overheid worden gefaciliteerd.
De ondersteuning is bedoeld om de terugkeer zo veilig en ordelijk mogelijk te laten verlopen, al blijven de omstandigheden in Syrië onzeker en sterk afhankelijk van de regio waar iemand naartoe terugkeert.
Discussie over veiligheid blijft bestaan
Niet iedereen is overtuigd dat Syrië veilig genoeg is voor grootschalige terugkeer. Mensenrechtenorganisaties waarschuwen dat de situatie fragiel blijft en dat stabiliteit nog lang niet overal is gegarandeerd.
Tegelijkertijd stelt de overheid dat het beleid gebaseerd is op actuele veiligheidsanalyses en dat terugkeer alleen vrijwillig plaatsvindt.
Nederland niet uniek in aanpak
Ook andere Europese landen stimuleren vrijwillige terugkeer van Syriërs met financiële regelingen. De bedragen en voorwaarden verschillen per land, maar het doel is vergelijkbaar: het verminderen van langdurig verblijf van mensen die volgens overheden veilig kunnen terugkeren.
Nederland bevindt zich daarmee in een bredere Europese trend waarin migratiebeleid steeds strenger en selectiever wordt ingericht.
Wat betekenen de cijfers voor de toekomst?
Met nog honderden lopende aanvragen lijkt het aannemelijk dat het aantal terugkerende Syriërs verder zal oplopen. Tegelijkertijd blijft het de vraag hoe groot deze groep uiteindelijk wordt, zeker nu de financiële prikkel weer is verlaagd.
De ontwikkelingen in Syrië zelf zullen daarbij een doorslaggevende rol spelen. Veiligheid, economische kansen en politieke stabiliteit bepalen in sterke mate of mensen daadwerkelijk terug durven te keren.
Een gevoelig en complex dossier
De vrijwillige terugkeer van Syriërs raakt aan gevoelige thema’s als veiligheid, menselijkheid en verantwoordelijkheid. Achter elke aanvraag schuilt een persoonlijk verhaal, met moeilijke afwegingen en onzekerheid over de toekomst.
De cijfers laten zien dat terugkeer plaatsvindt, maar ze vertellen niet het hele verhaal. Het blijft een complex dossier waarin beleid, realiteit en menselijke keuzes samenkomen.
