Voor veel werkende Nederlanders dreigt opnieuw een financiële tegenvaller. Uit informatie die rondgaat in politiek Den Haag blijkt dat onderhandelaars van D66, VVD en CDA serieus kijken naar een verhoging van het eigen risico in de zorg.
Het zou gaan om een stijging van het huidige bedrag van 385 euro naar mogelijk 400 tot zelfs 440 euro per jaar.
Hoewel er officieel nog geen besluit is genomen, wordt steeds duidelijker dat de formatiegesprekken niet alleen politiek zijn, maar ook direct voelbaar kunnen worden in de portemonnee van miljoenen Nederlanders.
Gelekte plannen zetten zorgkosten weer in de schijnwerpers
Volgens bronnen rond de formatie liggen meerdere varianten op tafel.
De verhoging wordt intern omschreven als een inflatiecorrectie, maar in de praktijk betekent het simpelweg dat mensen meer zelf moeten betalen voordat de zorgverzekering iets vergoedt. De maatregel zou de overheid naar schatting zo’n 800 miljoen euro opleveren.
Dat geld is hard nodig, want de begroting staat onder druk. Extra uitgaven aan defensie, internationale verplichtingen en veiligheid moeten ergens vandaan komen. En zoals vaker lijkt de zorg een makkelijke knop om aan te draaien.
Wat het eigen risico ook alweer betekent
Voor wie het even kwijt is: het eigen risico is het bedrag dat iemand eerst zelf betaalt voor veel zorgkosten, zoals ziekenhuiszorg, medicijnen en specialistische behandelingen. Bezoeken aan de huisarts vallen hier niet onder. Het huidige bedrag van 385 euro bestaat al jaren en wordt door veel mensen jaarlijks volledig benut, vooral door chronisch zieken en ouderen.
Een verhoging betekent dus niet dat alleen “veelgebruikers” worden geraakt. Iedereen die zorg nodig heeft, betaalt sneller en meer uit eigen zak, vaak al in de eerste maanden van het jaar.
Defensie-uitgaven zorgen voor politieke druk
De achtergrond van deze plannen ligt grotendeels bij defensie. Nederland heeft binnen de NAVO afgesproken richting de norm van twee procent van het bbp aan defensie-uitgaven te bewegen.
Door de oorlog in Oekraïne, oplopende spanningen wereldwijd en tekorten aan munitie en materieel, is die druk alleen maar groter geworden.
Meer geld voor defensie betekent automatisch minder ruimte elders. In een krap begrotingsjaar botsen wensen op het gebied van zorg, koopkracht, onderwijs en klimaat steeds harder met elkaar. De rek is eruit, en dat maakt de keuzes pijnlijk.
De politieke rekensom achter de schermen
De onderhandelingen worden gevoerd door partijen die samen een minderheidskabinet willen vormen. D66, VVD en CDA hebben elk hun eigen prioriteiten, maar delen de wens om financiële discipline uit te stralen.
Met een deadline eind januari om tot een conceptakkoord te komen, neemt de druk toe. Dat betekent lange vergaderingen, ruilhandel tussen dossiers en voorstellen die vooral budgettair aantrekkelijk zijn. Het verhogen van het eigen risico past precies in dat plaatje: snel geld, weinig uitvoeringsproblemen, maar politiek gevoelig.
Rol van de onderhandelaars aan tafel
Omdat informateur Rianne Letschert tijdelijk andere verplichtingen heeft, wordt verwacht dat Rob Jetten dit weekend een belangrijke rol speelt bij het voorzitten van de gesprekken. Dat is praktisch, zeggen betrokkenen, maar roept ook weerstand op bij critici die hem te dominant vinden.
Tegelijk geldt: voorzitten is niet hetzelfde als beslissen. Elke maatregel vraagt instemming van alle drie de partijen. Geen van hen kan dit plan er in z’n eentje doordrukken.
Wat dit betekent voor patiënten en premiebetalers
Als het eigen risico stijgt naar 400 of zelfs 440 euro, merken veel mensen dat direct. Wie ziekenhuiszorg nodig heeft of structureel medicijnen gebruikt, betaalt vrijwel altijd het volledige bedrag. Een verhoging van 15 tot 55 euro lijkt misschien beperkt, maar komt bovenop al stijgende lasten.
Voor huishoudens die elke euro moeten omdraaien, kan dit het verschil maken tussen wel of niet zorg zoeken. Zorgmijding blijft dan ook een belangrijk risico, iets waar zorgverleners en patiëntenorganisaties al jaren voor waarschuwen.
Voor- en tegenstanders lijnrecht tegenover elkaar
Voorstanders van een verhoging wijzen erop dat het eigen risico al lange tijd gelijk is gebleven, terwijl lonen en prijzen zijn gestegen.
In hun ogen is een beperkte verhoging logisch, zeker als die gepaard gaat met compensatie, zoals een hogere zorgtoeslag of betere betalingsregelingen.
Tegenstanders vinden juist dat zorgkosten geen verdienmodel mogen zijn. Ziek zijn is geen keuze, en de rekening neerleggen bij patiënten voelt voor velen onrechtvaardig. Vooral de timing, met hoge inflatie en koopkrachtdruk, roept weerstand op.
Alternatieven zijn er, maar complex
Er zijn andere opties besproken in het verleden, zoals een inkomensafhankelijk eigen risico of een maximum per behandeling. Ook een plafond over meerdere jaren is genoemd. Het probleem is dat zulke systemen ingewikkeld zijn, duur in uitvoering en lastig uit te leggen.
Politiek gezien zijn ze bovendien risicovol. Elk alternatief creëert nieuwe winnaars en verliezers, en dat maakt draagvlak onzeker. In vergelijking daarmee is een simpele verhoging van het bestaande bedrag administratief gezien aantrekkelijker.
Hoe uitzonderlijk is deze maatregel eigenlijk
Het eigen risico werd in 2008 ingevoerd en groeide in stappen naar het huidige niveau. Daarna volgde een lange periode van stilstand.
Regelmatig klonken beloftes om het te verlagen of af te schaffen, maar die sneuvelden meestal op kosten en uitvoerbaarheid.
In andere Europese landen bestaan ook eigen bijdragen, maar het Nederlandse systeem met een vast bedrag aan het begin van het jaar is opvallend direct. Dat maakt de prikkel duidelijk, maar ook pijnlijk zichtbaar.
Nog veel onzekerheid in de formatie
Belangrijk om te benadrukken: er is nog niets definitief. Het bedrag kan lager uitvallen, gefaseerd worden ingevoerd of gepaard gaan met verzachtende maatregelen. Ook een bredere deal, met bijvoorbeeld een lagere premie of lagere medicijnkosten, is niet uitgesloten.
De komende dagen zijn cruciaal. Doorrekeningen van het Centraal Planbureau zullen een grote rol spelen, net als politieke afwegingen over draagvlak en beeldvorming.
Wat werkende Nederlanders nu al kunnen doen
Voor nu blijft het vooral zaak om voorbereid te zijn. Wie regelmatig zorg gebruikt, doet er goed aan te kijken naar mogelijkheden voor gespreid betalen van het eigen risico. Ook het vergelijken van aanvullende verzekeringen kan helpen, al bieden die lang niet altijd volledige dekking.
Huisartsbezoek blijft buiten het eigen risico vallen, wat voor sommigen een kleine geruststelling is. Maar duidelijk is wel: als deze plannen doorgaan, wordt zorg voor veel mensen opnieuw iets duurder.
De formatie belooft daarmee niet alleen politiek spannend te worden, maar ook financieel voelbaar. Voor werkende Nederlanders kan dit zomaar het volgende hoofdstuk worden in een reeks lastenverzwaringen die steeds dichterbij komen.
