Nederland staat mogelijk aan de vooravond van een van de heetste periodes van het jaar. Waar het weer de afgelopen tijd nog wisselvallig was met buien en onweer, lijkt de zomer nu ineens vol gas te geven.
Meteorologen verwachten dat de temperaturen de komende dagen snel oplopen, waarbij op sommige plekken zelfs waarden van rond de 40 graden niet worden uitgesloten.
Dat zorgt niet alleen voor volle stranden en terrassen, maar ook voor zorgen bij deskundigen.
Het KNMI heeft waarschuwingen afgegeven en het RIVM heeft het Nationaal Hitteplan geactiveerd. Vooral ouderen, jonge kinderen en mensen met gezondheidsproblemen moeten extra voorzichtig zijn tijdens deze uitzonderlijk warme periode.
De verwachting is dat de hitte meerdere dagen aanhoudt, waardoor ook de nachten steeds warmer worden. En juist dat kan voor problemen zorgen.
Temperaturen schieten omhoog
De eerste tekenen van de hittegolf zijn inmiddels zichtbaar. Op verschillende plekken in Nederland worden temperaturen boven de 30 graden gemeten. Daarmee is officieel sprake van tropische warmte.
Maar volgens weerspecialisten is dat nog maar het begin. De komende dagen kan het kwik verder stijgen naar waarden tussen de 35 en 38 graden. In delen van Zuid-Nederland en het binnenland wordt zelfs rekening gehouden met temperaturen die dicht in de buurt komen van de magische grens van 40 graden.
Dat zijn uitzonderlijke waarden voor Nederlandse begrippen.
Normaal gesproken worden zulke temperaturen vooral geassocieerd met Zuid-Europese vakantiebestemmingen. Toch lijkt Nederland nu tijdelijk hetzelfde soort weer te krijgen.
KNMI schaalt waarschuwingen op
Vanwege de verwachte hitte heeft het KNMI verschillende waarschuwingen afgegeven.
Voor grote delen van het midden en zuiden van Nederland geldt een verhoogd waarschuwingsniveau. In deze regio’s kunnen de temperaturen het hoogst uitvallen en wordt mensen geadviseerd extra voorzichtig te zijn.
Niet alleen de temperatuur speelt daarbij een rol. Ook de luchtvochtigheid neemt toe, waardoor de warmte zwaarder aanvoelt dan de thermometer aangeeft.
Hierdoor kan het lichaam meer moeite hebben om af te koelen.
Vooral mensen die buiten werken of intensief sporten lopen extra risico wanneer zij onvoldoende rust nemen of te weinig drinken.
Waarom de nachten een probleem worden
Veel mensen denken dat de grootste uitdaging tijdens een hittegolf overdag plaatsvindt. Toch wijzen deskundigen erop dat juist de nachten voor problemen kunnen zorgen.
Normaal gesproken daalt de temperatuur na zonsondergang flink. Tijdens deze hittegolf lijkt dat nauwelijks te gebeuren.
Op veel plekken blijft het ’s nachts warmer dan 20 graden. Dit wordt ook wel een tropennacht genoemd.
Daardoor kunnen huizen, appartementen en zorginstellingen nauwelijks afkoelen. De warmte stapelt zich op, waardoor mensen slechter slapen en minder goed herstellen van de hitte overdag.
Een gebrek aan slaap kan vervolgens leiden tot vermoeidheid, concentratieproblemen en een grotere kans op gezondheidsklachten.
Nationaal Hitteplan geactiveerd
Het RIVM heeft daarom besloten het Nationaal Hitteplan te activeren.
Dit plan wordt ingezet wanneer langdurige hitte risico’s oplevert voor kwetsbare groepen. Zorginstellingen, gemeenten en hulporganisaties worden dan gevraagd extra alert te zijn.
Ouderen vormen daarbij een belangrijke risicogroep. Zij voelen dorst vaak minder snel en kunnen daardoor ongemerkt uitdrogen.
Ook jonge kinderen zijn gevoelig voor hoge temperaturen omdat hun lichaam warmte minder efficiënt kwijt kan raken.
Daarnaast wordt extra aandacht gevraagd voor mensen met hart- en vaatziekten, longaandoeningen of chronische gezondheidsproblemen.
Maar ook gezonde volwassenen moeten volgens deskundigen de hitte niet onderschatten.
Waarom voelt het nog warmer aan?
Tijdens deze warme periode speelt niet alleen de temperatuur een rol.
Meteorologen kijken ook naar de zogenaamde gevoelstemperatuur. Daarbij wordt rekening gehouden met factoren zoals luchtvochtigheid, zonkracht en wind.
Wanneer de lucht vochtig is, verdampt zweet minder snel. Hierdoor kan het lichaam zichzelf minder goed afkoelen.
Het gevolg is dat een temperatuur van bijvoorbeeld 35 graden kan aanvoelen alsof het nog veel warmer is.
Voor mensen die buiten actief zijn, kan dat een groot verschil maken.
Zelfs eenvoudige activiteiten zoals wandelen, fietsen of tuinieren kunnen dan aanzienlijk zwaarder worden.
Komt de grens van 40 graden echt in zicht?
De grote vraag die veel Nederlanders bezighoudt, is natuurlijk of de temperatuur daadwerkelijk richting 40 graden gaat.
Meteorologen houden die mogelijkheid nadrukkelijk open.
Nederland heeft slechts één keer eerder officieel de grens van 40 graden doorbroken. Dat gebeurde tijdens de historische hittegolf van juli 2019.
Destijds werd een temperatuur van ruim 40 graden gemeten, wat destijds voor veel records zorgde.
Of dat record deze week opnieuw wordt benaderd of zelfs verbroken, hangt af van verschillende factoren.
Denk aan bewolking, windrichting en de droogte van de lucht.
Toch zijn deskundigen het over één ding eens: ook wanneer de temperatuur net onder de 40 graden blijft, wordt het uitzonderlijk heet.
Waarom wordt het juist nu zo warm?
De oorzaak van de hittegolf ligt bij een krachtig hogedrukgebied boven Europa.
Dit systeem zorgt ervoor dat warme lucht vanuit Zuid-Europa en Noord-Afrika richting Nederland stroomt.
Tegelijkertijd zorgt het hogedrukgebied voor veel zonneschijn en weinig neerslag.
Daardoor krijgt de zon vrij spel om het aardoppervlak op te warmen.
Vooral in stedelijke gebieden wordt dat goed merkbaar. Stenen, asfalt en gebouwen houden warmte vast en geven die langzaam weer af.
Hierdoor blijven steden vaak meerdere graden warmer dan landelijke gebieden.
Dit verschijnsel staat bekend als het hitte-eilandeffect.
Gevolgen voor dagelijks leven
De extreme hitte heeft invloed op vrijwel iedereen.
Werkgevers passen werktijden aan, evenementen nemen extra maatregelen en sportorganisaties bekijken of activiteiten verantwoord kunnen doorgaan.
Ook het openbaar vervoer kan hinder ondervinden van de hoge temperaturen.
Spoorrails kunnen uitzetten en technische systemen krijgen het zwaarder tijdens langdurige hitte.
Daarnaast stijgt het energieverbruik doordat veel mensen ventilatoren en airco’s gebruiken.
Ook ziekenhuizen en huisartsen houden rekening met een toename van gezondheidsklachten die samenhangen met de hitte.
Zo bescherm je jezelf tegen de hitte
Deskundigen adviseren om gedurende de dag regelmatig water te drinken, ook wanneer er geen dorstgevoel aanwezig is.
Daarnaast helpt het om zware lichamelijke inspanning zoveel mogelijk te vermijden tijdens de warmste uren van de dag.
Lichte kleding, zonnebrandcrème en voldoende schaduw kunnen eveneens bijdragen aan bescherming tegen de hitte.
Wie thuis blijft, doet er verstandig aan gordijnen gesloten te houden aan de zonzijde van de woning.
Ventileren kan het beste vroeg in de ochtend of later op de avond wanneer de buitentemperatuur lager ligt.
Vergeet daarnaast niet om ook naar familieleden, buren en kennissen om te kijken die mogelijk extra kwetsbaar zijn.
Wanneer komt er verkoeling?
Voorlopig lijkt de hitte nog enkele dagen aan te houden.
Meteorologen verwachten dat de temperaturen later in de week hun hoogtepunt bereiken. Daarna neemt de kans op onweersbuien toe en kan voorzichtig wat verkoeling volgen.
Toch blijft het onzeker hoe snel die omslag daadwerkelijk komt.
Daarom adviseren deskundigen om de weersverwachtingen en waarschuwingen goed te blijven volgen.
Eén ding lijkt inmiddels duidelijk: Nederland maakt zich op voor een uitzonderlijk hete periode die nog lang onderwerp van gesprek zal blijven. Voor veel mensen wordt het de komende dagen vooral een kwestie van voldoende water drinken, schaduw zoeken en proberen het hoofd koel te houden.
