Gele, licht opgezwollen plekjes rond de ogen worden vaak vooral gezien als een cosmetisch probleem. Toch kan er in sommige gevallen meer achter zitten. Uit een nieuwe studie blijkt dat mensen met zogeheten xanthelasma vaker te maken krijgen met hart- en vaatproblemen, waaronder een hartaanval, beroerte of TIA.
Dat betekent niet dat iedereen met gele plekjes rond de ogen direct hartproblemen heeft. Ook veroorzaken de plekjes zelf voor zover bekend geen hartaanval of beroerte. Wel kunnen ze volgens onderzoekers dienen als een zichtbaar waarschuwingssignaal. Juist omdat hart- en vaatziekten zich jarenlang ongemerkt kunnen ontwikkelen, kan zo’n eenvoudig uiterlijk kenmerk reden zijn om andere risicofactoren eens goed te laten controleren.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Gele plekjes rond ogen vallen op
De medische naam voor de gele plekjes is xanthelasma. Ze verschijnen meestal rond de oogleden en kunnen wat verdikt of opgezwollen lijken. Voor veel mensen zijn ze vooral vervelend omdat ze zichtbaar zijn en daardoor cosmetisch storen.
De plekjes ontstaan doordat bepaalde afweercellen, zogenoemde macrofagen, zich vullen met cholesterol en andere vetten. Daardoor ontstaat de typische geelachtige kleur. Dat klinkt meteen alsof hoog cholesterol altijd de oorzaak is, maar zo simpel ligt het niet.
Xanthelasma komt inderdaad regelmatig voor bij mensen met verhoogde vetwaarden in het bloed, maar lang niet iedereen met deze plekjes heeft aantoonbaar een te hoog cholesterolgehalte. Precies dat maakt het interessant voor onderzoekers die kijken naar de relatie tussen xanthelasma en hart- en vaatziekten.
Verband met aderverkalking onderzocht
Atherosclerose, beter bekend als aderverkalking, ontstaat wanneer vettige plaques zich ophopen in de slagaders. Daardoor kunnen bloedvaten nauwer worden en kan de bloedtoevoer verslechteren.
Dat proces speelt een belangrijke rol bij veel hartaanvallen en beroertes. Het lastige is dat iemand vaak jarenlang niets merkt terwijl de aderverkalking zich langzaam verder ontwikkelt.
Juist daarom zoeken artsen en onderzoekers naar signalen waarmee een verhoogd risico eerder herkend kan worden. Xanthelasma zou zo’n signaal kunnen zijn, omdat de zichtbare vetophoping rond de ogen mogelijk iets zegt over processen die ook elders in het lichaam plaatsvinden.
De studie geeft daar nieuwe aanwijzingen voor, al bewijst een statistisch verband nog niet dat de gele plekjes zelf de oorzaak van hart- en vaatproblemen zijn.
Bijna 18.000 patiënten onderzocht
Voor het onderzoek werden gezondheidsgegevens geanalyseerd van 17.925 mensen met xanthelasma. Die groep werd vergeleken met een even grote groep mensen zonder de aandoening.
Vervolgens keken de onderzoekers hoe vaak verschillende cardiovasculaire problemen voorkwamen. Daarbij werd onder meer gekeken naar hartaanvallen, beroertes en TIA’s.
De verschillen tussen beide groepen waren duidelijk zichtbaar. Hoewel de absolute percentages relatief laag bleven, lagen de risico’s bij mensen met xanthelasma opvallend hoger.
Vooral in het eerste jaar na de registratie van de aandoening waren de verschillen groot.
Risico op hartaanval duidelijk hoger
Binnen het eerste jaar kreeg ongeveer 1 procent van de mensen met xanthelasma een hartaanval. In de groep zonder deze gele plekjes ging het om ongeveer 0,35 procent.
In absolute cijfers gaat het dus bij beide groepen om een minderheid. Toch is het relatieve verschil aanzienlijk.
Dat is precies waarom onderzoekers het signaal interessant vinden. Een zichtbaar kenmerk dat gemakkelijk kan worden opgemerkt, zou mogelijk kunnen helpen om mensen te identificeren bij wie een bredere controle van hart- en vaatrisico’s verstandig is.
Dat betekent uiteraard niet dat xanthelasma automatisch voorspelt dat iemand een hartaanval krijgt. Het gaat om een verhoogd risico binnen een grote onderzochte groep.
Ook beroertes kwamen vaker voor
Hetzelfde patroon was zichtbaar bij beroertes. In het eerste jaar kreeg ongeveer 0,95 procent van de mensen met xanthelasma een beroerte, tegenover ongeveer 0,3 procent in de controlegroep.
Ook bij een TIA, soms een mini-beroerte genoemd, was het verschil duidelijk. In de xanthelasmagroep ging het om ongeveer 0,6 procent, tegenover 0,19 procent bij mensen zonder de aandoening.
Een TIA ontstaat wanneer de bloedtoevoer naar een deel van de hersenen tijdelijk wordt verstoord. De klachten verdwijnen meestal weer, maar een TIA geldt wel als serieus waarschuwingssignaal voor een mogelijke latere beroerte.
Ook hier geldt dat de percentages op zichzelf klein zijn. Het opvallende zit vooral in het verschil tussen mensen met en zonder xanthelasma.
Verschil blijft jaren zichtbaar
In de jaren na het eerste onderzoeksmoment werd het verschil tussen beide groepen iets kleiner. Toch verdween het niet.
Ook na vijf en zelfs tien jaar bleven mensen met xanthelasma volgens de studie een hoger risico houden op cardiovasculaire problemen.
Dat maakt het minder waarschijnlijk dat het alleen gaat om een toevallige korte-termijnrelatie. Tegelijkertijd blijft voorzichtigheid nodig bij de interpretatie.
Een observationele studie kan laten zien dat twee verschijnselen vaker samen voorkomen, maar zegt niet automatisch waarom dat zo is. Andere gezondheidsfactoren kunnen mede een rol spelen.
Hoog cholesterol verklaart niet alles
Een van de opvallendste bevindingen is dat hoge cholesterolwaarden het volledige verband niet lijken te verklaren.
Binnen de groep mensen met xanthelasma kwamen cardiovasculaire incidenten namelijk ongeveer even vaak voor bij mensen met normale als bij mensen met abnormaal hoge vetwaarden in het bloed.
Dat suggereert dat er mogelijk meer meespeelt dan alleen een verhoogd cholesterolgehalte.
Welke factoren dat precies zijn, is op basis van deze gegevens niet volledig duidelijk. Het zou kunnen gaan om processen rond vetopslag, ontsteking, vaatgezondheid of andere risicofactoren die nog niet allemaal zijn opgehelderd.
Daarmee wordt xanthelasma mogelijk interessanter als algemeen risicosignaal dan alleen als teken van hoog cholesterol.
Plekjes veroorzaken zelf geen hartaanval
Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen een marker en een oorzaak.
Voor zover bekend veroorzaken de gele plekjes rond de ogen zelf geen hartaanval, beroerte of TIA. Het verwijderen van de plekjes betekent daarom ook niet automatisch dat een eventueel onderliggend cardiovasculair risico verdwijnt.
De mogelijke betekenis zit vooral in wat de plekjes kunnen aangeven. Ze kunnen een aanwijzing zijn dat het verstandig is breder naar de gezondheid van hart en bloedvaten te kijken.
Dat maakt een cosmetisch bezoek aan een dermatoloog ineens ook medisch interessant. Iemand kan vanwege zijn uiterlijk hulp zoeken, terwijl ondertussen nog niet bekende risicofactoren aan het licht komen.
Controle bij huisarts kan zinvol zijn
Wanneer iemand xanthelasma heeft, kan het volgens de onderzoekers verstandig zijn om cardiovasculaire risicofactoren te laten controleren.
Dat betekent bijvoorbeeld kijken naar bloeddruk, cholesterolwaarden en andere factoren die invloed hebben op de kans op hart- en vaatziekten.
Ook leefstijl kan daarbij een rol spelen. Denk aan roken, beweging, voeding en lichaamsgewicht. Welke maatregelen relevant zijn, hangt af van de persoonlijke situatie.
Bij sommige mensen kan medicatie nodig zijn, bijvoorbeeld vetverlagende middelen of behandeling van hoge bloeddruk. Dat is altijd iets om samen met een arts te beoordelen.
Niet meteen reden tot paniek
Het onderzoek klinkt al snel alarmerend, maar paniek is niet nodig.
De meeste mensen met xanthelasma krijgen niet binnen korte tijd een hartaanval of beroerte. Zelfs in de onderzochte groep bleven de absolute percentages laag.
Het onderzoek laat vooral zien dat het risico gemiddeld hoger ligt dan bij mensen zonder de plekjes. Dat maakt xanthelasma mogelijk relevant als extra stukje informatie, naast bekende factoren zoals leeftijd, bloeddruk, roken, diabetes en cholesterol.
Wie gele plekjes rond de ogen heeft, hoeft daar dus niet automatisch het ergste achter te zoeken. Het kan wel een goede aanleiding zijn om te controleren of belangrijke risicofactoren bekend en goed behandeld zijn.
Gezicht kan onverwacht iets verraden
Het opvallende aan deze studie is vooral hoe zichtbaar het mogelijke waarschuwingssignaal is.
Veel risicofactoren voor hart- en vaatziekten zijn zonder meting niet te zien. Hoge bloeddruk kan jarenlang onopgemerkt blijven en ook een verhoogd cholesterol veroorzaakt meestal geen duidelijke klachten.
Xanthelasma zit letterlijk in het gezicht. Daardoor kan het eerder opvallen dan problemen die zich diep in de bloedvaten ontwikkelen.
Dat maakt de gele plekjes mogelijk bruikbaar als signaal om niet alleen naar het uiterlijk te kijken, maar ook naar wat er onder de oppervlakte speelt.
Vroege controle kan verschil maken
Hart- en vaatziekten behoren tot de aandoeningen waarbij preventie een grote rol kan spelen. Bloeddruk behandelen, stoppen met roken, voldoende bewegen en indien nodig cholesterol verlagen kunnen het risico op problemen verkleinen.
Het voordeel van een vroeg zichtbaar signaal is daarom niet dat het meteen een diagnose oplevert. De waarde zit juist in het moment waarop iemand besluit eens te laten controleren of er risicofactoren aanwezig zijn.
Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat hoge bloeddruk wordt ontdekt terwijl iemand daar zelf niets van merkte. Of dat bloedonderzoek aanleiding geeft om cholesterol of andere waarden verder te bekijken.
De gele plekjes rond de ogen zijn daarmee niet het probleem zelf, maar mogelijk een reden om iets verder te kijken.
Xanthelasma verdient meer aandacht
Voor veel mensen blijft xanthelasma in eerste instantie iets waarvoor ze naar een dermatoloog of cosmetische kliniek gaan. De nieuwe onderzoeksresultaten suggereren dat het verstandig kan zijn om daarnaast ook aandacht te besteden aan hart- en vaatgezondheid.
Dat geldt zeker wanneer er nog andere risicofactoren aanwezig zijn, zoals roken, hoge bloeddruk, diabetes of hart- en vaatziekten in de familie.
Tegelijkertijd moet het onderzoek niet worden uitgelegd alsof iedereen met xanthelasma een hartaanval boven het hoofd hangt. Daarvoor zijn de absolute aantallen veel te klein en is de relatie niet rechtstreeks genoeg.
De belangrijkste boodschap is een stuk eenvoudiger: bepaalde zichtbare veranderingen aan het lichaam kunnen aanleiding zijn om verder te kijken. Gele, verdikte plekjes rond de ogen lijken misschien onschuldig en vooral cosmetisch, maar kunnen volgens deze studie samenhangen met een duidelijk hoger cardiovasculair risico.
Wie ze heeft en nog nooit zijn bloeddruk, cholesterol of algemene hart- en vaatrisico heeft laten beoordelen, kan dat daarom eens met de huisarts bespreken. Niet omdat de plekjes automatisch betekenen dat er iets ernstig mis is, maar omdat vroeg inzicht in risicofactoren vaak waardevoller is dan wachten tot het lichaam op een veel hardere manier alarm slaat.
