Voormalig PVV-minister Marjolein Faber heeft hard uitgehaald naar premier Rob Jetten en zijn minderheidskabinet. In een interview met PowNews spaarde ze haar woorden bepaald niet.
Faber stelde dat het kabinet-Schoof, waarvan zij zelf deel uitmaakte, het volgens haar veel beter deed en noemde Jetten zelfs een “prutser”. Dat is nadrukkelijk haar politieke oordeel, geen feitelijke kwalificatie van het functioneren van de premier.
De aanval komt op een politiek gevoelig moment. Het kabinet van D66, VVD en CDA heeft geen eigen meerderheid en moet voor het Belastingplan en de begrotingen steun zoeken bij oppositiepartijen.
Jetten erkende zelf op 18 september dat het de komende weken “echt hard werken” wordt om voldoende steun te verzamelen. Tegelijkertijd verblijft hij deze week in New York voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Marjolein Faber haalt uit naar Jetten
Faber kreeg van PowNews de vraag hoe ze naar het huidige kabinet kijkt. Dat is pikant, omdat ze tijdens haar eigen periode als minister van Asiel en Migratie zelf regelmatig onder vuur lag. Het kabinet-Schoof, waarin Faber minister was, maakte bovendien de volledige kabinetsperiode niet af.
Toch is Faber ervan overtuigd dat haar voormalige kabinet het beter deed. “Ik denk dat wij het tien keer zo goed deden als dit kabinet”, zei ze. Daarna richtte ze haar kritiek rechtstreeks op Jetten en zei ze dat ze “nog nooit zo’n prutser” als minister-president had gezien.
Het zijn stevige woorden, maar ze moeten wel in hun politieke context worden geplaatst. Het gaat om een beoordeling van een voormalig PVV-minister over een kabinet van andere partijen. Jetten en zijn coalitiepartners kijken zelf anders naar hun prestaties.
Faber ziet volgens eigen zeggen stilstand
De kritiek van Faber draait vooral om haar overtuiging dat er volgens haar te weinig gebeurt. Tijdens haar ministerschap gebruikte ze zelf regelmatig het woord “doordieselen” om aan te geven dat ze ondanks tegenslagen door wilde gaan.
Bij het kabinet-Jetten ziet ze die daadkracht naar eigen zeggen niet terug. “Er gebeurt gewoon helemaal niks”, aldus Faber in het interview.
Jetten schetste recent juist een ander beeld. Tijdens zijn persconferentie op 18 september wees hij onder meer op wetgeving die volgens hem door het parlement is gekomen en stappen op dossiers als migratie en stikstof. Zijn kabinet wil daarnaast de komende tijd verder met woningbouw en andere hervormingen.
Er staan daarmee twee politieke lezingen tegenover elkaar: Faber spreekt van stilstand, terwijl Jetten juist wijst op resultaten en plannen die volgens het kabinet in gang zijn gezet.
Minderheidskabinet moet steun zoeken
De achtergrond van de huidige politieke spanning is de bijzondere positie van het kabinet-Jetten. D66, VVD en CDA vormen samen een minderheidskabinet. Daardoor is samenwerking met partijen buiten de coalitie noodzakelijk.
Dat speelt vooral rond de begrotingen en het Belastingplan. Jetten zei op 18 september dat de komende weken veel werk nodig is om daarvoor voldoende steun te verzamelen. Hij noemde onder meer koopkracht, het investeringsklimaat en afspraken rond werk en sociale zekerheid als onderwerpen waarop partijen elkaar moeten proberen te vinden.
Dat maakt regeren anders dan bij een coalitie die zelfstandig over meerderheden beschikt. Het kabinet kan voorstellen indienen, maar moet vervolgens per onderwerp voldoende steun zien te vinden in het parlement.
Ook in het bronartikel wordt die situatie benadrukt. Daarin staat dat D66, VVD en CDA zelf geen meerderheid hebben en dat Jetten na de Algemene Politieke Beschouwingen erkende dat de zoektocht naar steun voor het Belastingplan en de afzonderlijke begrotingen intensief wordt.
Jetten ondertussen naar New York
Juist terwijl die onderhandelingen belangrijk zijn, bevindt Jetten zich deze week in New York. Hij neemt daar deel aan de 81e Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.
Volgens de officiële agenda van de Rijksoverheid verblijft de premier van dinsdag 22 tot en met donderdag 24 september in New York. Op donderdag spreekt hij de Algemene Vergadering toe. Daarnaast staan gesprekken met staatshoofden en regeringsleiders en bijeenkomsten over onder meer AI, klimaat en mensenrechten gepland.
Vlak voor zijn vertrek stond op dinsdag nog coalitieoverleg in Den Haag op zijn agenda. Daarbij waren onder anderen de fractievoorzitters van D66, VVD en CDA aanwezig.
Jetten had bovendien al vóór zijn vertrek aangegeven dat het om een beperkt bezoek aan New York zou gaan. Hij omschreef het als een efficiënt bezoek aan de VN en stelde dat de gesprekken over de begroting daardoor niet in de verdrukking hoeven te komen.
Faber bekritiseert reis naar VN
Voor Faber is juist die buitenlandse reis reden voor extra kritiek. Zij vindt dat de premier op dit moment in Nederland zou moeten zijn.
Volgens Faber kiest Jetten ervoor bij de Verenigde Naties aanwezig te zijn terwijl er in Nederland politieke problemen liggen. Ze koppelde daar de conclusie aan dat volgens haar het Nederlandse belang daardoor niet op de eerste plaats zou staan.
Dat laatste is opnieuw een politiek oordeel van Faber. De reis van Jetten is een officieel regeringsbezoek in het kader van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties en omvat naast zijn toespraak meerdere diplomatieke gesprekken.
Het verschil van inzicht draait dus niet om de vraag óf Jetten in New York is, maar om de politieke beoordeling of hij daar op dit moment zou moeten zijn.
Paternotte verdedigt aanwezigheid Jetten
D66-fractievoorzitter Jan Paternotte deelt Fabers kritiek niet. Volgens het bronartikel verdedigde hij de buitenlandse reis door erop te wijzen dat een minister-president meerdere verantwoordelijkheden tegelijkertijd heeft.
Daar horen volgens hem zowel binnenlandse problemen als internationale verplichtingen bij. Paternotte wees daarbij onder andere op de internationale veiligheidssituatie.
Daarmee ontstaat een duidelijk politiek meningsverschil. Faber vindt dat de premier zich vanwege de binnenlandse situatie vooral op Nederland zou moeten richten, terwijl Paternotte de aanwezigheid bij de VN ziet als onderdeel van het premierschap.
De officiële agenda ondersteunt in ieder geval dat het bezoek meerdere diplomatieke onderdelen heeft. Naast de Algemene Vergadering voert Jetten bilaterale gesprekken en woont hij verschillende internationale bijeenkomsten bij.
Bontenbal noemt situatie intensief
Ook CDA-leider Henri Bontenbal erkent dat regeren onder de huidige omstandigheden ingewikkeld is. Hij werd door PowNews gevraagd hoe hij het minderheidskabinet ervaart.
Zijn omschrijving was duidelijk: “Het is nu wel echt heel intensief.” Bontenbal legde de verantwoordelijkheid voor de volgende stappen nadrukkelijk bij het kabinet. Volgens hem moet het kabinet intern tot oplossingen komen en daarna met de oppositie verder praten.
Die woorden zijn minder scherp dan de kritiek van Faber, maar maken wel duidelijk dat ook binnen de coalitie wordt erkend dat de huidige politieke constructie veel overleg vraagt.
Dat is inherent aan de minderheidspositie. Zonder vaste meerderheid moet het kabinet telkens opnieuw zoeken naar partijen die bereid zijn voorstellen te steunen.
Begroting vormt belangrijke politieke test
Vooral de begrotingen en het Belastingplan zijn de komende periode belangrijk. Jetten zei eerder dat een akkoord over het Belastingplan cruciaal is om later ook bredere overeenstemming over de begrotingen mogelijk te maken.
Volgens hem moet er de komende weken duidelijker worden waar voldoende parlementaire steun voor bestaat. Het kabinet wil daarbij zowel naar partijen aan de linker- als rechterkant kijken.
Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen bleek al dat oppositiepartijen verschillende voorwaarden stellen. Het kabinet moet daardoor voortdurend zoeken naar voorstellen die op voldoende steun kunnen rekenen.
Jetten zei na het debat dat hij mogelijkheden ziet om partijen bij elkaar te brengen. Dat optimisme staat haaks op Fabers veel negatievere beoordeling van het functioneren van het kabinet.
Faber hoopt op snel einde kabinet
Faber beperkt haar kritiek niet tot Jettens optreden als premier. Ze zegt ook weinig vertrouwen te hebben in de toekomst van het volledige kabinet.
Toen PowNews haar vroeg naar de huidige politieke situatie, concludeerde ze dat het volgens haar “gewoon niet goed” gaat. Vervolgens zei ze te hopen dat het kabinet snel “naar huis gaat”.
Daarmee spreekt Faber duidelijk haar politieke voorkeur uit voor een vroegtijdig einde van het kabinet. Er is in de aangeleverde bron echter geen sprake van een vastgesteld kabinetsbesluit om te stoppen of van een feitelijk aangekondigde val van het kabinet.
Jetten zelf spreekt juist over de komende weken als een periode waarin het kabinet verder wil onderhandelen. Hij heeft aangegeven ervan overtuigd te zijn dat brede steun voor onderdelen van de begroting mogelijk is.
Politieke tegenstelling wordt steeds zichtbaarder
De uitspraken van Faber passen in een breder politiek debat over het minderheidskabinet. Voorstanders wijzen erop dat een kabinet zonder eigen meerderheid gedwongen wordt om breder samen te werken. Critici kunnen daartegenover wijzen op de extra onzekerheid en tijd die nodig zijn om meerderheden te vinden.
Welke beoordeling uiteindelijk het zwaarst weegt, is een politieke afweging. Feit is dat het kabinet steun van andere partijen nodig heeft om belangrijke financiële plannen door het parlement te krijgen.
De komende weken zullen daarom vooral in het teken staan van onderhandelingen. Jetten heeft zelf erkend dat dit hard werken wordt en dat hoe eerder er duidelijkheid is, hoe beter.
Stevige woorden zetten toon
De uitspraak van Faber trekt vooral aandacht door de ongewoon scherpe formulering. Een voormalige minister die de huidige premier openlijk een “prutser” noemt, zorgt vanzelfsprekend voor politieke reacties en discussie.
Maar achter die opvallende uitspraak zit een inhoudelijker conflict over de manier waarop het minderheidskabinet functioneert. Faber ziet te weinig resultaat en vindt dat Jetten op dit moment in Nederland zou moeten zijn. Jetten wijst zelf juist op bereikte resultaten en beschouwt zijn aanwezigheid bij de Verenigde Naties als verenigbaar met de binnenlandse onderhandelingen.
Ook binnen de coalitie wordt niet ontkend dat de situatie ingewikkeld is. Bontenbal noemt het regeren intensief, terwijl Jetten zegt dat het kabinet de komende weken hard aan de slag moet om voldoende steun te vinden.
Daarmee is één ding duidelijk: Fabers aanval is een politieke beoordeling, maar de onderliggende uitdaging voor het kabinet is reëel. D66, VVD en CDA beschikken niet over een eigen meerderheid en zullen dus overeenkomsten met oppositiepartijen moeten sluiten om hun belangrijkste plannen verder te brengen. Hoe die onderhandelingen aflopen, moet de komende periode blijken.
