Het kabinet wil de regels rond roken opnieuw flink aanscherpen. Minister Sophie Hermans (Volksgezondheid) heeft in een brief aan de Tweede Kamer laten weten dat vooral tabakswinkels veel strengere beperkingen kunnen verwachten. Reclame voor sigaretten en andere tabaksproducten moet daar bijna helemaal verdwijnen, en ook de zichtbaarheid in de winkel wordt verder aan banden gelegd.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Rookbeleid wordt opnieuw strenger
Wie de afgelopen jaren een supermarkt inliep, merkte het al: sigaretten liggen niet meer open en bloot achter de kassa. Kleurrijke pakjes en grote displays zijn weg; vaak staat er nu een neutrale kast zonder opvallende reclame.
Toch is roken in het straatbeeld nog duidelijk aanwezig, vooral in tabakswinkels. Daar mogen sigaretten, shag en vapes nog zichtbaar achter de toonbank liggen, soms met lichtbakken, schermen en posters eromheen. Juist aan die uitzonderingspositie wil het kabinet nu een einde maken.
De kern van de nieuwe plannen:
- Reclame in tabakswinkels verder beperken of helemaal verbieden
- Producten minder zichtbaar maken, ook in speciaalzaken
- Minder invloed van tabaksfabrikanten op de inrichting van winkels
- Roken minder aantrekkelijk maken voor zowel jongeren als volwassenen
Het gaat nog om voornemens: de politiek moet er nog over beslissen. Maar de richting is duidelijk: het rookbeleid gaat verder op slot.
Onderzoek NVWA en Trimbos geeft doorslag
Aanleiding voor de nieuwe plannen is onderzoek van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en het Trimbos-instituut. Zij hebben gekeken hoe tabaksproducten nu worden aangeprezen in speciaalzaken.
Wat zij zien in tabakswinkels:
- Grote vitrines vol pakjes, vaak op ooghoogte
- Felle lampen en lichtbakken die de schappen extra laten opvallen
- Reclameborden, schermen en promotiebeelden dicht bij de kassa
- Opvallende presentatie van bepaalde merken of nieuwe producten
Volgens de onderzoekers heeft dit effect op het koopgedrag. Mensen die eigenlijk wilden minderen of stoppen, worden in de winkel alsnog in verleiding gebracht. Zolang sigaretten zo prominent in beeld zijn, blijft de stap om toch weer een pakje te kopen klein.
NVWA en Trimbos adviseren daarom om alle uitzonderingen op het reclameverbod in tabaksspeciaalzaken te schrappen. Met andere woorden: dezelfde strenge regels als in supermarkten en andere winkels.
Tabaksfabrikanten betalen mee aan winkels
Opvallend in het onderzoek is ook de rol van tabaksfabrikanten bij de inrichting van tabakswinkels. Fabrikanten blijken soms grote bedragen te steken in:
- Nieuwe toonbanken
- Presentatiekasten voor sigaretten
- Schermen en lichtreclame
- Overige winkelmaterialen die de producten beter laten opvallen
Soms kan dat oplopen tot rond de 100.000 euro per winkel. In ruil daarvoor worden afspraken gemaakt over hoe de producten in de winkel worden neergezet en in beeld komen. Zo kunnen fabrikanten bepalen welke merken het beste in het zicht staan en welke reclame-uitingen waar hangen.
Deze constructies zijn op dit moment niet uitdrukkelijk verboden. Toch maken de onderzoekers zich zorgen, omdat fabrikanten zo veel invloed houden op de zichtbaarheid van hun producten. Het kabinet kijkt nu of ook dit soort financiële afspraken strenger moet worden beperkt.
Waarom het kabinet de regels wil aanpassen
Het doel van het rookbeleid is al jaren hetzelfde: minder mensen laten beginnen met roken en meer rokers helpen om te stoppen. Reclame en zichtbaarheid spelen daarbij een grote rol.
Nu supermarkten sinds juli 2024 geen tabaksproducten meer mogen verkopen, verschuift de verkoop steeds meer naar:
- Tankstations (voor zolang dat nog mag)
- Gemakswinkels en kiosken
- Gespecialiseerde tabakswinkels
Het kabinet werkt aan plannen waarbij tabaksverkoop stap voor stap wordt teruggedrongen. In de huidige voorstellen:
- Wordt de verkoop vanaf 2030 verder beperkt
- Zou vanaf 2032 alleen nog verkoop in tabaksspeciaalzaken zijn toegestaan
Als dat gebeurt, zijn tabakswinkels straks misschien de enige plek waar je nog legaal sigaretten kunt kopen. Onderzoekers waarschuwen: juist omdat deze winkels dan zo belangrijk worden, heeft reclame daar extra veel invloed.
Zodra iemand binnenstapt en meteen omringd wordt door lichtbakken, displays en acties, is de kans groter dat die toch een pakje meeneemt. Dat geldt niet alleen voor jongeren, maar ook voor mensen die al jaren roken en willen afbouwen.
Wat merk je hiervan in het dagelijks leven
Voor wie nu rookt, verandert er op heel korte termijn weinig. De belangrijkste punten:
- Sigaretten blijven voorlopig te koop waar dat nu ook al mag
- Er komt niet direct een rookverbod of verkoopverbod bij de kassa
- De nieuwe reclamebeperkingen moeten eerst worden uitgewerkt en besproken
Waar je het waarschijnlijk als eerste aan gaat merken:
- Minder opvallende reclame in tabakswinkels
- Minder lichtbakken, kleurrijke posters en schermen met tabaksbeelden
- Strakkere, neutralere presentatie achter de toonbank
Voor veel vaste rokers zal de weg naar de winkel dus hetzelfde blijven, maar de verleiding in de winkel zelf neemt mogelijk af. Zeker voor mensen die twijfelen of willen stoppen, kan dat net het verschil maken tussen wel of geen pakje meenemen.
Sigaretten verdwijnen stap voor stap uit beeld
De plannen passen in een lange reeks maatregelen van de laatste jaren. Een aantal veranderingen op een rij:
- Verbod op tabaksreclame in de meeste winkels
- Sigaretten uit het zicht in supermarkten en normale winkels
- Geen verkoop van tabaksproducten meer in supermarkten sinds juli 2024
- Strakke regels voor verpakkingen: neutrale, sobere pakjes
Door al deze maatregelen zie je tabak steeds minder prominent in het straatbeeld. Waar vroeger bij elke kassa een wand met pakjes hing, is nu vaak niets meer te zien.
Gezondheidsorganisaties wijzen er al langer op dat elke stap in het beperken van reclame effect heeft op het aantal rokers, vooral bij jongeren. Hoe minder verleiding onderweg en in de winkel, hoe kleiner de kans dat iemand begint of blijft doorscharrelen.
Spanningsveld voor tabakswinkels
Voor eigenaren van tabakswinkels kunnen de plannen grote gevolgen hebben. Hun zaak draait volledig op de verkoop van tabaksproducten. Reclame en zichtbare presentatie zijn daar nu nog een belangrijk middel om klanten te trekken.
Als de regels worden aangescherpt:
- Mogen zij hun producten waarschijnlijk minder opvallend tonen
- Kunnen afspraken met fabrikanten over dure winkelinrichting onder druk komen te staan
- Moeten zij mogelijk investeren in aanpassingen van de winkelindeling
Tegelijkertijd voorziet hetzelfde kabinetsplan dat tabaksverkoop uiteindelijk alleen nog in zulke speciaalzaken toegestaan blijft. Aan de ene kant dus een beperkter winkelbeeld, aan de andere kant een exclusieve positie als enige verkooppunt.
Hoe groot de gevolgen financieel zijn, is nog niet duidelijk. Dat hangt af van de uiteindelijke wetsteksten, de overgangstermijnen en de vraag hoeveel klanten straks bereid zijn extra moeite te doen om sigaretten te halen.
Gezondheid centraal in nieuwe stap
Minister Hermans schrijft dat de uitzonderingspositie van tabaksspeciaalzaken niet meer past bij de bredere ambitie om het aantal rokers omlaag te brengen. Volgens haar moet het beleid voor alle verkooppunten zo veel mogelijk gelijk zijn: geen opvallende reclame, geen schreeuwerige presentatie.
Gezondheidsorganisaties ondersteunen die lijn. Zij wijzen erop dat veel rokers al op jonge leeftijd zijn begonnen, vaak juist doordat roken overal zichtbaar en “normaal” was. Door tabak steeds verder uit het zicht te halen, hoopt de overheid dat nieuwe generaties minder vaak gaan roken.
Voor wie al jarenlang rookt, komen er geen directe verboden op het gebruik zelf. De veranderingen spelen zich vooral af in de winkels, bij de toonbank en in de schappen.
Wat er nu verder gaat gebeuren
De plannen van het kabinet staan nu op papier, maar moeten nog worden uitgewerkt in concrete wetsvoorstellen en regels. Daarna komen er nog:
- Debatten in de Tweede en Eerste Kamer
- Mogelijke aanpassingen op basis van kritiek en suggesties
- Overgangstermijnen voor winkeliers om zich aan te passen
Tot die tijd blijven de huidige regels gewoon gelden. Wel is duidelijk dat tabakswinkels zich moeten voorbereiden op strengere eisen rond reclame, zichtbaarheid en financiële afspraken met fabrikanten.
Voor rokers betekent dit dat sigaretten voorlopig nog te koop zijn, maar steeds minder nadrukkelijk worden aangeprezen. Stap voor stap wordt roken zo minder zichtbaar, minder aanwezig in het winkelbeeld en daarmee voor veel mensen hopelijk ook minder vanzelfsprekend.
Bron: Menszine
