De stikstofdiscussie in Den Haag krijgt opnieuw een scherpe wending. Dit keer staat landbouwminister Femke Wiersma centraal. Haar plan om de huidige stikstofnorm los te laten en te vervangen door een bredere uitstootdoelstelling is hard onderuitgehaald door de Raad van State. Het advies is glashelder: dit wetsvoorstel is in deze vorm juridisch wankel en brengt natuurherstel in gevaar.
De kritiek raakt niet alleen het plan zelf, maar ook de manier waarop het kabinet omgaat met stikstof, natuur en Europese verplichtingen. Daarmee krijgt Wiersma, en indirect ook haar partij BBB, een flinke klap te verwerken.
Wat wilde Wiersma precies veranderen?
De kern van het plan van Wiersma is het schrappen van de zogeheten kritische depositiewaarde (kdw). Die waarde bepaalt hoeveel stikstof er maximaal mag neerslaan in kwetsbare natuurgebieden. Zodra die grens wordt overschreden, zijn er juridische consequenties: vergunningen kunnen niet worden verleend en maatregelen zijn verplicht.
Wiersma wil af van die harde norm. In plaats daarvan wil zij sturen op totale uitstootreductie, met als hoofddoel een forse daling van stikstofuitstoot in 2035. Volgens haar is dat eerlijker, duidelijker voor boeren en beter uitvoerbaar dan rekenen met neerslag in specifieke natuurgebieden.
Op papier klinkt dat als een koerswijziging die de landbouwsector lucht moet geven. In de praktijk blijkt het juridisch en ecologisch een stuk ingewikkelder.
Waarom de kritische depositiewaarde zo gevoelig ligt
De kdw is al jaren een heet hangijzer. Boeren zien de norm vaak als onbegrijpelijk en onrechtvaardig, omdat zij worden afgerekend op stikstof die soms kilometers verderop neerslaat. Natuurorganisaties en juristen zien de kdw juist als onmisbaar: het is de juridische ruggengraat onder natuurbeleid.
De waarde is gebaseerd op ecologische berekeningen en vormt de schakel tussen beleid en natuurherstel. Zolang een gebied boven de kdw zit, is aantoonbaar dat de natuur schade oploopt of niet kan herstellen. Juist die aantoonbaarheid is cruciaal in rechtszaken en bij Europese toetsing.
Door die norm los te laten, verdwijnt volgens critici het meetbare anker uit het beleid.
Harde woorden van de Raad van State
De Raad van State is ongebruikelijk scherp in zijn oordeel. In het advies staat dat het wetsvoorstel te weinig concrete garanties bevat om natuurherstel veilig te stellen. Het ontbreken van tussendoelen, duidelijke meetmomenten en afdwingbare verplichtingen is een groot probleem.
Volgens de raad is niet duidelijk hoe Nederland straks kan aantonen dat het voldoet aan Europese natuurregels. Met alleen een algemene belofte voor 2035 ontstaat er te veel ruimte voor uitstel, interpretatie en juridische strijd.
De boodschap is feitelijk: zonder harde normen is het risico groot dat natuurherstel stilvalt, terwijl de juridische problemen juist toenemen.
Europese regels als extra struikelblok
Nederland zit vast aan Europese afspraken, zoals de Habitatrichtlijn en Natura 2000. Die verplichten lidstaten om natuurgebieden daadwerkelijk te beschermen en te herstellen. Dat moet niet alleen gebeuren, maar ook aantoonbaar zijn.
De Raad van State waarschuwt dat het voorstel van Wiersma onvoldoende laat zien hoe Nederland dat straks gaat bewijzen. Minder uitstoot betekent niet automatisch beter herstel in specifieke natuurgebieden. Zonder directe koppeling tussen uitstoot en natuurkwaliteit kan Brussel daar vraagtekens bij zetten.
Dat risico is niet theoretisch. In het verleden is Nederland al meerdere keren teruggefloten vanwege onvoldoende onderbouwing van stikstofbeleid.
Gevolgen voor boeren en vergunningen
Ironisch genoeg kan het plan dat boeren duidelijkheid moest geven, juist voor meer onzekerheid zorgen. Als de kdw verdwijnt zonder helder alternatief, wordt vergunningverlening juridisch kwetsbaar.
Provincies, rechters en toezichthouders weten dan minder goed waarop zij moeten toetsen. Dat kan leiden tot meer bezwaarprocedures, langere doorlooptijden en stilgelegde projecten. Voor boeren en bouwers betekent dat extra onzekerheid bij investeringen.
De angst is dat het beleid vastloopt tussen politieke beloftes en juridische realiteit.
Politieke gevolgen voor BBB
Voor BBB is dit een pijnlijk moment. De partij profileert zich als pragmatisch en uitvoerbaar, maar krijgt nu het verwijt dat het voorstel juridisch onvoldoende doordacht is. Oppositiepartijen spreken al van “symboolpolitiek” en “juridisch wensdenken”.
Ook binnen de coalitie klinkt gemor. Het advies van de Raad van State is zwaarwegend en kan niet zomaar genegeerd worden. Dat betekent dat Wiersma terug moet naar de tekentafel.
De vraag is hoe groot de ruimte nog is om het voorstel aan te passen zonder de kern – het loslaten van de kdw – overeind te houden.
Wat adviseert de Raad van State concreet?
De raad is duidelijk: dien deze wet niet in zoals hij nu is. Er moeten concrete tussendoelen komen, duidelijke meetmethoden en afdwingbare verplichtingen. Alleen dan kan worden aangetoond dat natuurherstel daadwerkelijk plaatsvindt.
Dat betekent in de praktijk dat de uitstootdoelstelling veel preciezer moet worden uitgewerkt, of dat de kdw toch in een aangepaste vorm blijft bestaan.
Voor Wiersma is dat politiek gevoelig, omdat juist dat punt haar belofte aan de achterban raakt.
Waarom deze discussie zo fundamenteel is
De stikstofdiscussie gaat allang niet meer alleen over cijfers. Het raakt de vraag hoe Nederland omgaat met natuur, landbouw en rechtszekerheid. Harde normen zorgen voor juridische duidelijkheid, maar ook voor politieke pijn. Vage doelen bieden ruimte, maar ondermijnen handhaving en vertrouwen.
De Raad van State trekt nu duidelijk een streep: zonder heldere spelregels wordt het probleem niet opgelost, maar verschoven.
Conclusie: flinke tegenwind voor Wiersma
Het oordeel van de Raad van State is een serieuze tegenvaller voor Femke Wiersma. Haar plan om het stikstofbeleid fundamenteel te veranderen stuit op zware juridische en ecologische bezwaren. Zonder stevige aanpassingen lijkt het voorstel kansloos.
De komende maanden worden cruciaal. Blijft de minister vasthouden aan haar koers, of komt er een compromis waarin natuurherstel en uitstootsturing naast elkaar blijven bestaan? Eén ding is zeker: deze klap zal nog lang nadreunen in het stikstofdebat.
