De spanningen rond Iran dreigen een nieuwe en bijzonder zorgwekkende fase in te gaan. Niet alleen het Midden-Oosten zou daarbij gevaar lopen. Volgens de Financial Times houdt Teheran serieus rekening met scenario’s waarbij doelen in het zuidoosten van Europa worden aangevallen als de Amerikaanse president Donald Trump besluit de militaire strijd verder op te voeren.
Onder meer Bulgarije en Cyprus worden genoemd als mogelijke locaties waar de gevolgen van verdere escalatie voelbaar kunnen worden. Tegelijkertijd zou Iran kijken naar kwetsbare infrastructuur rond de Straat van Hormuz, waaronder belangrijke onderzeese glasvezelkabels.
De berichten betekenen niet dat dergelijke aanvallen al zijn besloten of op korte termijn daadwerkelijk plaatsvinden, maar ze laten wel zien hoe breed de mogelijke escalatie inmiddels wordt bekeken.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Iran kijkt naar doelen in Europa
De Financial Times baseert zich op ingewijden uit de omgeving van de Iraanse regering. Volgens hen wordt in Teheran nagedacht over mogelijke aanvallen buiten het traditionele strijdgebied wanneer de Verenigde Staten hun militaire optreden verder intensiveren.
Daarbij zou vooral worden gekeken naar landen of locaties die op een bepaalde manier ondersteuning bieden aan Amerikaanse of geallieerde militaire operaties. Dat brengt het zuidoosten van Europa nadrukkelijk in beeld.
Het gaat vooralsnog om mogelijke scenario’s die binnen Iraanse kringen worden besproken. Er is geen bevestiging dat Iran daadwerkelijk opdracht heeft gegeven om Europese doelen aan te vallen.
Toch is alleen al het feit dat dergelijke opties volgens ingewijden worden overwogen opvallend. Een directe aanval op een Europees land zou de crisis namelijk onmiddellijk veel groter en ingewikkelder maken.
Bulgarije genoemd als mogelijk doelwit
Een van de landen die nadrukkelijk wordt genoemd, is Bulgarije. Het Oost-Europese land heeft de luchtmachtbasis Bezmer beschikbaar gesteld voor Amerikaanse vliegtuigen die daar kunnen bijtanken.
Voor Iran maakt juist die militaire ondersteuning de locatie mogelijk interessant. Wanneer Amerikaanse vliegtuigen gebruikmaken van Europese bases, kunnen die plekken vanuit Teheran worden gezien als onderdeel van de bredere Amerikaanse militaire infrastructuur.
Dat betekent nog niet dat Bulgarije daadwerkelijk aangevallen zal worden. Het onderstreept vooral hoe militaire samenwerking met de Verenigde Staten Europese landen dichter bij een conflict kan brengen dat geografisch gezien duizenden kilometers verderop plaatsvindt.
Een eventuele aanval op Bulgaars grondgebied zou bovendien bijzonder verstrekkende gevolgen hebben. Bulgarije is sinds 2004 lid van de NAVO.
Cyprus eveneens nadrukkelijk in beeld
Ook Cyprus wordt genoemd als mogelijke locatie waar Iran naar kijkt. Het eiland heeft vanwege zijn geografische ligging al jarenlang een belangrijke strategische positie in het oostelijke Middellandse Zeegebied.
Op Cyprus bevinden zich Britse militaire bases. Een Britse luchtmachtbasis op het eiland werd in maart al geraakt door een drone, waardoor de kwetsbaarheid van dergelijke locaties opnieuw duidelijk werd.
De ligging van Cyprus maakt het eiland belangrijk voor militaire operaties richting het Midden-Oosten. Vanuit het gebied kunnen relatief snel operaties in de regio worden ondersteund.
Juist daardoor kan Cyprus bij een verdere escalatie opnieuw in beeld komen. Voor Europese landen is dat een zorgwekkende ontwikkeling, omdat het conflict daarmee steeds dichter richting Europees grondgebied beweegt.
Trump speelt belangrijke rol in escalatie
Volgens de bronnen van de Financial Times hangt veel af van de volgende stappen van de Amerikaanse president Donald Trump. Wanneer Washington besluit de strijd verder op te voeren, zou Teheran daarop willen reageren.
De exacte vorm van zo’n reactie is onzeker. Iran beschikt over verschillende mogelijkheden om druk uit te oefenen zonder noodzakelijkerwijs te kiezen voor een traditionele directe militaire confrontatie met de Verenigde Staten.
Dat kan bijvoorbeeld via drones, raketten, cyberoperaties of aanvallen op infrastructuur. Ook regionale bondgenoten en aan Iran gelieerde groepen kunnen daarbij een rol spelen.
Voor de Verenigde Staten en Europese bondgenoten maakt juist die hoeveelheid mogelijke scenario’s de situatie ingewikkeld. Iedere militaire stap kan een tegenreactie oproepen die vervolgens weer tot een nieuwe reactie leidt.
Teheran verwacht nieuwe gevechten
Volgens de ingewijden gaat de Iraanse leiding er inmiddels vanuit dat de oorlog opnieuw kan oplaaien. Teheran zou zich daarom voorbereiden op een nieuwe confrontatie.
Dat blijkt volgens de berichtgeving onder meer uit personele veranderingen binnen de Iraanse machtsstructuur. Ayatollah Mojtaba Khamenei zou hardliners hebben benoemd op belangrijke veiligheids- en militaire posities.
Daarmee lijkt de leiding zich klaar te maken voor een situatie waarin opnieuw snel militaire beslissingen genomen moeten worden.
Het aanstellen van hardliners kan daarnaast worden gezien als een signaal dat Iran weinig ruimte wil laten voor interne verdeeldheid wanneer het conflict verder escaleert.
Glasvezelkabels vormen nieuw risico
Naast mogelijke militaire doelen in Europa kijkt Iran volgens de berichtgeving ook naar een heel ander soort doelwit: onderzeese glasvezelkabels in de Straat van Hormuz.
Dat klinkt misschien minder spectaculair dan een aanval op een luchtmachtbasis, maar de mogelijke gevolgen kunnen groot zijn. Onderzeese kabels vormen een belangrijk onderdeel van het internationale internet- en dataverkeer.
Een groot deel van de wereldwijde digitale communicatie loopt via kabels op de zeebodem. Wanneer belangrijke verbindingen beschadigd raken, kan dat leiden tot storingen, tragere verbindingen en problemen met internationale communicatie.
De Straat van Hormuz is bovendien één van de strategisch belangrijkste waterwegen ter wereld. De smalle zeestraat ligt tussen Iran en Oman en speelt een cruciale rol in het internationale goederen- en energieverkeer.
Straat van Hormuz blijft kwetsbaar
De Straat van Hormuz is vooral bekend vanwege de enorme hoeveelheid olie en gas die dagelijks door het gebied wordt vervoerd. Iedere verstoring kan daardoor snel gevolgen hebben voor internationale energieprijzen.
Maar onder het wateroppervlak bevindt zich eveneens belangrijke infrastructuur. Glasvezelkabels verbinden landen en regio’s met elkaar en zijn essentieel voor het moderne digitale verkeer.
Wanneer Iran daadwerkelijk zou proberen dergelijke kabels te beschadigen, zou dat een andere vorm van economische en infrastructurele druk betekenen dan een traditionele militaire aanval.
Het is tegelijkertijd een scenario met veel onzekerheden. Schade aan onderzeese kabels kan ook landen raken waarmee Iran geen directe confrontatie zoekt. Bovendien is het vaststellen van verantwoordelijkheid bij beschadigde infrastructuur onder zee niet altijd eenvoudig.
NAVO kijkt mee naar ontwikkelingen
Voor Europa is vooral de mogelijke dreiging richting Bulgarije gevoelig. Als NAVO-lid maakt het land deel uit van het militaire bondgenootschap waarin een aanval op één bondgenoot grote gevolgen kan hebben voor de rest.
Artikel 5 van het NAVO-verdrag bepaalt dat een gewapende aanval op één lidstaat als een aanval op alle bondgenoten kan worden beschouwd. Dat betekent echter niet dat bij ieder incident automatisch op precies dezelfde manier militair wordt gereageerd. De omstandigheden en besluitvorming binnen de alliantie blijven van belang.
Juist daarom zou een eventuele Iraanse aanval op Bulgaars grondgebied een bijzonder gevaarlijke nieuwe dimensie toevoegen.
Een conflict dat voornamelijk in en rond het Midden-Oosten wordt uitgevochten, kan dan rechtstreeks raken aan de Europese veiligheidsarchitectuur.
Europa kan conflict moeilijk ontwijken
Europese landen proberen bij internationale conflicten vaak tegelijkertijd hun bondgenootschappen te onderhouden en verdere escalatie te voorkomen. In deze situatie wordt dat steeds ingewikkelder.
Wanneer Amerikaanse vliegtuigen Europese bases gebruiken, worden die faciliteiten onderdeel van de logistieke keten achter Amerikaanse militaire operaties. Vanuit Iraans perspectief kan dat aanleiding zijn om dergelijke locaties als relevante militaire doelen te beschouwen.
Voor Europese regeringen ontstaat daardoor een lastige afweging. Steun aan bondgenoten kan noodzakelijk worden gevonden, maar diezelfde steun kan ook het eigen grondgebied blootstellen aan vergeldingsacties.
Daar komt bij dat moderne conflicten zich allang niet meer uitsluitend afspelen met tanks, vliegtuigen en raketten. Cyberaanvallen, sabotage en aanvallen op energie- of communicatie-infrastructuur kunnen eveneens grote gevolgen hebben.
Nog veel onzekerheid over Iraanse plannen
Belangrijk is dat de gemelde scenario’s vooralsnog niet hetzelfde zijn als concrete aanvalsplannen. De informatie komt van ingewijden rond de Iraanse regering en beschrijft opties die Teheran volgens hen overweegt.
In tijden van grote geopolitieke spanningen worden binnen regeringen en krijgsmachten voortdurend scenario’s uitgewerkt die uiteindelijk nooit worden uitgevoerd. Ook kan informatie over mogelijke tegenmaatregelen bewust naar buiten komen om tegenstanders af te schrikken.
Daarom is voorzichtigheid nodig bij conclusies over wat Iran daadwerkelijk van plan is.
Tegelijkertijd zijn de genoemde mogelijkheden ernstig genoeg om aandacht te krijgen. Vooral de combinatie van Europese militaire locaties, strategische infrastructuur en de Straat van Hormuz maakt duidelijk dat een verdere escalatie gevolgen kan krijgen die veel verder reiken dan het oorspronkelijke strijdgebied.
Spanning kan snel verder oplopen
De komende periode zal vooral worden gekeken naar wat Washington en Teheran doen. Als Trump kiest voor verdere militaire druk, neemt volgens de berichtgeving de kans toe dat Iran naar zwaardere tegenmaatregelen grijpt.
Voor Europa betekent dat dat een conflict op grote afstand plotseling veel dichterbij kan komen. Bulgarije wordt genoemd vanwege de ondersteuning van Amerikaanse vliegtuigen, terwijl Cyprus door zijn strategische ligging en Britse militaire aanwezigheid eveneens kwetsbaar kan zijn.
Daarnaast kan een aanval op digitale infrastructuur in de Straat van Hormuz gevolgen hebben die niet netjes binnen landsgrenzen blijven.
Voorlopig blijft het bij scenario’s en waarschuwingen. Maar juist in een periode waarin beide kanten rekening houden met nieuwe gevechten, kan één incident voldoende zijn om de situatie snel te laten omslaan. Dat maakt de ontwikkelingen rond Iran, de Verenigde Staten en mogelijke doelen in Europa de komende tijd bijzonder belangrijk om te volgen.
