De steun voor boeren die met trekkers de snelweg opgaan, lijkt onder Nederlanders flink af te nemen. Waar boerenprotesten in het verleden nog op behoorlijk wat begrip konden rekenen, trekt een groot deel van Nederland inmiddels een duidelijke grens. Demonstreren mag, maar bewust een snelweg blokkeren gaat volgens veel mensen te ver. Een meerderheid wil zelfs dat politie en justitie harder optreden.
Dat blijkt uit een opiniepeiling van EenVandaag onder ongeveer 19.000 panelleden. Maar liefst 65 procent zegt geen sympathie te hebben voor de huidige snelwegprotesten van boeren.
Nog opvallender: bijna drie kwart kiest bij de vraag tussen gedogen en ingrijpen voor een hardere aanpak. Vooral het verschil in optreden tegen verschillende protestgroepen zorgt voor irritatie.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Steun voor boerenprotesten neemt af
De boeren zijn de afgelopen weken opnieuw de straat opgegaan vanwege de stikstofplannen van het kabinet. Op verschillende plekken in Nederland werd actiegevoerd en daarbij werden opnieuw trekkers ingezet.
Een groot protest vond afgelopen week plaats rond Den Bosch. Ook de snelweg in Brabant werd daarbij gebruikt voor de demonstratie. Dat is officieel niet toegestaan, maar de politie besloot op dat moment niet direct in te grijpen.
Juist dat besluit heeft opnieuw discussie losgemaakt. Voorstanders vinden dat de politie daarmee verdere escalatie heeft voorkomen. Tegenstanders vragen zich af waarom een groep demonstranten zonder toestemming een snelweg kan blokkeren zonder dat daar onmiddellijk consequenties aan worden verbonden.
Uit de peiling blijkt dat steeds meer Nederlanders zich bij die laatste groep aansluiten.
65 procent heeft geen sympathie
Volgens het onderzoek heeft 65 procent van de ondervraagden geen sympathie voor de snelwegprotesten. Dat betekent niet automatisch dat al deze mensen tegen de boeren of hun inhoudelijke standpunten zijn.
Voor veel deelnemers aan het onderzoek zit het probleem vooral in de manier waarop actie wordt gevoerd. Een demonstratie op een daarvoor geschikte locatie wordt anders beoordeeld dan het blokkeren van een belangrijke verkeersader.
Snelwegen zijn volgens veel ondervraagden simpelweg een grens die demonstranten niet zouden moeten overschrijden.
Dat geldt opvallend genoeg niet alleen voor boeren. Uit de reacties blijkt dat veel Nederlanders dezelfde regel willen toepassen wanneer bijvoorbeeld klimaatactivisten een snelweg blokkeren.
De boodschap vanuit een groot deel van het panel is daarmee vrij eenvoudig: demonstreren is een recht, maar dat betekent niet dat iedere protestvorm automatisch toegestaan moet worden.
Politie krijgt kritiek na blokkades
Niet alleen de boerenprotesten zelf liggen onder een vergrootglas. Ook het optreden van de politie wordt kritisch bekeken.
Uit de peiling blijkt dat 58 procent van de Nederlanders het onbegrijpelijk vindt dat snelwegblokkades door boeren op sommige momenten worden gedoogd.
De frustratie zit daarbij vooral in het idee dat bestaande regels onvoldoende worden gehandhaafd. Wanneer een snelweg niet gebruikt mag worden als demonstratielocatie, verwachten deze deelnemers dat de politie daar ook daadwerkelijk tegen optreedt.
Een panellid vat die gedachte kort samen: het mag volgens de wet niet en daarmee zou de discussie eigenlijk klaar moeten zijn.
Toch ligt de praktijk ingewikkelder. Politie en lokale autoriteiten moeten bij demonstraties voortdurend afwegen of onmiddellijk ingrijpen de situatie veiliger maakt of juist voor meer onrust zorgt.
Dodelijk ongeluk zorgt voor discussie
De discussie werd extra beladen nadat in de staart van een file die was ontstaan rond een protest een ernstig verkeersongeval plaatsvond. Daarbij kwamen twee mensen om het leven.
Het gaat om twee zeventigers uit Oss. Het dodelijke ongeluk zorgde begrijpelijkerwijs voor veel emoties en leidde opnieuw tot vragen over de risico’s van blokkades en onverwachte files op snelwegen.
Dat betekent niet automatisch dat de demonstranten juridisch verantwoordelijk zijn voor het ongeluk. De exacte omstandigheden van een verkeersongeval moeten afzonderlijk worden onderzocht en conclusies over schuld kunnen niet zomaar worden getrokken.
Wel heeft het incident de discussie over verkeersveiligheid tijdens protestacties verder aangescherpt.
Een snelweg is immers een omgeving waarin voertuigen met hoge snelheid rijden. Wanneer verkeer plotseling tot stilstand komt, kunnen gevaarlijke situaties ontstaan. Dat geldt overigens voor iedere onverwachte file, ongeacht de oorzaak.
Nederlanders willen gelijke regels
Een ander belangrijk punt uit het onderzoek is het gevoel van ongelijke behandeling. Sommige deelnemers vinden dat boeren bij protesten meer ruimte krijgen dan andere groepen.
Vooral de vergelijking met klimaatactivisten wordt regelmatig gemaakt. Ook zij hebben de afgelopen jaren snelwegen en andere belangrijke verkeersroutes geblokkeerd, waarbij politieoptreden regelmatig tot discussie leidde.
Volgens een deel van de ondervraagden zou de identiteit of politieke boodschap van demonstranten geen verschil mogen maken voor de handhaving.
Wanneer een klimaatactivist niet op de snelweg mag zitten, zou een boer daar volgens hen ook niet met een trekker mogen staan. Andersom geldt vanzelfsprekend hetzelfde.
Die behoefte aan één duidelijke lijn lijkt een belangrijke verklaring voor de grote steun voor harder optreden.
Bijna drie kwart wil ingrijpen
Wanneer deelnemers aan de peiling rechtstreeks moesten kiezen tussen het gedogen van de boerenprotesten of ingrijpen, koos 73 procent voor de hardere aanpak.
Dat is een duidelijke meerderheid. Slechts 20 procent spreekt zich uit voor het gedogen van de boerenacties.
Binnen die kleinere groep speelt begrip voor de positie van boeren een belangrijke rol. Zij vinden dat agrariërs de afgelopen jaren met zoveel veranderingen, regels en onzekerheid zijn geconfronteerd dat stevig protest gerechtvaardigd is.
Sommige deelnemers maken daarbij opvallend genoeg wel onderscheid tussen verschillende demonstranten. Zo geeft een panellid aan begrip te hebben voor boeren, maar te vinden dat de politie bij klimaatactivisten sneller moet ingrijpen.
Dat laat meteen zien hoe ingewikkeld de discussie is. Mensen beoordelen een protest niet alleen op de gekozen actievorm, maar vaak ook op hoeveel sympathie ze hebben voor het achterliggende doel.
Boeren voelen druk door stikstofbeleid
De hernieuwde protesten komen voort uit grote onvrede over de stikstofplannen van het kabinet. Voor veel boeren gaat die discussie rechtstreeks over de toekomst van hun bedrijf.
Maatregelen rondom stikstof kunnen gevolgen hebben voor bedrijfsvoering, vergunningen, uitbreidingsmogelijkheden en in sommige gevallen zelfs de vraag of een agrarisch bedrijf op dezelfde manier kan blijven bestaan.
Daardoor lopen de emoties binnen de sector al jaren hoog op.
Boerenorganisaties en individuele agrariërs vinden dat beleid soms te snel verandert en dat onvoldoende rekening wordt gehouden met de praktijk. Daarnaast bestaat er frustratie over onzekerheid en langlopende politieke discussies.
Dat verklaart waarom boeren opnieuw actievoeren. Tegelijkertijd laat de peiling zien dat begrip voor hun zorgen niet automatisch betekent dat Nederlanders iedere protestmethode accepteren.
Twente kiest voor strengere aanpak
In Twente wordt inmiddels gekozen voor een duidelijk andere aanpak. Boeren die met trekkers bewust de snelweg opgaan om een file te veroorzaken, kunnen daar worden aangehouden.
Ook het afplakken of onleesbaar maken van kentekens wordt aangepakt. Daarmee willen de autoriteiten voorkomen dat actievoerders boetes of andere consequenties kunnen ontwijken.
Deze aanpak krijgt opvallend veel steun.
Maar liefst 79 procent van de ondervraagden vindt dat dezelfde werkwijze in heel Nederland zou moeten gelden. Daarmee is de steun voor een landelijke harde lijn zelfs groter dan de groep die in algemene zin voor ingrijpen kiest.
Voorstanders denken dat duidelijkheid uiteindelijk ook voor demonstranten beter werkt. Wanneer vooraf bekend is wat wel en niet wordt toegestaan, ontstaat minder discussie over de grenzen tijdens een actie.
Demonstratierecht blijft belangrijk
Tegelijkertijd raakt de discussie aan een belangrijk grondrecht: het recht om te demonstreren. In Nederland mogen mensen publiekelijk hun onvrede uiten en gezamenlijk actievoeren.
Dat recht is belangrijk in een democratische samenleving, ook wanneer de boodschap van demonstranten impopulair is of voor irritatie zorgt.
Het demonstratierecht betekent echter niet dat iedere locatie en iedere actievorm automatisch toegestaan is. Autoriteiten kunnen beperkingen opleggen wanneer bijvoorbeeld de verkeersveiligheid, gezondheid of openbare orde ernstig in het gedrang komt.
Precies daar ontstaat bij snelwegprotesten telkens opnieuw discussie.
Demonstranten willen maximale aandacht voor hun boodschap en een blokkade van een belangrijke verkeersroute levert vrijwel gegarandeerd landelijke publiciteit op. Tegelijkertijd worden duizenden automobilisten getroffen die niets met het conflict te maken hebben.
Snelweg lijkt duidelijke grens
De uitkomst van het EenVandaag-onderzoek laat vooral zien dat voor veel Nederlanders de snelweg inmiddels een duidelijke grens vormt.
Het maakt daarbij steeds minder uit welke groep de blokkade organiseert. Boeren, klimaatactivisten of andere demonstranten: een groot deel van de ondervraagden vindt dat belangrijke verkeerswegen gewoon beschikbaar moeten blijven.
Daarmee lijkt ook het geduld met acties die gewone weggebruikers direct raken af te nemen.
Dat hoeft niet te betekenen dat de steun voor boeren volledig verdwenen is. Iemand kan begrip hebben voor de onzekerheid binnen de agrarische sector en tegelijkertijd tegen het blokkeren van snelwegen zijn.
Die twee standpunten kunnen prima naast elkaar bestaan.
Druk op landelijke aanpak groeit
De komende tijd zal daarom vooral worden gekeken naar de manier waarop politie, gemeenten en het kabinet met nieuwe acties omgaan. Wanneer Twente daadwerkelijk streng gaat handhaven terwijl in andere delen van Nederland vergelijkbare blokkades worden gedoogd, kan opnieuw discussie ontstaan over rechtsgelijkheid.
De cijfers uit het onderzoek geven in ieder geval een duidelijk signaal. 65 procent heeft geen sympathie voor de snelwegprotesten, 73 procent kiest voor ingrijpen boven gedogen en 79 procent zou de strengere aanpak uit Twente graag in heel Nederland zien.
Voor boeren die met hun protest juist maatschappelijke steun proberen te krijgen, zijn dat geen onbelangrijke cijfers.
Een protest is uiteindelijk bedoeld om aandacht te vragen en druk uit te oefenen. Maar wanneer de gekozen actievorm ervoor zorgt dat steeds meer Nederlanders afhaken, kan die strategie ook averechts werken.
De roep om één duidelijke regel wordt daardoor steeds sterker: demonstreren moet kunnen, maar wie bewust een snelweg blokkeert, moet volgens een ruime meerderheid rekening houden met ingrijpen. Of die lijn daadwerkelijk landelijk wordt ingevoerd, zal bij de volgende boerenacties waarschijnlijk snel duidelijk worden.
