De NAVO-norm gaat flink omhoog en Nederland moet mee in dat tempo. Waar eerder 2 procent van het bruto binnenlands product (bbp) voldoende was, ligt de lat nu ineens op 3,5 procent – en uiteindelijk zelfs op 5 procent als het aan NAVO-baas Mark Rutte ligt.
Voor Nederland betekent dat een extra jaarlijkse kostenpost van maar liefst 16 tot 19 miljard euro. De vraag is alleen: wie gaat dat betalen? En belangrijker nog – waar moet dan op bezuinigd worden?
Wat is die nieuwe NAVO-norm precies?
Op aandringen van de Verenigde Staten wil de NAVO dat alle lidstaten hun defensie-uitgaven verhogen naar 5 procent van hun bbp. Van die 5 procent moet 3,5 procent daadwerkelijk naar ‘echte’ defensie-uitgaven gaan – denk aan tanks, straaljagers, munitie en raketsystemen.
De overige 1,5 procent mag gebruikt worden voor ondersteunende zaken zoals cyberveiligheid en infrastructuur die essentieel is bij een eventuele oorlog.
Voor Nederland betekent dit dat de huidige uitgaven van zo’n 2,1 procent binnen twee jaar omhoog moeten naar 2,2 procent, met als doel een stijging naar 3,5 procent in de jaren daarna.
Dit plan is door het demissionaire kabinet al ingeboekt, maar waar het extra geld precies vandaan moet komen is nog onduidelijk. Die keuze wordt doorgeschoven naar het volgende kabinet.
Een historische beslissing, maar met een prijskaartje
Volgens demissionair minister van Defensie Ruben Brekelmans (VVD) is het besluit om de NAVO-norm te verhogen een “historische stap”.
Hij benadrukt dat de veiligheidssituatie in de wereld veranderd is en dat de verhoogde uitgaven nodig zijn om Europa beter te kunnen verdedigen.
Toch is het niet allemaal hosanna. De schrik zit er goed in bij veel partijen én burgers, want de rekening moet ergens betaald worden.
En in een land waar al jaren wordt gesproken over bezuinigingen op zorg, onderwijs en sociale zekerheid, is 19 miljard euro extra voor defensie niet niks.
Waar moet op worden bezuinigd?
Als de staat jaarlijks 16 tot 19 miljard euro extra gaat uitgeven aan defensie, dan zal dat effect hebben op andere overheidsuitgaven.
Volgens de geldende begrotingsregels mogen uitgaven niet zomaar omhoog zonder dekking. Dat betekent dus: óf extra belastingheffing, óf snijden in andere uitgaven.
Mogelijke bezuinigingsposten die genoemd worden zijn:
Zorg: Verlengde wachtlijsten of minder vergoeding voor behandelingen?
Onderwijs: Minder geld voor scholen, universiteiten en docenten?
Infrastructuur: Worden nieuwe wegen en spoorprojecten uitgesteld?
Sociale voorzieningen: Minder voor uitkeringen of toeslagen?
Het is geen prettige discussie, maar wel eentje die gevoerd moet worden. Want hoe belangrijk defensie ook is – het raakt ons allemaal als er elders wordt gekort.
Politieke spanning in Den Haag
Opmerkelijk is dat het huidige kabinet wel het besluit neemt om de norm op te schroeven, maar het debat over de financiële dekking doorschuift naar het volgende kabinet. Dat zorgt voor politieke spanning.
De VVD, NSC en BBB zijn voorstanders van het plan, maar zij hebben nog wel steun nodig van de oppositie, omdat de PVV zich sinds de kabinetsval niet meer gebonden voelt aan coalitieafspraken.
Dinsdag debatteert de Tweede Kamer over dit onderwerp, en het belooft een felle discussie te worden. Want veel partijen willen weten waar het geld vandaan komt voordat ze instemmen met een blanco cheque voor defensie.
BBB had twijfels, maar stemt toch in
Coalitiepartij BBB had aanvankelijk moeite met het voorstel. Ze vonden het onverantwoord om een belofte te doen zonder vooraf duidelijkheid te geven over de financiële dekking.
Toch heeft de partij zich uiteindelijk neergelegd bij het besluit, waarschijnlijk met het oog op de NAVO-top die binnenkort plaatsvindt in Den Haag.
Politiek commitment of loze belofte?
Minister Brekelmans benadrukt dat het geen vrijblijvende afspraak is. Volgens hem zijn er “harde politieke afspraken” gemaakt binnen de NAVO.
Toch erkent premier Dick Schoof dat het commitment elk jaar opnieuw moet worden afgewogen, en dat elk land zelf bepaalt of ze meedoen. Het is dus geen keiharde verplichting, maar eerder een belofte met internationale druk als stok achter de deur.
De NAVO-top in Den Haag als drukmiddel
De timing van dit besluit is geen toeval. Over anderhalve week is de NAVO-top in Den Haag, en Nederland wil daar niet met lege handen aankomen. Premier Schoof noemt het belangrijk om “eenheid uit te stralen”.
De vrees is dat als landen zich niet committeren, dat leiders als Poetin daar gebruik van maken. “Zonder eenheid heb je een veel groter probleem,” aldus Schoof.
Wat betekent dit voor de toekomst?
Als de norm inderdaad omhooggaat naar 3,5 procent, en uiteindelijk 5 procent, dan is dat een fundamentele herziening van het Nederlandse begrotingsbeleid. Defensie wordt dan één van de grootste uitgavenposten van de overheid.
Het legt ook druk op toekomstige kabinetten om met duidelijke keuzes te komen. Gaan we het geld ophalen via hogere belastingen? Of gaan we echt snijden in sociale voorzieningen?
Wat de uitkomst ook wordt: de discussie over veiligheid versus voorzieningen zal de komende jaren alleen maar feller worden.
FAQ
Wat is de nieuwe NAVO-norm?
De NAVO wil dat lidstaten 5 procent van hun bbp aan defensiegerelateerde zaken uitgeven, waarvan 3,5 procent aan militaire uitgaven.
Waarom moet Nederland zich hieraan houden?
Als NAVO-lid is Nederland gebonden aan gezamenlijke afspraken. De verhoging is met name door de VS en NAVO-baas Mark Rutte aangespoord.
Hoeveel gaat dit Nederland kosten?
Tussen de 16 en 19 miljard euro extra per jaar.
Wie bepaalt waar dat geld vandaan komt?
Dat is aan het volgende kabinet. Het huidige demissionaire kabinet heeft alleen de normverhoging goedgekeurd.
Gaat dit ten koste van andere uitgaven?
Waarschijnlijk wel. Er moet ergens op bezuinigd worden of belastingverhoging volgen om dit bedrag te dekken.
Bron: Tubantia
