De discussie over asielopvang, statushouders en veiligheid in Nederland is opnieuw volledig opgelaaid. Dit keer draait het om wooncomplex Stek Oost in Amsterdam, waar volgens nieuwe documenten al jarenlang ernstige problemen speelden.
Bewoners zouden herhaaldelijk melding hebben gemaakt van onveilige situaties, intimidatie en ernstige incidenten, maar volgens critici werd daar vanuit de gemeente veel te laat op gereageerd.
Daardoor ligt voormalig wethouder Zita Pels inmiddels zwaar onder vuur.
De nieuwe onthullingen zorgen voor flinke politieke spanning in Amsterdam, omdat uit interne communicatie zou blijken dat woningcorporatie Stadgenoot al veel eerder alarm sloeg.
Toch werd het project niet stilgelegd en bleef de gemeente vasthouden aan het oorspronkelijke idee.
Dat zorgt nu voor veel vragen. Waarom werd er niet eerder harder ingegrepen? Waarom bleven bewoners zo lang met hun klachten zitten? En hoe kon een project dat ooit als voorbeeld van succesvolle integratie werd gepresenteerd zo uit de hand lopen?
Stek Oost begon als ambitieus experiment
Toen Stek Oost werd gelanceerd, werd het door de gemeente gepresenteerd als een innovatief woonproject. Het idee was simpel: jonge Nederlandse huurders en statushouders samenbrengen in één wooncomplex, zodat er een gemengde gemeenschap zou ontstaan waarin mensen elkaar konden helpen en integratie sneller zou verlopen.
Op papier klonk dat voor veel beleidsmakers als een modern en sociaal experiment dat succesvol kon worden. Het project moest laten zien dat samenleven juist voordelen kon opleveren. Statushouders zouden sneller hun plek vinden in de samenleving en jonge Nederlandse bewoners zouden profiteren van betaalbare woonruimte.
Maar al vrij snel begonnen de eerste problemen zichtbaar te worden. Bewoners trokken aan de bel en waarschuwden dat de praktijk totaal anders uitpakte dan het plan dat vooraf was gepresenteerd. Vooral vrouwelijke bewoners gaven aan dat zij zich steeds minder veilig voelden binnen het complex.
Volgens documenten stuurde een bewoonster al in 2021 een duidelijke waarschuwing naar de gemeente. Daarin schreef zij dat het project volgens haar nooit echt had gewerkt en dat kwetsbare bewoners samen werden geplaatst in situaties die volgens haar gevaarlijk konden worden.
Dat bleek achteraf één van de eerste waarschuwingen in een lange reeks meldingen.
Situatie werd steeds ernstiger
In de jaren daarna bleef de situatie verslechteren. Volgens verschillende berichten vonden er meerdere zeer ernstige incidenten plaats binnen het complex. Zo zouden er twee verkrachtingen hebben plaatsgevonden waarbij een Syrische statushouder later werd veroordeeld. Daarnaast was er ook sprake van een steekincident.
Voor bewoners was dat een enorme klap. Mensen die aanvankelijk enthousiast waren over het concept, verloren steeds meer vertrouwen in het project.
Sommige bewoners voelden zich niet langer veilig in hun eigen woonomgeving en gaven aan dat ze het liefst wilden vertrekken.
Ook intern ontstonden steeds grotere zorgen. Ambtenaren zouden volgens documenten gesproken hebben over intimidatie, dreigingen en structurele onveiligheid binnen het gebouw. Op één dag zouden zelfs meerdere mannen zijn genoemd die zich schuldig zouden hebben gemaakt aan seksuele intimidatie richting een vrouwelijke bewoner.
Dat zorgde achter de schermen voor grote paniek.
Stadgenoot wilde harde maatregelen
Woningcorporatie Stadgenoot zou uiteindelijk tot een harde conclusie zijn gekomen. Volgens interne communicatie wilde de corporatie stoppen met het huisvesten van statushouders in het complex.
In interne mails werd volgens berichten zelfs gesproken over een volledige reset van het project. Er zou intern zijn gezegd dat alle statushouders moesten vertrekken zodat er een volledig nieuwe start kon worden gemaakt.
Dat laat zien hoe ernstig de situatie intern werd ingeschat.
Volgens critici was dat hét moment waarop er veel harder ingegrepen had moeten worden.
Zita Pels ligt zwaar onder vuur
In juli 2023 werd Zita Pels op de hoogte gebracht van de situatie. Volgens berichten werd zij persoonlijk geïnformeerd over de grote zorgen vanuit Stadgenoot.
Toch stellen critici nu dat zij onvoldoende heeft gedaan met die signalen.
Later gaf Pels aan dat zij het betreffende telefoongesprek niet zag als een enorm kantelpunt. Juist die uitspraak zorgt nu voor enorme kritiek.
Tegenstanders vinden dat ze de ernst van de situatie heeft onderschat.
Vooral nu steeds meer interne documenten naar buiten komen, groeit de politieke druk.
Gemeente besloot toch door te gaan
Ondanks alle waarschuwingen besloot de gemeente niet volledig te stoppen met Stek Oost. Wel werden er enkele aanpassingen gedaan.
Het aandeel statushouders werd verlaagd van vijftig procent naar dertig procent. Daarnaast kwam er extra begeleiding voor bewoners.
Maar volgens veel critici waren die maatregelen onvoldoende om de fundamentele problemen op te lossen.
Bewoners bleven klagen over onveiligheid en leefomstandigheden.
Nieuwe problemen stapelden zich op
Naast veiligheidsproblemen waren er ook praktische klachten. Bewoners klaagden over ratten, slechte ventilatie, warme studio’s en een onprettige leefomgeving.
Nieuwe huurders bleven steeds vaker weg.
Daardoor ontstond een nieuw probleem: leegstand.
Volgens ambtenaren dreigde het complex daardoor juist meer kwetsbare bewoners aan te trekken, waardoor de oorspronkelijke opzet nog verder onder druk kwam te staan.
Politieke gevolgen kunnen groot zijn
De nieuwe onthullingen zorgen inmiddels voor stevige politieke gevolgen in Amsterdam. Oppositiepartijen willen precies weten wie wanneer op de hoogte was van de problemen.
Ook bewoners willen antwoorden.
Waarom werd er niet eerder ingegrepen?
Waarom bleven signalen zo lang liggen?
De gemeente benadrukt dat er wel degelijk maatregelen zijn genomen en dat veiligheid altijd serieus is genomen.
Ook Stadgenoot zegt dat het beeld genuanceerder ligt.
Toch blijft de kritiek toenemen. En zolang er nieuwe documenten blijven opduiken, lijkt deze kwestie voorlopig nog lang niet voorbij.
