Het Nederlandse onderwijslandschap staat aan de vooravond van een opvallende uitbreiding. In 2026 openen maar liefst negen nieuwe islamitische basisscholen hun deuren.
Nog nooit eerder werden er in één jaar zoveel scholen met deze onderwijsrichting opgericht. De ontwikkeling is het directe gevolg van een aangepaste scholenwet, die het starten van nieuwe scholen aanzienlijk eenvoudiger maakt.
Volgens berichtgeving van onder andere NOS en dagblad Trouw gaat het om scholen verspreid over het land, waaronder in steden als Arnhem, Gouda en Groningen. In totaal zijn er momenteel minstens veertien nieuwe basisscholen goedgekeurd die in 2026 van start mogen gaan.
Wat houdt de nieuwe scholenwet precies in?
De groei van het aantal nieuwe basisscholen hangt nauw samen met de invoering van een nieuwe scholenwet. Deze wet heeft het oprichten van een school laagdrempeliger gemaakt. Waar initiatiefnemers vroeger een complexe en langdurige procedure moesten doorlopen, is dat nu aanzienlijk vereenvoudigd.
Tegenwoordig zijn tweehonderd digitale steunbetuigingen van ouders met jonge kinderen uit dezelfde gemeente voldoende om een schoolinitiatief in gang te zetten.
Dat betekent dat ouders via een online systeem kunnen aangeven dat zij interesse hebben in een bepaalde onderwijsrichting, zonder ingewikkelde onderzoeken of langdurige haalbaarheidsstudies.
Vooral voor religieuze scholen, zoals islamitische basisscholen, is dit een grote verandering. In het verleden moesten initiatiefnemers aantonen dat er voldoende draagvlak was en dat de school levensvatbaar zou zijn. Die drempels zijn nu grotendeels weggenomen.
Goedkeuring en financiering door het ministerie
De nieuwe scholen hebben goedkeuring gekregen van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Dat betekent dat zij vanaf 2026 ook bekostigd worden door de overheid. De scholen ontvangen dan dezelfde financiële ondersteuning als andere bijzondere of openbare basisscholen in Nederland.
Het ministerie geeft daarbij wel aan dat het uiteindelijke aantal scholen nog kan veranderen. Sommige initiatieven kunnen alsnog afzien van opening, terwijl andere aanvragen in de loop van het jaar nog goedgekeurd kunnen worden.
Het totaal aantal nieuwe scholen in 2026 zou dus zelfs hoger kunnen uitvallen dan nu bekend is.
Niet alleen islamitische basisscholen
Hoewel de meeste aandacht uitgaat naar de islamitische scholen, gaat het niet uitsluitend om deze onderwijsrichting.
Naast de negen islamitische basisscholen zijn er ook plannen voor twee protestants-christelijke basisscholen en één openbare school. Van twee andere nieuwe scholen is de levensbeschouwelijke richting nog niet bekend.
Daarnaast lopen er nog meerdere aanvragen die deze zomer beoordeeld worden. Dat betekent dat het onderwijsaanbod in 2026 verder kan diversifiëren, afhankelijk van de uitkomst van die beslissingen.
Islamitisch onderwijs al langer in opmars
De groei van islamitische basisscholen komt niet uit de lucht vallen. Al jarenlang is er sprake van een duidelijke toename. Uit eerdere analyses van Trouw blijkt dat in de afgelopen drie jaar ongeveer een derde van alle nieuw opgerichte basisscholen islamitisch was.
Deze ontwikkeling past binnen een bredere trend van onderwijskeuzevrijheid.
Ouders zoeken steeds vaker naar scholen die aansluiten bij hun opvoedingsstijl, normen en waarden. Voor een groeiende groep gezinnen betekent dat een school waar religieuze identiteit een centrale rol speelt.
Verschillen in acceptatie door gemeenten
Opvallend is dat gemeenten vaker bezwaar maken tegen de komst van islamitische scholen dan tegen andere nieuwe scholen.
Uit onderzoek blijkt dat aanvragen voor islamitisch onderwijs relatief vaker worden aangevochten of vertraagd.
De redenen hiervoor lopen uiteen. Soms spelen zorgen over integratie, soms over huisvesting of draagvlak in de wijk.
Toch worden veel van deze bezwaren uiteindelijk verworpen, zeker nu de wettelijke eisen duidelijker en eenvoudiger zijn vastgelegd.
De nieuwe scholenwet lijkt de ruimte voor lokale tegenwerking te beperken, zolang aan de formele voorwaarden wordt voldaan.
Bijna honderd islamitische basisscholen in 2026
Als alle goedgekeurde plannen doorgaan, telt Nederland in 2026 bijna honderd islamitische basisscholen. Dat aantal steekt nog altijd schril af tegen andere onderwijsrichtingen. Ter vergelijking: Nederland kent ongeveer 1800 protestants-christelijke basisscholen en een vergelijkbaar aantal katholieke basisscholen.
Toch is de groeisnelheid opvallend. In tien jaar tijd is het islamitisch onderwijs met zo’n 60 procent gegroeid. Daarmee is het een van de snelst groeiende onderwijsrichtingen in het land.
Mogelijke uitbreiding naar het voortgezet onderwijs
De ontwikkelingen beperken zich niet tot het basisonderwijs.
Ook op het gebied van voortgezet onderwijs zijn er plannen in de maak. In steden als Amsterdam, Almere, Breda, Ede en Gouda liggen initiatieven klaar voor islamitische middelbare scholen.
Deze plannen wachten nog op goedkeuring, maar de verwachting is dat ook hier de nieuwe wetgeving een rol zal spelen. Als deze scholen groen licht krijgen, kan het aanbod van islamitisch onderwijs zich de komende jaren verder uitbreiden naar alle onderwijsniveaus.
Wat betekent dit voor ouders en leerlingen?
Voor ouders betekent de groei vooral meer keuze. In gemeenten waar nog geen islamitische basisschool bestond, ontstaat nu voor het eerst een alternatief dat aansluit bij hun wensen.
Dat kan leiden tot kortere reistijden, meer betrokkenheid van ouders en een sterkere band tussen school en gemeenschap.
Tegelijkertijd roept de ontwikkeling ook discussie op. Tegenstanders vrezen verdere segregatie binnen het onderwijs, terwijl voorstanders wijzen op de vrijheid van onderwijs die in Nederland al decennialang bestaat.
Een structurele verandering in het onderwijslandschap
De komst van negen nieuwe islamitische basisscholen in één jaar tijd markeert een duidelijke verschuiving. Niet alleen in aantallen, maar ook in de manier waarop scholen worden opgericht.
De nieuwe scholenwet heeft het speelveld veranderd en maakt het eenvoudiger voor nieuwe initiatieven om van de grond te komen.
Of deze ontwikkeling de komende jaren doorzet, hangt af van meerdere factoren: demografische groei, politieke keuzes en de manier waarop gemeenten omgaan met nieuwe aanvragen.
Eén ding is duidelijk: het Nederlandse onderwijs blijft in beweging, en 2026 wordt daarin een belangrijk kantelpunt.
Bron: NOS
