Sterke peiling geeft Wilders momentum en hij laat meteen van zich horen

De eerste grote zetelpeiling sinds de presentatie van het nieuwe kabinet laat meteen zien hoe broos het politieke draagvlak is.

Met name D66 en CDA leveren fors in, terwijl de PVV juist tekenen van herstel laat zien. De cijfers zorgen voor onrust binnen de coalitie en leiden direct tot politieke reacties, onder meer van PVV-leider Geert Wilders.

De peiling, uitgevoerd door EenVandaag in samenwerking met onderzoeksbureau Verian, geldt als de eerste electorale graadmeter na het aantreden van het kabinet onder leiding van Rob Jetten. En die graadmeter pakt voor sommige partijen pijnlijk uit.

D66 zakt onder symbolische grens

Voor D66 is de uitslag extra gevoelig. De partij komt uit op 22 zetels en zakt daarmee voor het eerst sinds de laatste Tweede Kamerverkiezingen onder de 26 zetels die toen werden behaald

. In de vorige peiling stond D66 nog exact op dat aantal, maar nu verdwijnt er in korte tijd vier zetels uit de virtuele Kamerfractie.

Onder voormalige D66-kiezers overheerst teleurstelling. Vooral het coalitieakkoord en de financiële keuzes die daarin zijn gemaakt, vallen slecht. De doorrekening door het Centraal Planbureau heeft dat sentiment verder versterkt. Veel kiezers vinden dat de lasten onevenredig bij lage en middeninkomens terechtkomen, terwijl hogere inkomens relatief worden ontzien.

Daarnaast klinkt de kritiek dat D66 in de onderhandelingen te veel heeft toegegeven. Waar de partij jarenlang werd gezien als progressieve tegenmacht, leeft bij een deel van de achterban het gevoel dat de partij haar idealen heeft ingeruild voor bestuurlijke stabiliteit. Dat zorgt voor twijfel en in sommige gevallen voor een overstap naar linkser georiënteerde partijen.

Ook CDA-kiezers haken af

Niet alleen D66 krijgt klappen. Ook het CDA ziet de steun teruglopen en komt in deze peiling uit op 14 zetels. Net als bij D66 zijn het vooral economische zorgen die kiezers doen afhaken.

De kritiek richt zich op beloftes die volgens kiezers niet worden waargemaakt en op maatregelen die vooral de ‘gewone man’ zouden raken.

CDA-stemmers die afhaken, wijzen op stijgende lasten, onzekerheid over de zorg en het gevoel dat vermogenden buiten schot blijven.

Dat sentiment past in een breder beeld waarbij traditionele middenpartijen moeite hebben om hun achterban vast te houden in een tijd van toenemende politieke versnippering.

VVD blijft stabiel ondanks twijfel

Opvallend is dat de VVD in deze peiling relatief onaangetast blijft. De partij staat stabiel op 23 zetels. Dat is opmerkelijk, omdat uit eerder onderzoek van EenVandaag bleek dat ook onder VVD-kiezers het vertrouwen in het nieuwe kabinet beperkt is.

Vooralsnog vertaalt die twijfel zich echter niet in zetelverlies. Mogelijk wachten VVD-stemmers af hoe het kabinet zich in de praktijk bewijst, of ontbreekt er voor hen een aantrekkelijk alternatief. De stabiliteit van de VVD vormt daarmee een contrast met de onrust bij haar coalitiepartners.

PVV herstelt na moeilijke periode

Waar coalitiepartijen terrein verliezen, weet de PVV juist te profiteren. De partij stijgt van 18 naar 21 zetels en staat daarmee weer vrijwel gelijk met D66 en de VVD.

Dat herstel komt na een periode waarin de PVV bijna de helft van haar kiezers zag weglopen.

De stijging wordt door de partij gezien als een bevestiging dat de weg omhoog weer is ingezet. Wilders reageerde snel en enthousiast op sociale media, waar hij sprak van een duidelijke plus voor zijn partij.

De timing is opvallend: juist nu het nieuwe kabinet moeite heeft om steun te behouden, lijkt een deel van het electoraat opnieuw richting de PVV te bewegen.

SP krabbelt voorzichtig op

Ook de SP laat een lichte plus zien. De partij komt uit op vijf zetels, een bescheiden stijging na een langere periode van electorale neergang. Hoewel het herstel beperkt is, wijst het erop dat onvrede over sociaaleconomisch beleid niet alleen richting de PVV gaat, maar ook links wordt opgevangen.

Stabiele scores elders, versnippering blijft

GroenLinks-PvdA blijft stabiel op 22 zetels. Andere partijen laten slechts kleine verschuivingen zien. Het totaalbeeld is dat van een sterk versnipperd politiek landschap, waarin vier partijen aan kop gaan met scores tussen de 21 en 23 zetels.

Echt grote partijen zijn daarmee vrijwel verdwenen. Achter de kopgroep volgt een middenmoot met onder meer CDA, JA21 en Forum voor Democratie, terwijl daarachter een brede staart van partijen zit die schommelen tussen de twee en vijf zetels.

De BBB staat in deze peiling op drie zetels, al werd het onderzoek grotendeels ingevuld vóór recente interne ontwikkelingen bij die partij.

Gemeenteraadsverkiezingen als eerste echte test

De eerstvolgende politieke krachtmeting komt al snel.

Op 18 maart vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats en die worden door veel kiezers niet los gezien van de landelijke politiek. Meer dan de helft van de ondervraagden geeft aan dat het nieuwe kabinet een duidelijke rol speelt in hun stemkeuze.

Opvallend is dat die landelijke invloed vooral negatief uitpakt voor het kabinet. Kiezers die overwegen te stemmen op PVV, FVD of JA21 geven vaak aan dat hun keuze bedoeld is als signaal of protest tegen het huidige beleid. Slechts een kleine groep zegt bewust lokaal te stemmen om het kabinet te steunen.

Voorbode van een lastige kabinetsperiode

De peiling onderstreept hoe kwetsbaar het politieke evenwicht is in de eerste weken van het kabinet-Jetten.

Draagvlak is allesbehalve vanzelfsprekend en de onvrede over economische keuzes en lastenverdeling werkt snel door in zetelverwachtingen.

Of deze cijfers een tijdelijke dip zijn of het begin van een structurele verschuiving, zal de komende maanden moeten blijken.

Met belangrijke debatten in aantocht en verkiezingen op lokaal niveau voor de deur, staat vast dat het nieuwe kabinet weinig tijd krijgt om vertrouwen op te bouwen. De politieke druk staat er in elk geval meteen vol op.