De plannen van het nieuwe kabinet zorgen nu al voor veel discussie. Niet zo gek, want het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA heeft directe gevolgen voor de koopkracht van miljoenen Nederlanders.
Hoewel er op papier sprake is van een kleine stijging, blijkt in de praktijk dat grote groepen er juist op achteruitgaan. Vooral mensen met een lager inkomen voelen dit straks elke maand opnieuw.
Wat staat huishoudens precies te wachten?
En waarom profiteren sommige inkomensgroepen wel, terwijl anderen juist harder geraakt worden? Hieronder een overzicht van de belangrijkste gevolgen, uitgelegd in begrijpelijke taal.
Minimale koopkrachtstijging, maar niet voor iedereen
Volgens de plannen stijgt de koopkracht gemiddeld met 0,2 procent. Dat klinkt misschien als een kleine meevaller, maar die stijging is relatief. Zonder het coalitieakkoord zou de koopkracht met ongeveer 0,6 procent zijn toegenomen. Met andere woorden: huishoudens lopen koopkracht mis.
Bovendien geldt die kleine stijging lang niet voor iedereen. Mensen met een inkomen tot ongeveer 32.000 euro per jaar zien hun koopkracht nauwelijks of zelfs helemaal niet verbeteren.
Voor hen blijven de lasten stijgen, terwijl de inkomsten gelijk blijven. Hogere inkomens daarentegen profiteren juist wel. Wie meer dan 115.000 euro per jaar verdient, kan rekenen op een koopkrachtstijging van ongeveer 0,3 procent.
Dat verschil zorgt voor wrevel, zeker omdat juist lagere inkomens het meeste last hebben van stijgende vaste lasten zoals energie, zorg en boodschappen.
Stijgend eigen risico hakt erin
Een van de meest besproken maatregelen is de verhoging van het eigen risico in de zorg. Op dit moment ligt dat bedrag op 385 euro per jaar. In 2027 stijgt het eigen risico naar 460 euro en in de jaren daarna loopt dat verder op tot 520 euro in 2030.
Voor mensen die zelden zorg nodig hebben, lijkt dat misschien nog te overzien. Maar voor chronisch zieken, ouderen en mensen met een laag inkomen is dit een flinke klap. Zij maken vaker zorgkosten en betalen het eigen risico dus vrijwel elk jaar volledig.
Vooral mensen zonder financiële buffer komen hierdoor sneller in de problemen. Een onverwachte zorgrekening van honderden euro’s kan het verschil betekenen tussen rondkomen of in de min belanden.
Lagere inkomens en uitkeringsgerechtigden het hardst geraakt
Volgens berekeningen van het Centraal Planbureau worden vooral mensen met een uitkering hard getroffen door de nieuwe plannen.
Denk aan werklozen, arbeidsongeschikten en mensen in de bijstand. Voor deze groep is zelfs sprake van een sterk negatief koopkrachteffect.
Dat komt doordat het kabinet niet alleen kijkt naar belastingen en zorgkosten, maar ook naar de hoogte en duur van uitkeringen.
Door strengere regels en kortere uitkeringsperiodes vallen sommige mensen sneller terug op een lager inkomen.
Daarbij verwacht het CPB dat de werkloosheid de komende jaren sneller oploopt. Dat betekent dat meer mensen tijdelijk of langdurig afhankelijk worden van een uitkering, precies op het moment dat die uitkeringen minder ruim worden.
Meer mensen richting armoedegrens
Een zorgwekkende conclusie uit de ramingen is dat het aantal mensen onder de armoedegrens de komende jaren zal toenemen. Vooral huishoudens met één inkomen, alleenstaanden en mensen met flexibele contracten lopen risico.
De combinatie van hogere zorgkosten, beperkte koopkrachtgroei en strengere regels rondom sociale zekerheid zorgt ervoor dat kleine financiële tegenvallers grote gevolgen kunnen hebben. Een kapotte wasmachine, hogere energierekening of extra zorgkosten kunnen voldoende zijn om iemand in de problemen te brengen.
Voor veel mensen voelt het alsof de marges steeds kleiner worden, terwijl het leven juist duurder wordt.
Langer doorwerken wordt onvermijdelijk
Naast directe financiële gevolgen heeft het coalitieakkoord ook grote impact op de toekomst.
Een belangrijk onderdeel is de versnelde stijging van de AOW-leeftijd. Als de plannen doorgaan, moet iedereen vanaf 2033 langer doorwerken.
In de huidige prognoses betekent dit dat iemand in 2060 pas met 70 jaar en 6 maanden met pensioen kan. Dat is ruim een jaar later dan in de huidige regeling. Vooral voor mensen met fysiek zwaar werk is dat een lastig vooruitzicht.
Veel beroepen zijn simpelweg niet ingericht op werken tot ver na het 70e levensjaar. Toch wordt van werknemers verwacht dat ze langer blijven meedraaien, terwijl tegelijkertijd het risico op arbeidsongeschiktheid toeneemt.
Arbeidsongeschiktheid en bijstand nemen toe
Het CPB waarschuwt dat door langer doorwerken meer mensen arbeidsongeschikt zullen raken. Wie het tempo fysiek of mentaal niet meer aankan, valt eerder uit. Dat leidt niet alleen tot persoonlijk leed, maar ook tot hogere druk op de sociale zekerheid.
Daarnaast komen mensen sneller in de bijstand terecht als ze hun werk niet kunnen volhouden tot de verhoogde pensioenleeftijd. Daarmee ontstaat een vicieuze cirkel: langer doorwerken moet kosten besparen, maar kan uiteindelijk juist leiden tot hogere uitgaven.
Waarom hogere inkomens juist profiteren
Een veelgehoorde kritiek is dat hogere inkomens relatief weinig last hebben van de maatregelen. Zij voelen de stijging van het eigen risico minder en profiteren vaker van fiscale voordelen of hogere inkomensgroei.
Daarnaast beschikken zij meestal over spaargeld of investeringen, waardoor financiële schokken makkelijker worden opgevangen. Voor lagere inkomens geldt dat veel minder. Daar gaat een groter deel van het inkomen op aan vaste lasten, waardoor elke verhoging direct voelbaar is.
Dat verschil verklaart waarom het coalitieakkoord door sommigen wordt gezien als oneerlijk verdeeld.
Wat betekent dit voor huishoudens in de praktijk
Voor veel mensen betekent het coalitieakkoord simpelweg: beter opletten op de uitgaven. Meer sparen wordt belangrijker, maar juist dat is lastig als er nauwelijks ruimte is aan het einde van de maand.
Huishoudens doen er goed aan om kritisch te kijken naar vaste lasten, zorgverzekeringen en eventuele toeslagen. Tegelijkertijd blijft het afwachten hoe de plannen precies worden uitgewerkt en of er onderweg nog wordt bijgestuurd.
Eén ding is duidelijk: de gevolgen van het coalitieakkoord worden niet gelijk verdeeld. Waar sommige huishoudens nauwelijks iets merken, voelen anderen elke maand opnieuw de impact in hun portemonnee.
Conclusie: kleine cijfers, grote gevolgen
Hoewel de koopkrachtcijfers op papier klein lijken, zijn de gevolgen in het dagelijks leven groot. Vooral lagere inkomens, uitkeringsgerechtigden en mensen met gezondheidsproblemen krijgen het zwaarder.
Het coalitieakkoord zet in op langer doorwerken en hogere eigen bijdragen, maar roept tegelijkertijd vragen op over betaalbaarheid, rechtvaardigheid en toekomstbestendigheid.
De komende jaren zal duidelijk worden hoe groot de impact werkelijk is, maar voor veel huishoudens is nu al duidelijk dat rondkomen niet vanzelfsprekender wordt.
