Een nieuw politiek besluit uit Utrecht zorgt voor stevige discussie. In het onlangs gepresenteerde coalitieakkoord staat dat de gemeente een eventuele toekomstige strafbaarstelling van illegaal verblijf niet wil uitvoeren.
Daarmee kiest Utrecht bewust voor een andere koers dan het kabinet voorstaat, mocht zo’n wet alsnog worden ingevoerd.
Het besluit roept vragen op, niet alleen vanwege de inhoud, maar ook omdat burgemeester Sharon Dijksma zich eerder juist uitsprak over het belang van het naleven van landelijke wetgeving. Tegenstanders spreken daarom van een opvallende koerswijziging, terwijl voorstanders stellen dat de gemeente kiest voor een mensgerichte aanpak.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Nieuw coalitieakkoord zorgt direct voor discussie
De aanleiding ligt in het nieuwe coalitieakkoord van de gemeente Utrecht.
Daarin staat dat de gemeente een toekomstige strafbaarstelling van illegaal verblijf niet actief zal uitvoeren als die maatregel alsnog onderdeel wordt van de Nederlandse wetgeving.
Hoewel illegaal verblijf op dit moment niet strafbaar is, houdt het Utrechtse stadsbestuur er rekening mee dat toekomstige kabinetten opnieuw met vergelijkbare plannen kunnen komen.
Juist die passage uit het akkoord zorgt voor veel politieke discussie.
Waarom deze uitspraak opvalt
Opvallend is vooral dat burgemeester Sharon Dijksma zich eerder heel anders uitliet over het uitvoeren van landelijke wetgeving.
Tijdens eerdere discussies over de spreidingswet benadrukte zij dat bestuurders zich aan wetten horen te houden.
Volgens haar konden lokale bestuurders zich niet zomaar onttrekken aan landelijke regelgeving. Zij stelde destijds dat het belangrijk is dat overheden zelf ook het goede voorbeeld geven als het gaat om naleving van wetten.
Critici wijzen er nu op dat de nieuwe Utrechtse koers daarmee lastig te rijmen lijkt.
Wat staat er precies in het akkoord?
De plannen maken onderdeel uit van het zogenoemde Valentijnsakkoord, dat werd gesloten na onderhandelingen tussen de coalitiepartijen.
Daarin staat onder meer dat Utrecht mensen zonder verblijfsrecht wil blijven ondersteunen met maatschappelijke voorzieningen.
Zo wil de gemeente zich blijven inzetten voor opvang, zorg en begeleiding van mensen zonder geldige verblijfsvergunning.
Ook wil Utrecht de bestaande bed-bad-broodregeling blijven financieren.
Daarnaast wordt voorgesteld dat mensen zonder verblijfsrecht toegang kunnen krijgen tot een U-pas, waarmee zij gebruik kunnen maken van voorzieningen op het gebied van sport, cultuur en andere maatschappelijke activiteiten.
Illegaal verblijf nu nog niet strafbaar
Belangrijk om daarbij te vermelden is dat illegaal verblijf momenteel niet strafbaar is in Nederland.
Eerdere plannen om dit wel strafbaar te maken haalden geen meerderheid in de Eerste Kamer.
Toch sluiten verschillende politieke partijen niet uit dat een toekomstig kabinet opnieuw met een vergelijkbaar voorstel komt.
Daarom heeft Utrecht nu alvast vastgelegd hoe de gemeente daarmee om wil gaan.
Gemeente blijft investeren in opvang
Utrecht vangt al jarenlang mensen zonder verblijfsrecht op.
Volgens gemeentelijke cijfers beschikt de stad over ongeveer 240 opvangplekken.
In het afgelopen jaar meldden honderden mensen zich voor opvang. Niet iedereen kwam daarvoor in aanmerking, omdat hiervoor specifieke voorwaarden gelden.
De gemeente benadrukt dat opvang volgens haar belangrijk is om schrijnende situaties te voorkomen en mensen perspectief te bieden.
Juridische ondersteuning blijft beschikbaar
Naast opvang wil Utrecht ook juridische ondersteuning blijven aanbieden aan mensen zonder verblijfsrecht.
Volgens de gemeente lopen asielprocedures soms vast doordat documenten ontbreken of doordat mensen moeite hebben hun verhaal volledig te vertellen.
Met juridische begeleiding kunnen sommige dossiers later opnieuw worden beoordeeld.
Voorstanders vinden dat een noodzakelijke vorm van rechtsbescherming.
Tegenstanders vragen zich juist af of gemeenten hiermee niet taken uitvoeren die eigenlijk bij het Rijk horen.
Kritiek vanuit de gemeenteraad
Binnen de Utrechtse politiek klinkt ook stevige kritiek.
Met name partijen aan de rechterkant van het politieke spectrum vinden dat de gemeente te veel geld uitgeeft aan mensen zonder verblijfsrecht.
Zij wijzen erop dat opvang, begeleiding en juridische ondersteuning jaarlijks miljoenen euro’s kosten.
Volgens hen zou de gemeente zich eerst moeten richten op kerntaken zoals wonen, veiligheid, onderwijs en zorg voor bestaande inwoners.
Ook leeft de vraag of gemeenten zelf mogen bepalen welke landelijke wetgeving zij wel of niet uitvoeren.
Voorstanders wijzen op menselijke kant
De coalitiepartijen verdedigen hun keuze juist nadrukkelijk.
Volgens hen sluit Utrecht hiermee aan bij organisaties die eerder hebben aangegeven dat een strafbaarstelling van illegaal verblijf moeilijk uitvoerbaar zou zijn.
Daarnaast wijzen zij erop dat opvang en begeleiding volgens hen bijdragen aan veiligheid en overzicht.
Mensen volledig uit beeld laten verdwijnen zou volgens hen juist meer problemen kunnen veroorzaken.
Deskundigen waarschuwen voor spanningen
Bestuurskundigen wijzen erop dat gemeenten in principe landelijke wetgeving horen uit te voeren.
Wel bestaat er soms ruimte om binnen wettelijke kaders eigen keuzes te maken over de praktische uitvoering.
Wanneer een gemeente echter vooraf aankondigt een toekomstige wet niet uit te voeren, ontstaat volgens verschillende deskundigen een ingewikkelde bestuurlijke discussie.
Daarmee raakt het debat niet alleen het migratiebeleid, maar ook de verhouding tussen het Rijk en gemeenten.
Politieke discussie nog lang niet voorbij
De komende periode zal waarschijnlijk duidelijk worden hoe het kabinet reageert op de plannen uit Utrecht.
Zolang een strafbaarstelling van illegaal verblijf niet opnieuw wordt ingevoerd, blijft de discussie grotendeels theoretisch.
Mocht een toekomstig kabinet toch met nieuwe wetgeving komen, dan kan de spanning tussen landelijke en lokale politiek snel oplopen.
Voorstanders zullen blijven wijzen op humanitaire overwegingen, terwijl tegenstanders juist benadrukken dat wetgeving voor iedereen gelijk hoort te gelden.
Meer dan alleen een lokaal besluit
Wat begon als een passage in een gemeentelijk coalitieakkoord is inmiddels uitgegroeid tot een landelijke politieke discussie.
De kernvraag blijft dezelfde: hoeveel ruimte hebben gemeenten om af te wijken van toekomstig landelijk beleid?
Daarover zullen de meningen voorlopig verdeeld blijven.
Eén ding is duidelijk: de discussie over migratie, opvang en de uitvoering van landelijke wetgeving zal de komende tijd onverminderd doorgaan en blijft een onderwerp dat politiek en samenleving sterk bezighoudt.
