De internationale spanningen rond Venezuela lopen hoog op na de Amerikaanse militaire actie in het land. Toch blijft een stevige veroordeling vanuit Europa uit. Ook Nederland kiest voor een afwachtende houding.
Terwijl landen als Rusland en China hard uithalen naar de Verenigde Staten, lijkt Europa vooral bezig om de relatie met Washington niet te beschadigen.
Dat roept vragen op over internationale rechtsregels, politieke belangen en de rol van Nederland op het wereldtoneel.
Amerikaanse aanval zet Venezuela opnieuw in het middelpunt
De Verenigde Staten hebben begin deze week militair ingegrepen in Venezuela. De actie leidde tot wereldwijde reacties en bracht de kwestie direct op de agenda van de VN-Veiligheidsraad.
Rusland en China spraken daar hun afkeuring uit en noemden het optreden van de VS een vorm van gewapende agressie. Volgens Moskou zijn de argumenten die Washington gebruikt om de aanval te rechtvaardigen niet houdbaar.
De Amerikaanse regering stelt dat het gaat om zelfverdediging, onder meer vanwege grootschalige drugssmokkel.
Die uitleg wordt door veel juridische experts betwist en leidt tot felle discussies over waar de grens ligt van internationaal recht.
Opvallende parallellen met Oekraïne
Opvallend is dat Russische commentatoren wijzen op overeenkomsten tussen de Amerikaanse rechtvaardiging en de argumenten die het Kremlin gebruikte bij de inval in Oekraïne.
In Russische media wordt zelfs gesuggereerd dat de VS laat zien hoe een snelle en doortastende militaire operatie eruitziet. Die vergelijking zorgt voor extra spanning binnen de internationale gemeenschap.
China reageerde voorzichtiger, maar benadrukte dat de soevereiniteit van landen beschermd moet worden door internationaal recht.
Dat China zich uitspreekt is niet verrassend: het land heeft grote economische belangen in Venezuela, vooral in de olie-industrie.
Waarom de VN weinig zal doen
Hoewel de kwestie in de VN-Veiligheidsraad wordt besproken, is de kans op een officiële veroordeling vrijwel nihil.
De VS beschikken over een vetorecht, net als bondgenoten Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Daarmee is een harde resolutie praktisch uitgesloten.
Volgens experts zullen Europese landen in de Veiligheidsraad vooral diplomatiek formuleren en directe confrontatie vermijden. Niemand lijkt het risico te willen nemen om de relatie met Washington op scherp te zetten, zeker niet in een periode waarin de geopolitieke spanningen wereldwijd al hoog zijn.
Europa houdt de kaarten tegen de borst
Binnen Europa lopen de reacties uiteen, maar de gemene deler is voorzichtigheid. Spanje sprak zich samen met enkele Latijns-Amerikaanse landen expliciet uit tegen het Amerikaanse optreden.
In andere Europese hoofdsteden bleef het bij algemene uitspraken over het belang van internationaal recht, zonder de VS direct te beschuldigen van schendingen.
De boodschap is vaak hetzelfde: steun voor het Venezolaanse volk, hoop op democratische veranderingen, maar terughoudendheid over de juridische beoordeling van de aanval.
Nederland kiest voor afwachten
Ook Nederland sluit zich aan bij die lijn. Demissionair minister van Buitenlandse Zaken gaf aan dat het te vroeg is om harde conclusies te trekken. Nederland erkent het regime van Nicolás Maduro niet en spreekt de wens uit dat Venezuela zo snel mogelijk terugkeert naar democratische verhoudingen.
Tegelijk roept Nederland alle partijen op om verdere escalatie te voorkomen en zich te houden aan het internationaal recht.
Het is een bekende diplomatieke formulering, die vooral inzet op rust en stabiliteit, maar weinig concreet zegt over de Amerikaanse rol.
Europese leiders verdeeld maar voorzichtig
Ook andere Europese leiders houden zich op de vlakte. De voorzitter van de Europese Commissie benadrukte solidariteit met de Venezolaanse bevolking en riep op tot een vreedzame overgang.
De EU-buitenlandchef deed daar een oproep tot terughoudendheid bovenop.
Duitsland en het Verenigd Koninkrijk spraken over de complexiteit van de juridische beoordeling. Frankrijk prees aanvankelijk vooral het einde van de dictatuur in Venezuela, maar kreeg intern kritiek omdat het Amerikaanse optreden niet werd benoemd. Later volgde alsnog de nuance dat de methode van de VS niet wordt gesteund.
Juridische experts zijn een stuk duidelijker
Waar politici voorzichtig formuleren, zijn internationale rechtsgeleerden opvallend eensgezind. Volgens veel deskundigen is de Amerikaanse aanval in strijd met het VN-Handvest. Dat handvest verbiedt het gebruik van geweld tegen de territoriale integriteit van een land, tenzij de VN-Veiligheidsraad daar expliciet toestemming voor geeft.
Hoogleraren internationaal recht stellen dat het beroep op zelfverdediging hier te ver wordt opgerekt. Als drugssmokkel al als gewapende aanval wordt gezien, vervaagt volgens hen de grens volledig. In dat geval kan vrijwel elke dreiging worden aangegrepen als rechtvaardiging voor militair ingrijpen.
Trump opnieuw middelpunt van controverse
De aanval past in het buitenlandse beleid van Donald Trump, dat vaker botst met internationale instituties. Trump hintte eerder al op verdere militaire stappen in de regio en lijkt vastberaden om hard op te treden tegen regimes die hij als vijandig beschouwt.
Dat Europa hier voorzichtig mee omgaat, heeft alles te maken met politieke afhankelijkheid, veiligheidssamenwerking en economische belangen. Openlijke kritiek op Washington kan verstrekkende gevolgen hebben.
Wat betekent dit voor de internationale rechtsorde
De situatie rond Venezuela roept fundamentele vragen op. Als grote machten het internationaal recht verschillend interpreteren of negeren wanneer het uitkomt, verliest dat recht zijn kracht. Voor kleinere landen, zoals Nederland, is juist een sterke internationale rechtsorde essentieel.
Toch blijkt in de praktijk dat politieke realiteit vaak zwaarder weegt dan juridische principes. Nederland balanceert daarmee tussen idealen en belangen.
Voorlopig vooral woorden, weinig daden
De komende tijd zal duidelijk worden of Europa en Nederland hun houding aanpassen, of dat het bij diplomatieke statements blijft.
Voorlopig lijkt de inzet vooral gericht op het vermijden van escalatie en het behouden van goede relaties met bondgenoten.
Intussen blijft Venezuela het toneel van internationale machtsstrijd, waarbij het Venezolaanse volk opnieuw de gevolgen ondervindt van beslissingen die ver buiten het land worden genomen.
