Wat gebeurt er als Nederland een dag lang zonder stroom, water of digitaal betalingsverkeer zit? Volgens denktank DenkWerk wordt het tijd om daar serieus op te oefenen.
Niet op papier, maar in het echt. In een nieuw rapport stelt de denktank dat weerbaarheid niet begint met een noodpakket in de kast, maar met gezamenlijke actie en praktijkervaring.
Van noodpakket naar noodplan: oefenen maakt weerbaar
We zijn gewend geraakt aan gemak. Stromend water, volle supermarkten, werkend internet. Maar DenkWerk waarschuwt: juist omdat alles zo soepel loopt, zijn we slecht voorbereid op verstoringen. Het rapport “Weerbaarheid by Design” pleit daarom voor meer dan alleen bewustwording.
Het stelt voor om landelijke of regionale oefendagen te organiseren waarop burgers en bedrijven daadwerkelijk ervaren hoe het is als basisvoorzieningen uitvallen.
Een dag zonder stroom, zonder water of zonder pinbetalingen. Het klinkt ongemakkelijk, maar volgens econoom Barbara Baarsma, lid van DenkWerk, is dat precies de bedoeling. “Je wordt pas echt weerbaar als je hebt geoefend. Alleen dan weet je waar de kwetsbaarheden zitten.”
Weerbaarheid is geen individuele taak
Baarsma wijst erop dat de overheid nu vooral inzet op individuele verantwoordelijkheid. Koop een noodpakket, zorg dat je wat blikken soep in huis hebt, en je bent klaar. Maar volgens DenkWerk is dat niet voldoende. “Weerbaarheid is bij uitstek iets collectiefs,” zegt Baarsma. “Je kunt niet in je eentje voorbereid zijn op een grootschalige storing.”
In plaats van ieder voor zich, pleit de denktank voor samenwerking in buurten en gemeenschappen. Wie heeft een radio op batterijen? Wie weet hoe je eerste hulp verleent? Wie beschikt over een aggregaat? Door die kennis en middelen te delen, ontstaat een robuustere samenleving.
Een nationale rampoefening: haalbaar of utopisch?
De vraag rijst natuurlijk of zo’n oefendag praktisch uitvoerbaar is. Wat betekent een dag zonder stroom voor ziekenhuizen, bedrijven, openbaar vervoer?
Volgens DenkWerk vraagt dit voorbereiding, maar is het zeker haalbaar. Baarsma stelt voor om de datum lang van tevoren vast te leggen, zodat iedereen zich kan voorbereiden. “We leren het meeste door ervaring. Plannen op papier maken ons niet weerbaar, handelen wel.”
Hoewel het idee op het eerste gezicht radicaal lijkt, zijn er internationale voorbeelden. In Finland zijn dit soort weerbaarheidsoefeningen al ingeburgerd, deels vanwege de geografische ligging en dreiging vanuit Rusland. Nederland hoeft het wiel dus niet opnieuw uit te vinden.
Van crisis naar kans: een nieuwe rol voor de samenleving
DenkWerk wil ook breder nadenken over hoe de samenleving is ingericht. Alles draait nu om maximale efficiëntie, maar in tijden van crisis zijn juist buffers cruciaal. Denk aan voorraden van drinkwater, stroom en voedsel. Of aan mentale en sociale veerkracht.
Ook stelt de denktank voor dat overheden beter gaan samenwerken met burgers en bedrijven. Bijvoorbeeld door hackathons te organiseren, waarbij bewoners oplossingen bedenken voor hun eigen wijk.
Maatschappelijke diensttijd: meerdere momenten in je leven
Een opvallend voorstel in het rapport is de invoering van een maatschappelijke diensttijd, niet als eenmalige verplichting voor jongeren, maar als terugkerend moment in iemands leven. Bijvoorbeeld rond het twintigste, veertigste en zestigste levensjaar.
Deze momenten kunnen worden gebruikt om te werken in sectoren als zorg, onderwijs of veiligheid, en zo wederzijds begrip en verbondenheid te vergroten.
“Mensen uit hun bubbel halen,” noemt roulerend lid Ruth Smalbraak dat. Door mensen met verschillende achtergronden en leeftijden samen te brengen, ontstaat er meer begrip en samenwerking. Precies wat nodig is in een crisis.
Oog voor digitale dreiging en desinformatie
De denktank waarschuwt ook voor de gevaren van digitale kwetsbaarheid. Niet alleen technische storingen, maar ook desinformatie op sociale media kan de samenleving ontwrichten. DenkWerk stelt daarom voor om burgers te trainen in het herkennen van nepnieuws en factcheckers een prominentere rol te geven.
Daarnaast moet de overheid scherper ingrijpen bij het verspreiden van misinformatie, vooral in cruciale periodes zoals verkiezingen. Vertrouwen in informatie is essentieel voor een stabiele samenleving, zeker als er sprake is van een acute dreiging.
Investeren in weerbaarheid: nu beginnen
Tot slot pleit DenkWerk ervoor om een deel van het NAVO-doel van 5 procent van het BBP, dat bestemd is voor defensie, ook in te zetten voor brede maatschappelijke weerbaarheid. Want lang niet alle voorbereiding op rampscenario’s is militair van aard. Denk aan zorg, infrastructuur, voedselzekerheid en digitale veiligheid.
DenkWerk benadrukt dat deze investering zich op lange termijn terugbetaalt. Juist door nu te investeren in oefening en voorbereiding, kunnen we latere schade beperken. En misschien nog belangrijker: het geeft mensen vertrouwen dat ze weten wat ze moeten doen als het erop aankomt.
Voorbereid de toekomst in: nu aan de slag
Het rapport van DenkWerk is een oproep tot actie. Niet alleen voor de overheid, maar voor iedereen. Gemeenten, bedrijven, scholen, buurten en individuele burgers kunnen een rol spelen in het vergroten van onze gezamenlijke weerbaarheid.
Of het nu gaat om een oefendag, een buurtinitiatief of een maatschappelijke diensttijd: de tijd van vrijblijvendheid is voorbij.
We weten inmiddels dat crises niet zeldzaam zijn. Van pandemieën tot cyberaanvallen, van extreem weer tot geopolitieke spanningen. De vraag is niet óf het gebeurt, maar wanneer. En dan is het beter om voorbereid te zijn. Niet in theorie, maar in de praktijk.
Bron: Nu.nl
