Wie tegenwoordig televisie kijkt, doet dat steeds minder via traditionele zenders. In plaats van zappen kiezen veel mensen ervoor om direct een streamingdienst te openen. Een druk op de Netflix-knop, YouTube starten of een serie bekijken via Disney+ is inmiddels vanzelfsprekend geworden.
Maar terwijl commerciële streamingdiensten prominent aanwezig zijn op vrijwel iedere moderne afstandsbediening, geldt dat niet voor NPO Start. En juist daar wil de Nederlandse Publieke Omroep verandering in brengen.
Een opvallend voorstel zorgt momenteel voor discussie. Er wordt namelijk gesproken over een vaste NPO Start-knop op afstandsbedieningen van nieuwe televisies. Voorstanders noemen het logisch en praktisch, terwijl tegenstanders spreken van onnodige overheidsbemoeienis.
Waarom de NPO een eigen knop wil
De aanleiding voor het voorstel is simpel. Steeds meer mensen kijken televisie via apps in plaats van via vaste tv-kanalen.
Hoewel NPO Start miljoenen gebruikers heeft, blijkt dat veel kijkers eerst meerdere stappen moeten doorlopen voordat zij de app daadwerkelijk openen. Ze moeten door menu’s bladeren, apps zoeken en vervolgens handmatig opstarten.
Volgens de NPO vormt dat een drempel.
Bestuursvoorzitter Jet de Ranitz vindt dat publieke programma’s net zo makkelijk bereikbaar zouden moeten zijn als commerciële streamingdiensten. Als Netflix en Disney+ direct toegankelijk zijn via een knop op de afstandsbediening, waarom zou dat dan niet gelden voor de publieke omroep?
Volgens voorstanders gaat het niet om concurrentie, maar om toegankelijkheid.
Streamingdiensten betalen voor zichtbaarheid
Veel mensen denken dat de bekende Netflix- en YouTube-knoppen standaard op afstandsbedieningen terechtkomen omdat fabrikanten die diensten belangrijk vinden.
De werkelijkheid ligt iets anders.
Streamingbedrijven betalen vaak aanzienlijke bedragen om een vaste plek op afstandsbedieningen te krijgen. Voor hen is dat een slimme investering, omdat iedere extra klik een mogelijke gebruiker kan kosten.
Hoe makkelijker een dienst bereikbaar is, hoe vaker mensen erop drukken.
Daardoor ontstaat een interessante situatie. Grote commerciële spelers kunnen investeren in zichtbaarheid, terwijl publieke diensten dat veel minder gemakkelijk kunnen doen.
Juist daar ontstaat nu de discussie.
Publiek geld en politieke gevoeligheid
Voor de NPO ligt de situatie ingewikkelder dan voor commerciële bedrijven.
Wanneer een streamingdienst miljoenen uitgeeft aan marketing, wordt dat gezien als een zakelijke investering. Bij de publieke omroep ligt dat anders, omdat het gaat om geld dat uiteindelijk afkomstig is van belastingbetalers.
Veel politici en burgers zouden zich afvragen of publiek geld wel gebruikt moet worden om fabrikanten te betalen voor een extra knop op een afstandsbediening.
Daarom wordt niet gekeken naar een commerciële oplossing, maar naar een mogelijke wettelijke regeling.
En precies daar begint het politieke debat.
De rol van Den Haag
Omdat het voorstel mogelijk gevolgen heeft voor fabrikanten, consumenten en concurrenten, komt de overheid automatisch in beeld.
Om een verplichte NPO-knop werkelijkheid te maken, zou waarschijnlijk nieuwe regelgeving nodig zijn.
Daardoor wordt ook gekeken naar de rol van de politiek en de verantwoordelijke bewindspersonen.
Het idee heeft inmiddels geleid tot discussie over de vraag hoeveel invloed de overheid mag uitoefenen op de inrichting van televisies en digitale platforms.
Voorstanders zien het als een logische modernisering van bestaande regels.
Tegenstanders vrezen juist dat de overheid zich te veel gaat bemoeien met commerciële producten.
Van televisiekanalen naar apps
Volgens de NPO verandert het kijkgedrag razendsnel.
Vroeger waren publieke zenders eenvoudig te vinden doordat ze standaard onderdeel waren van ieder televisiepakket. Tegenwoordig verschuift een groot deel van het kijkgedrag naar apps en streamingplatforms.
Daarmee ontstaat volgens voorstanders een nieuw probleem.
Als publieke content vooral via apps wordt bekeken, dan moet die content ook eenvoudig bereikbaar blijven.
Anders bestaat volgens hen het risico dat publieke programma’s steeds verder naar de achtergrond verdwijnen.
Voorstanders vergelijken het daarom met de bestaande regels rondom publieke televisiekanalen.
Net zoals publieke zenders vroeger verplicht beschikbaar moesten zijn, zou publieke content ook digitaal zichtbaar moeten blijven.
Voordelen voor veel kijkers
Voor sommige groepen kan een vaste NPO-knop daadwerkelijk voordelen bieden.
Niet iedereen is technisch even handig.
Vooral ouderen ervaren soms problemen met ingewikkelde smart-tv-menu’s, appstores en instellingen.
Een vaste knop kan dan een stuk gebruiksgemak opleveren.
Ook mensen die vooral geïnteresseerd zijn in nieuws, actualiteiten, documentaires en Nederlandse programma’s kunnen profiteren van een snellere toegang tot NPO Start.
Volgens voorstanders draagt dat bij aan de toegankelijkheid van publieke media.
Kritiek groeit ook
Tegelijkertijd klinkt er veel kritiek op het voorstel.
Critici wijzen erop dat afstandsbedieningen maar beperkt ruimte bieden.
Als de NPO een vaste knop krijgt, waarom zouden andere aanbieders dan geen recht hebben op dezelfde behandeling?
Moeten commerciële omroepen dan ook een eigen knop krijgen?
En hoe zit het met regionale omroepen, buitenlandse diensten of andere publieke organisaties?
Volgens tegenstanders opent het voorstel een ingewikkelde discussie over gelijke behandeling.
Daarnaast vinden sommigen dat de NPO vooral moet investeren in betere content en gebruiksgemak, in plaats van in extra zichtbaarheid via regelgeving.
Nederland verdeeld over het plan
Op sociale media lopen de meningen inmiddels flink uiteen.
Een deel van de gebruikers vindt het een uitstekend idee. Zij wijzen erop dat iedereen meebetaalt aan de publieke omroep en dat publieke programma’s daarom makkelijk toegankelijk moeten zijn.
Anderen zien het juist als een vorm van voorkeursbehandeling.
Volgens hen moet de NPO concurreren op kwaliteit en populariteit, net zoals andere aanbieders dat doen.
Daardoor ontstaat een bredere discussie over de rol van publieke media in een wereld die steeds meer wordt gedomineerd door internationale streaminggiganten.
Komt die knop er echt?
Voorlopig is er nog geen definitief besluit genomen.
Het voorstel bevindt zich nog in de fase van gesprekken en verkenningen. Er moeten politieke keuzes worden gemaakt, juridische vragen worden beantwoord en technische mogelijkheden worden onderzocht.
Toch laat de discussie zien hoe sterk het televisielandschap is veranderd.
Waar vroeger werd gestreden om een plek in de zenderlijst, draait het tegenwoordig om zichtbaarheid in apps, menu’s en digitale platforms.
Of er uiteindelijk daadwerkelijk een verplichte NPO Start-knop op afstandsbedieningen komt, moet de komende tijd blijken.
Maar één ding is duidelijk: een klein knopje op een afstandsbediening heeft onverwacht een groot maatschappelijk debat losgemaakt over publieke media, technologie en de rol van de overheid.
