Joop van den Ende heeft opnieuw stevig van zich laten horen richting de Nederlandse politiek. De 84-jarige televisie- en theaterproducent is niet te spreken over de Troonrede van 2026 en kiest voor een opvallende manier om zijn onvrede kenbaar te maken: een paginagrote advertentie in De Telegraaf. Zijn kritiek draait om één onderwerp dat volgens hem volledig ontbreekt: kunst en cultuur.
Een controle van de officiële tekst van de Troonrede bevestigt dat kunst en cultuur daarin niet als zelfstandig beleidsthema aan bod komen. De regering richtte zich onder meer op veiligheid, woningbouw, stikstof, economie, zorg, energie en de arbeidsmarkt. (Rijksoverheid) Voor Van den Ende is dat veelzeggend. Volgens hem kan een land namelijk niet alleen worden beoordeeld op economische prestaties en veiligheid. Cultuur bepaalt volgens de producent net zo goed wat voor samenleving Nederland is.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Joop van den Ende uit stevige kritiek
Op de achterpagina van De Telegraaf laat Van den Ende vrijdag een paginagrote advertentie plaatsen waarin hij terugblikt op Prinsjesdag 2026. Hij noemt daarbij bekende onderdelen als de Troonrede, de Miljoenennota en het traditionele koffertje van de minister van Financiën.
Daarna komt hij direct bij zijn belangrijkste bezwaar. Volgens Van den Ende werd er in de Troonrede met geen woord gerept over kunst en cultuur. Dat vindt hij moeilijk te begrijpen, omdat juist die sector volgens hem een wezenlijk onderdeel vormt van Nederland.
Zijn boodschap is duidelijk: een samenleving bestaat volgens hem uit meer dan cijfers, economische groei en begrotingen. Ook wat Nederlanders maken, schrijven, spelen, zingen en bedenken bepaalt volgens de producent de rijkdom van het land.
Kunst en cultuur ontbreken in Troonrede
Wie de officiële Troonrede van 2026 erbij pakt, ziet inderdaad dat andere grote onderwerpen nadrukkelijk de aandacht krijgen. Koning Willem-Alexander sprak namens de regering onder meer over stikstof, woningbouw, migratie, sociale zekerheid, defensie, internationale veiligheid, innovatie, klimaat, energie en de arbeidsmarkt. (Rijksoverheid)
Kunst en cultuur krijgen daarin geen vergelijkbare inhoudelijke passage. Dat is precies waar Van den Ende over valt. De Troonrede bevat de belangrijkste plannen en beleidsrichting van de regering voor het komende jaar en wordt op Prinsjesdag uitgesproken bij de opening van het parlementaire jaar. (Rijksoverheid)
Dat betekent overigens niet automatisch dat er in de volledige Rijksbegroting geen cultuurbeleid of cultuurgeld bestaat. De kritiek van Van den Ende richt zich specifiek op de Troonrede en daarmee op de onderwerpen die de regering tijdens dat belangrijke politieke moment nadrukkelijk voor het voetlicht brengt.
Voor hem is het ontbreken van cultuur daar kennelijk meer dan een detail. Hij ziet het als een signaal over de plek die kunst en cultuur binnen de politieke prioriteiten krijgen.
Producent komt met duidelijke boodschap
Van den Ende gebruikt in zijn advertentie stevige bewoordingen om duidelijk te maken waarom het onderwerp hem zo bezighoudt. Nederland mag dan financieel een rijk land zijn, volgens hem moet worden voorkomen dat het land op cultureel gebied verschraalt.
“Kunst en cultuur zijn geen bijzaak”, schrijft hij. Vervolgens noemt hij ze “de ziel van de samenleving”. Daarmee maakt hij duidelijk dat hij cultuur niet ziet als iets dat pas aandacht verdient wanneer alle andere problemen zijn opgelost.
Zijn redenering gaat juist de andere kant op. Economie, veiligheid en bestaanszekerheid zijn belangrijk, maar een samenleving wordt volgens hem ook gevormd door theater, muziek, boeken, televisie, kunst en andere creatieve uitingen.
Dat Van den Ende juist hierover aan de bel trekt, is niet verrassend. Hij bouwde een groot deel van zijn carrière op in televisie, theater en entertainment en is al tientallen jaren nauw verbonden met de Nederlandse culturele sector.
Troonrede draaide om andere prioriteiten
Het kabinet legde in de Troonrede van dit jaar nadrukkelijk andere accenten. Zo werd veel aandacht besteed aan de woningnood en de wens om de woningbouw te versnellen. Ook de stikstofproblematiek kreeg een prominente plaats. (Rijksoverheid)
Daarnaast ging het uitgebreid over de veiligheid van Nederland. De regering wil meer investeren in defensie en wees op internationale dreigingen, de oorlog in Oekraïne, cyberaanvallen en georganiseerde criminaliteit. Ook economische vernieuwing, AI, digitalisering en infrastructuur kwamen aan bod. (Rijksoverheid)
Die prioriteiten kwamen niet helemaal uit de lucht vallen. Premier Rob Jetten zei kort voor Prinsjesdag al dat de Troonrede zich vooral zou concentreren op grote opgaven zoals veiligheid, het versterken van de economie en het versnellen van de woningbouw. (Rijksoverheid)
Van den Ende betwist in zijn advertentie niet dat zulke onderwerpen belangrijk zijn. Zijn bezwaar is dat kunst en cultuur daarnaast kennelijk geen zichtbare plek kregen in het verhaal over de toekomst van Nederland.
Wie bepaalt eigenlijk de Troonrede?
Hoewel koning Willem-Alexander de Troonrede uitspreekt, is de inhoud ervan de verantwoordelijkheid van de regering. De minister-president stelt een voorlopige tekst op aan de hand van bijdragen van andere ministers.
Vervolgens wordt die tekst besproken met de koning en uiteindelijk vastgesteld door de ministerraad. De Troonrede is daarmee dus geen persoonlijke politieke boodschap van Willem-Alexander, maar een weergave van de plannen en visie van het kabinet. (Rijksoverheid)
Dat onderscheid is bij de kritiek van Van den Ende belangrijk. Hoewel hij spreekt over wat er in de toespraak van de koning ontbreekt, is zijn boodschap duidelijk aan de politiek gericht.
De advertentie kan daarmee vooral worden gelezen als een oproep aan het kabinet om kunst en cultuur zichtbaarder onderdeel te maken van de politieke agenda.
Van den Ende kiest opvallend middel
Dat Van den Ende een volledige advertentiepagina koopt om zijn punt te maken, valt op. De meeste mensen die kritiek hebben op Prinsjesdag beperken zich tot een interview, televisieoptreden of bericht op sociale media.
De producent kiest voor een veel klassiekere aanpak. Door een grote advertentie in een landelijke krant te plaatsen, bepaalt hij zelf volledig hoe zijn boodschap wordt gepresenteerd.
Er is geen interviewer die doorvraagt en geen debat waarin zijn woorden direct worden tegengesproken. De tekst staat op zichzelf en richt zich rechtstreeks tot lezers en indirect tot politici.
Het is bovendien niet de eerste keer dat Van den Ende deze methode gebruikt. Ook bij andere maatschappelijke onderwerpen heeft hij eerder advertentieruimte gekocht om zijn zorgen onder de aandacht te brengen.
Eerder zorgen over Nederlandse media
Begin 2025 gebruikte Van den Ende een advertentie om aandacht te vragen voor de positie van Nederlandse media. Hij waarschuwde toen voor de invloed van grote Amerikaanse technologiebedrijven.
Volgens de producent moesten Nederlandse media beter worden beschermd tegen manipulatie door dergelijke platforms. Later datzelfde jaar kwam hij opnieuw met een advertentie waarin hij aandacht vroeg voor de toekomst van het Nederlandse medialandschap.
Daarbij pleitte hij onder meer voor het behoud van het publieke omroepbestel. Tegelijkertijd vond hij dat commerciële zenders meer mogelijkheden en slagkracht moesten krijgen.
Daarmee ontstaat inmiddels een duidelijk patroon. Wanneer Van den Ende vindt dat een onderwerp onvoldoende politieke aandacht krijgt, gebruikt hij zijn financiële middelen en bekendheid om zelf een publiek debat te proberen aan te zwengelen.
Cultuur volgens Van den Ende essentieel
Zijn nieuwste boodschap draait uiteindelijk om de vraag welke onderwerpen een regering belangrijk genoeg vindt om expliciet te noemen wanneer zij haar plannen voor Nederland presenteert.
De Troonrede kan onmogelijk ieder beleidsterrein uitgebreid behandelen. Dat maakt de keuze voor bepaalde onderwerpen automatisch betekenisvol, al hoeft het ontbreken van een thema niet te betekenen dat de regering er helemaal geen beleid voor voert.
Van den Ende vindt in ieder geval dat kunst en cultuur te belangrijk zijn om tijdens zo’n moment volledig buiten beeld te blijven. Voor hem gaat het daarbij niet uitsluitend om theaters, musea of kunstenaars.
Zijn bredere boodschap is dat cultuur invloed heeft op hoe mensen denken, verhalen vertellen en gezamenlijk betekenis geven aan de samenleving. Nederland kan volgens hem economisch succesvol zijn en tegelijkertijd iets wezenlijks verliezen wanneer culturele ontwikkeling naar de achtergrond verdwijnt.
Prinsjesdag draait om toekomst Nederland
Op Prinsjesdag presenteert de regering haar plannen voor het komende jaar. In 2026 vond Prinsjesdag plaats op 15 september en bood de minister van Financiën de Miljoenennota en Rijksbegroting voor 2027 aan de Tweede Kamer aan. (Rijksoverheid)
De Troonrede vormt daar het publieke begin van. Dit jaar werd daarin veel gesproken over grote structurele problemen en investeringen die Nederland volgens het kabinet de komende jaren moet aanpakken.
Van den Ende mist tussen die toekomstplannen dus nadrukkelijk een culturele component. Juist wanneer wordt gesproken over hoe Nederland er over tien of twintig jaar voor moet staan, hoort volgens zijn redenering ook de culturele ontwikkeling van het land daarbij.
Daarmee raakt zijn advertentie aan een bredere discussie: moet kunst vooral als afzonderlijk beleidsterrein worden gezien, of hoort cultuur thuis tussen onderwerpen die bepalend zijn voor de identiteit en toekomst van Nederland?
Joop van den Ende blijft zich uitspreken
Op 84-jarige leeftijd kiest Van den Ende er duidelijk nog altijd voor om zich actief in maatschappelijke discussies te mengen. Zijn kritiek op de Troonrede past bij eerdere oproepen over media en de Nederlandse creatieve sector.
Ditmaal is zijn boodschap kort en scherp. Terwijl Prinsjesdag draaide om onderwerpen als veiligheid, woningbouw, economie, klimaat en sociale zekerheid, miste hij één onderwerp dat volgens hem minstens zo wezenlijk is voor een samenleving.
Of zijn paginagrote oproep uiteindelijk tot politieke reacties of veranderingen leidt, zal moeten blijken. Feit is wel dat zijn constatering over de Troonrede controleerbaar is: in de officiële tekst van 2026 krijgen kunst en cultuur geen afzonderlijke inhoudelijke behandeling. (Rijksoverheid)
Voor Van den Ende is dat reden genoeg om opnieuw publiekelijk aan de bel te trekken. Zijn boodschap aan Den Haag is daarbij moeilijk verkeerd te begrijpen: Nederland moet volgens hem niet alleen nadenken over hoeveel het verdient, hoe veilig het is en hoe de economie groeit, maar ook over wat het maakt, schrijft, speelt, zingt en verbeeldt.
