De Europese Unie wil de druk op Rusland verder opvoeren. Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie maakt duidelijk dat Brussel niet alleen kijkt naar nieuwe sancties, maar vooral ook naar het beter handhaven van maatregelen die al bestaan.
Rusland probeert volgens haar voortdurend manieren te vinden om Europese beperkingen te omzeilen en juist daar wil de EU harder tegen optreden.
Ondertussen wordt volgens berichtgeving gewerkt aan een 22e sanctiepakket tegen Rusland. Daarmee blijft Europa inzetten op economische druk als reactie op de Russische oorlog tegen Oekraïne.
Toch zit de belangrijkste boodschap van Von der Leyen niet alleen in nóg meer maatregelen. Volgens haar kunnen bestaande sancties namelijk veel effectiever worden wanneer de EU erin slaagt de resterende mazen te dichten.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Von der Leyen wil meer druk
Ursula von der Leyen heeft duidelijk gemaakt dat de Europese Unie de druk op Rusland verder moet verhogen. De voorzitter van de Europese Commissie ziet sancties nog altijd als een belangrijk middel om de Russische economie onder druk te zetten.
Daarbij draait het volgens haar niet uitsluitend om het bedenken van nieuwe maatregelen. Bestaande sancties moeten volgens Von der Leyen vooral beter worden gehandhaafd.
Dat verschil is belangrijk. Een sanctie kan op papier streng zijn, maar heeft minder effect wanneer bedrijven, tussenpersonen of andere partijen manieren vinden om de regels te omzeilen.
Voor Brussel ligt daar dan ook een belangrijke uitdaging.
Niet alleen nieuwe sancties
Wie denkt dat de Europese Unie simpelweg steeds nieuwe sanctiepakketten wil toevoegen, mist volgens de boodschap van Von der Leyen een belangrijk deel van het verhaal.
Nieuwe sancties zijn volgens haar niet altijd noodzakelijk. De aandacht moet ook uitgaan naar de maatregelen die al zijn ingevoerd.
De EU heeft sinds het uitbreken van de grootschalige oorlog in Oekraïne verschillende rondes met beperkingen tegen Rusland ingevoerd. Die maatregelen richten zich onder meer op handel, financiële dienstverlening, energie en onderdelen van het Russische militair-industriële complex.
Het doel daarvan is om de economische en technologische mogelijkheden van Rusland te beperken.
Maar zodra er manieren ontstaan om die beperkingen te omzeilen, neemt het daadwerkelijke effect af. Daarom wil Von der Leyen dat er scherper wordt gekeken naar de uitvoering en handhaving.
Rusland probeert sancties te omzeilen
Volgens Von der Leyen probeert Rusland er alles aan te doen om de Europese sancties te omzeilen.
Daarmee raakt ze een onderwerp dat binnen het Europese sanctiebeleid steeds belangrijker is geworden. Niet alleen de sancties zelf tellen, maar ook de vraag of goederen, geldstromen en technologie via andere routes alsnog Rusland bereiken.
Von der Leyen stelt daarom dat iedere maas in de regels moet worden gedicht.
Dat kan betekenen dat Brussel scherper kijkt naar financiële constructies, handel via derde landen en bedrijven die mogelijk betrokken zijn bij het omzeilen van Europese beperkingen.
Het is precies op dat punt dat handhaving een steeds grotere rol speelt.
EU werkt aan 22e sanctiepakket
Tegelijkertijd blijft de Europese Unie volgens de berichtgeving werken aan nieuwe maatregelen. Er wordt inmiddels gewerkt aan het 22e sanctiepakket tegen Rusland.
Dat cijfer laat zien hoeveel verschillende sanctierondes inmiddels zijn ingezet sinds de Russische invasie van Oekraïne.
Het vorige pakket werd in juli aangenomen. Daarin kwamen opnieuw verschillende onderdelen van de Russische economie en oorlogsindustrie onder Europese beperkingen te vallen.
Welke maatregelen precies in een volgend pakket terechtkomen, blijkt niet uit de bron. Het is daarom te vroeg om daar concrete conclusies aan te verbinden.
Duidelijk is wel dat de EU de economische druk op Rusland voorlopig niet wil verminderen.
Bestaande maatregelen moeten beter werken
De opvallendste boodschap van Von der Leyen is misschien wel dat meer sancties niet automatisch de enige oplossing zijn.
De Europese Commissie wil er ook voor zorgen dat maatregelen die al bestaan daadwerkelijk worden nageleefd.
Dat klinkt vanzelfsprekend, maar bij internationale sancties is handhaving ingewikkeld. Handel loopt over landsgrenzen, financiële transacties kunnen via verschillende partijen verlopen en producten kunnen uiteindelijk via tussenlanden op een andere bestemming terechtkomen.
Voor de EU betekent dit dat alleen het aannemen van een sanctiepakket niet voldoende is.
Er moet ook worden gecontroleerd wat er daarna gebeurt.
Von der Leyen noemt sancties pijnlijk
Von der Leyen stelt dat de Europese sancties de Russische economie stevig onder druk zetten.
Volgens haar probeert Rusland juist vanwege die druk manieren te vinden om de maatregelen te ontwijken. Vanuit die redenering is strengere handhaving volgens de Commissie noodzakelijk om te voorkomen dat de werking van de sancties wordt uitgehold.
De Europese Commissie heeft eerder eveneens aangegeven dat maatregelen tegen Rusland onder meer zijn gericht op sectoren die belangrijk zijn voor het financieren en ondersteunen van de oorlog.
Daaronder vallen bijvoorbeeld energie, financiële dienstverlening, handel en het militair-industriële complex.
De Europese strategie is daarmee breder dan alleen het blokkeren van bepaalde Russische personen of ondernemingen.
Waarom handhaving zo belangrijk wordt
Een sanctie is uiteindelijk zo sterk als de manier waarop deze wordt uitgevoerd.
Wanneer een bepaald product niet rechtstreeks vanuit een EU-land naar Rusland mag worden geëxporteerd, maar via een omweg alsnog op de Russische markt terechtkomt, wordt het doel van de maatregel deels ondergraven.
Hetzelfde geldt voor financiële beperkingen. Wanneer nieuwe constructies ontstaan om betalingen alsnog mogelijk te maken, moet regelgeving daarop kunnen reageren.
Dat verklaart waarom Von der Leyen zoveel nadruk legt op het sluiten van mazen.
Voor de Europese Unie wordt het steeds belangrijker om niet alleen nieuwe regels te maken, maar ook bestaande regels voortdurend aan te passen aan de manieren waarop partijen ze proberen te omzeilen.
Sancties blijven belangrijk EU-middel
Sancties vormen al jaren een belangrijk onderdeel van de Europese reactie op de oorlog in Oekraïne.
De maatregelen zijn bedoeld om Rusland economisch en financieel onder druk te zetten en de mogelijkheden om de oorlog voort te zetten te beperken.
Daarbij probeert de EU specifieke sectoren en partijen te raken die relevant zijn voor de Russische economie of defensie-industrie.
Dat gebeurt niet in één keer. De sanctiepakketten worden regelmatig uitgebreid of aangepast wanneer nieuwe ontwikkelingen daar aanleiding toe geven.
Het feit dat inmiddels over een 22e pakket wordt gesproken, laat zien dat dit proces nog altijd doorgaat.
Steeds meer aandacht voor omzeiling
Waar de eerste sanctierondes vooral veel aandacht kregen vanwege de nieuwe verboden en beperkingen, verschuift een deel van de discussie nu naar de uitvoering.
Hoe voorkom je dat verboden goederen via een ander land alsnog Rusland bereiken? Hoe controleer je complexe financiële constructies? En wat doe je met bedrijven of organisaties die mogelijk helpen om beperkingen te omzeilen?
Dat zijn vragen die steeds belangrijker worden naarmate sancties langer van kracht zijn.
Rusland heeft immers eveneens tijd gehad om zich aan de nieuwe economische werkelijkheid aan te passen.
Volgens Von der Leyen moet de Europese Unie daarom voorkomen dat openingen in het systeem blijven bestaan.
Economische druk moet worden volgehouden
De uitspraken van Von der Leyen maken duidelijk dat Brussel voorlopig geen koerswijziging richting minder economische druk aankondigt.
Integendeel: de druk moet volgens haar verder omhoog.
Dat hoeft dus niet uitsluitend te betekenen dat er steeds langere lijsten met nieuwe verboden komen. Het kan ook betekenen dat bestaande maatregelen strenger worden gecontroleerd en dat constructies waarmee sancties worden ontweken harder worden aangepakt.
Dat onderscheid is belangrijk.
Een 22e sanctiepakket trekt waarschijnlijk veel aandacht, maar Von der Leyen legt juist nadruk op iets dat minder zichtbaar is: zorgen dat de eerdere pakketten daadwerkelijk doen waarvoor ze zijn ingevoerd.
EU-sancties raken meerdere sectoren
De Europese sancties tegen Rusland zijn inmiddels breed van opzet.
In eerdere pakketten werden maatregelen genomen op het gebied van onder meer energie, banken, cryptodiensten, handel en goederen die bruikbaar kunnen zijn voor de Russische defensie-industrie.
Daarnaast heeft de EU maatregelen genomen tegen personen, bedrijven en andere organisaties.
Een belangrijk onderdeel daarvan is het bemoeilijken van de toegang tot financiële middelen en technologie.
De Europese Commissie stelt dat dergelijke maatregelen Rusland beperken in zijn economische en militaire mogelijkheden. Hoe groot het precieze effect van afzonderlijke maatregelen is, kan echter lastig vast te stellen zijn en daarover bestaan verschillende economische analyses.
Brussel wil mazen blijven dichten
Voor Von der Leyen is de conclusie in ieder geval duidelijk: wanneer Rusland mogelijkheden vindt om sancties te ontwijken, moet Europa daarop reageren.
Dat maakt sanctiebeleid tot een voortdurend proces.
Nieuwe handelsroutes, financiële constructies of tussenpersonen kunnen ervoor zorgen dat regels die eerder effectief waren minder goed functioneren. Brussel moet volgens die benadering steeds opnieuw kijken waar aanpassingen noodzakelijk zijn.
Daarbij speelt samenwerking tussen de EU-landen een grote rol. Europese sancties worden op EU-niveau afgesproken, terwijl de praktische uitvoering en controle voor een belangrijk deel bij de lidstaten terechtkomen.
Een effectieve aanpak vraagt daarom niet alleen om politieke overeenstemming over nieuwe maatregelen, maar ook om consequente uitvoering.
22e pakket nog niet concreet
Hoewel er volgens de berichtgeving aan een 22e sanctiepakket wordt gewerkt, zijn in de bron nog geen concrete nieuwe maatregelen genoemd.
Het zou daarom te ver gaan om nu al te stellen welke sectoren, bedrijven of personen door een volgend pakket worden geraakt.
De belangrijkste boodschap van Von der Leyen is op dit moment algemener: de Europese druk op Rusland moet omhoog en bestaande sancties moeten beter worden gehandhaafd.
Dat maakt de komende periode interessant.
Niet alleen de inhoud van eventuele nieuwe maatregelen zal worden bekeken, maar ook de vraag hoe Brussel ervoor wil zorgen dat Rusland minder mogelijkheden krijgt om bestaande beperkingen te ontwijken.
Druk op Rusland blijft centraal
Ruim vier jaar na het begin van de grootschalige Russische invasie van Oekraïne blijven sancties een belangrijk onderdeel van het Europese beleid richting Rusland.
Von der Leyen ziet daarbij geen reden om de druk te verminderen.
Volgens haar hebben de maatregelen gevolgen voor de Russische economie, maar probeert Moskou tegelijkertijd actief manieren te vinden om de beperkingen te omzeilen. Precies daarom moet de EU volgens de Commissie blijven zoeken naar zwakke plekken in het sanctiesysteem.
De komende tijd zal duidelijker moeten worden hoe het mogelijke 22e sanctiepakket eruit komt te zien.
Tot die tijd is de boodschap vanuit Brussel helder: nieuwe sancties zijn één mogelijkheid, maar het beter laten werken van bestaande maatregelen krijgt minstens zoveel aandacht.
