Nederland staat wereldwijd bekend als een land van rivieren, kanalen en waterwerken. Toch klinkt de waarschuwing vanuit verschillende instanties steeds luider: schoon drinkwater is niet langer vanzelfsprekend.
Volgens Rijkswaterstaat is inmiddels sprake van een feitelijk watertekort en deskundigen vrezen dat de situatie de komende jaren verder zal verslechteren als er niets verandert.
De gevolgen kunnen verder gaan dan veel mensen beseffen. Drinkwaterbedrijven waarschuwen dat de vraag sneller groeit dan het aanbod, terwijl vervuiling en langere droge periodes de beschikbare voorraad onder druk zetten.
Daarom wil de overheid dat iedere Nederlander de komende jaren flink minder drinkwater gaat gebruiken. Het doel is duidelijk: het gemiddelde verbruik moet uiteindelijk met 18 liter per persoon per dag omlaag.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Nederland kampt met watertekort
Dat Nederland een waterland is, betekent niet automatisch dat overal voldoende schoon drinkwater beschikbaar is.
Rijkswaterstaat spreekt inmiddels van een feitelijk watertekort. Daarmee wordt bedoeld dat de beschikbare hoeveelheid bruikbaar water steeds moeilijker aansluit op de vraag.
Het probleem zit namelijk niet alleen in de hoeveelheid water, maar vooral in de kwaliteit ervan. Water moet geschikt zijn om te zuiveren tot veilig drinkwater en juist daar ontstaan steeds grotere knelpunten.
Volgens drinkwaterbedrijven wordt het daardoor steeds lastiger om op iedere plek voldoende schoon drinkwater te leveren.
Waarom drinkwater schaarser wordt
Er zijn meerdere oorzaken voor de toenemende druk op de drinkwatervoorziening.
Een belangrijke factor is de groei van de bevolking. Hoe meer mensen gebruikmaken van drinkwater, hoe groter de totale vraag wordt.
Daarnaast raken waterbronnen steeds vaker vervuild. Stoffen zoals PFAS, resten van medicijnen en pesticiden maken het zuiveren ingewikkelder en duurder.
Ook klimaatverandering speelt een belangrijke rol. Langdurige droge periodes zorgen ervoor dat grondwater minder snel wordt aangevuld, terwijl de vraag naar water juist stijgt. Dat zorgt voor een steeds grotere spanning tussen vraag en aanbod.
Boeren merken gevolgen al
Niet alleen huishoudens krijgen met de gevolgen te maken.
Bij langdurige droogte worden ook boeren en andere grootverbruikers geconfronteerd met beperkingen.
Wanneer waterreserves verder onder druk komen te staan, kunnen maatregelen worden genomen om het beschikbare water eerlijker te verdelen.
Voor boeren is dat een zorgelijke ontwikkeling. Minder beschikbaar water kan gevolgen hebben voor gewassen, opbrengsten en uiteindelijk ook voor de voedselproductie.
Iedere extra droge dag maakt die situatie volgens verschillende organisaties ingewikkelder.
Adviesraad slaat alarm
De Raad voor de Leefomgeving waarschuwde eerder al dat Nederland structureel zuiniger moet omgaan met water.
Volgens de adviesraad staan zowel de kwaliteit als de beschikbaarheid van water steeds verder onder druk.
Niet alleen klimaatverandering speelt daarbij een rol. Ook economische groei en intensiever watergebruik zorgen ervoor dat de vraag blijft stijgen.
Volgens het rapport zijn ingrijpende maatregelen nodig om toekomstige tekorten te voorkomen.
Wanneer die uitblijven, kan Nederland de groeiende vraag op termijn niet meer opvangen.
Drinkwater niet vanzelfsprekend
Ook brancheorganisatie Vewin waarschuwt al langer voor de situatie.
Volgens voorzitter Pieter Litjens is schoon en betrouwbaar drinkwater geen vanzelfsprekendheid meer.
Veel mensen denken dat Nederland dankzij de grote rivieren altijd voldoende water heeft. In werkelijkheid moet dat water eerst geschikt worden gemaakt als drinkwater.
Daarvoor zijn schone bronnen, voldoende zuiveringscapaciteit en nieuwe winlocaties nodig.
Juist op die punten lopen de drinkwaterbedrijven steeds vaker tegen grenzen aan.
Meer drinkwater nodig
Volgens het aangescherpte Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing zal Nederland vanaf 2030 jaarlijks ongeveer 100 miljoen kubieke meter extra drinkwater nodig hebben.
Op dit moment ligt het totale drinkwaterverbruik al tussen de 1100 en 1200 miljoen kubieke meter per jaar.
Die stijgende vraag maakt duidelijk dat de bestaande voorzieningen op termijn onvoldoende capaciteit kunnen hebben.
Sommige drinkwaterbedrijven ervaren nu al problemen wanneer plotseling veel water wordt gebruikt, bijvoorbeeld tijdens warme zomerdagen.
Volgens onderzoekers van de TU Delft is een daadwerkelijk drinkwatertekort de komende jaren daarom geen onrealistisch scenario meer.
Consument moet minder gebruiken
Om toekomstige problemen te voorkomen, richt de overheid zich nadrukkelijk op huishoudens.
Het doel is dat Nederlanders binnen tien jaar gemiddeld nog maar ongeveer 100 liter drinkwater per persoon per dag gebruiken.
Dat betekent een besparing van ongeveer 18 liter per dag ten opzichte van het huidige gemiddelde.
Op papier lijkt dat misschien weinig, maar omgerekend gaat het om duizenden liters per persoon per jaar.
Wanneer miljoenen Nederlanders tegelijk minder water gebruiken, kan dat een aanzienlijk verschil maken.
Waar gaat al dat water naartoe?
Veel mensen drinken dagelijks minder dan twee liter water.
Toch ligt het totale waterverbruik veel hoger.
Dat komt doordat het grootste deel van het drinkwater helemaal niet wordt gedronken.
Water wordt gebruikt voor douchen, de wasmachine, het toilet, afwassen, schoonmaken, koken en het besproeien van de tuin.
Juist die laatste categorieën bieden volgens deskundigen de meeste mogelijkheden om water te besparen.
Tuin sproeien kost veel water
Sommige dagelijkse gewoonten blijken verrassend veel drinkwater te kosten.
Zo gebruikt tien minuten sproeien met een tuinslang gemiddeld ongeveer 150 liter water.
Een klein opblaasbaar kinderbad vullen kost al snel ongeveer 500 liter drinkwater.
Tijdens warme zomerdagen gebeurt dat op grote schaal, waardoor de vraag naar drinkwater plotseling sterk toeneemt.
Juist op zulke momenten komen drinkwaterbedrijven soms capaciteit tekort.
Korter douchen blijft belangrijk
Een van de bekendste besparingstips blijft korter douchen.
De overheid voerde eerder campagne met de opvallende slogan “Word geen douchebag”, waarmee huishoudens werden opgeroepen maximaal vijf minuten te douchen.
Een douche van vijf minuten verbruikt ongeveer 38 liter water.
Ter vergelijking: een gemiddelde douchebeurt van ruim zeven minuten kost ongeveer 56 liter.
Door iedere dag enkele minuten korter te douchen kan een huishouden op jaarbasis duizenden liters drinkwater besparen.
Campagne kreeg veel kritiek
Niet iedereen was enthousiast over de overheidscampagne.
Energie-expert Remco de Boer uitte stevige kritiek op de aanpak.
Volgens hem schuift de overheid een probleem dat jarenlang is opgebouwd te gemakkelijk af op burgers.
Hij vindt dat overheden zelf eerder hadden moeten investeren in extra drinkwatercapaciteit en nieuwe waterwinlocaties.
Ook de Algemene Rekenkamer concludeerde eerder dat maatregelen om voldoende drinkwater beschikbaar te houden jarenlang te langzaam op gang zijn gekomen.
Waterbedrijven wijzen naar overheid
Drinkwaterbedrijven krijgen op hun beurt eveneens kritiek.
Sommige mensen vinden dat zij eerder hadden moeten investeren in extra capaciteit.
De bedrijven wijzen echter naar provincies, gemeenten en het Rijk.
Volgens hen duren vergunningstrajecten voor nieuwe waterwinlocaties vaak jarenlang.
Daarnaast maken zij zich zorgen over de toenemende vervuiling van grondwater en waterwingebieden.
Volgens de sector wordt daar onvoldoende streng tegen opgetreden.
Daardoor wordt het steeds moeilijker om nieuwe bronnen te ontwikkelen.
Wordt drinkwater duurder?
Nu water schaarser wordt, rijst ook de vraag of drinkwater duurder zal worden.
Drinkwaterbedrijven bepalen hun eigen tarieven, maar staan daarbij onder toezicht van de Autoriteit Consument & Markt.
Bij toenemende schaarste is een prijsverhoging volgens deskundigen niet uitgesloten.
Toch verwachten onderzoekers van Wageningen University & Research niet dat hogere prijzen het waterverbruik sterk zullen verminderen.
Drinkwater vormt namelijk slechts een klein deel van de totale maandelijkse uitgaven van huishoudens.
Zelfs een forse prijsverhoging zal volgens hen waarschijnlijk maar beperkte gedragsverandering opleveren.
Besparen kan slimmer
Volgens Milieu Centraal zijn er effectievere manieren om water te besparen.
Een waterbesparende douchekop kan het verbruik direct flink verlagen zonder dat het comfort sterk afneemt.
Ook het opvangen van regenwater biedt kansen.
Dat water kan bijvoorbeeld worden gebruikt voor het doorspoelen van toiletten of het besproeien van de tuin.
Daarnaast helpt het om alleen een volle vaatwasser of wasmachine te laten draaien en lekkende kranen snel te repareren.
Veel kleine besparingen samen kunnen uiteindelijk een groot verschil maken.
Water blijft relatief goedkoop
Opvallend is dat veel Nederlanders nauwelijks weten wat drinkwater eigenlijk kost.
Een gemiddeld huishouden geeft jaarlijks ongeveer 271 euro uit aan drinkwater.
Van dat bedrag wordt slechts ongeveer vijf euro besteed aan het water dat daadwerkelijk wordt gedronken.
Het grootste deel van de kosten heeft dus betrekking op al het andere gebruik in huis.
Juist doordat water relatief goedkoop is, voelen veel huishoudens weinig financiële prikkel om zuiniger om te gaan met hun verbruik.
Situatie vraagt om actie
De waarschuwingen over een feitelijk watertekort laten zien dat schoon drinkwater niet langer vanzelfsprekend is. Door klimaatverandering, bevolkingsgroei, vervuiling en een stijgende vraag komt de Nederlandse drinkwatervoorziening steeds verder onder druk te staan.
Volgens de overheid, drinkwaterbedrijven en verschillende deskundigen zullen zowel huishoudens als overheden in actie moeten komen. Korter douchen, minder drinkwater gebruiken voor de tuin en slimmer omgaan met regenwater kunnen bijdragen aan een lager verbruik.
Tegelijkertijd blijft ook uitbreiding van de drinkwatercapaciteit noodzakelijk. Alleen een combinatie van besparingen én investeringen lijkt voldoende om te voorkomen dat het huidige watertekort de komende jaren verder oploopt.
