Wie deze zomer met de auto door Zuid- of Oost-Europa rijdt, merkt het vaak meteen bij de eerste tankbeurt. De brandstofprijzen liggen daar op veel plekken tientallen centen lager dan in Nederland. In sommige landen loopt het verschil zelfs op tot ruim een euro per liter. Een volle tank kost daardoor al snel tientallen euro’s minder dan thuis.
Terug in Nederland volgt vervolgens de bekende schrik aan de pomp. De adviesprijzen voor benzine en diesel zijn opnieuw opgelopen tot boven de €2,60 per liter.
Daarmee behoort Nederland tot de duurste landen van Europa om te tanken. Dat roept een logische vraag op: waarom is dezelfde liter benzine hier zoveel duurder dan in Spanje, Cyprus of Noord-Macedonië?
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Nederlandse benzineprijs blijft stijgen
De landelijke adviesprijs voor een liter benzine is gestegen tot ongeveer €2,626. Voor diesel ligt de adviesprijs met circa €2,627 zelfs vrijwel op hetzelfde niveau. Dat zijn bedragen die veel automobilisten inmiddels direct in hun maandelijkse budget voelen.
De adviesprijs is niet automatisch de prijs die ieder tankstation rekent. Vooral tankstations buiten de snelweg geven vaak aanzienlijke korting. Toch blijft Nederland ook na die korting duurder dan vrijwel alle populaire vakantielanden.
Wie een tank van vijftig liter vult tegen de adviesprijs, betaalt ruim €131. Bij een vergelijkbare tankbeurt in Spanje kan dat bedrag tientallen euro’s lager uitvallen. Het verschil is zo groot dat vakantiegangers soms bewust wachten met tanken tot zij Nederland hebben verlaten.
Tanken op Malta spotgoedkoop
De prijsverschillen binnen Europa zijn opvallend groot. Op Malta kost een liter E10-benzine gemiddeld ongeveer €1,34. Dat is bijna €1,30 minder dan de Nederlandse adviesprijs.
Ook in Noord-Macedonië is benzine met gemiddeld €1,46 per liter veel goedkoper. Op Cyprus betalen automobilisten ongeveer €1,51 per liter. Een volle tank van vijftig liter kost daar grofweg €75, terwijl dezelfde hoeveelheid in Nederland ruim boven de €130 kan uitkomen.
Zelfs in populaire vakantielanden is tanken vaak aanzienlijk voordeliger. In Spanje ligt de gemiddelde benzineprijs rond €1,44 per liter. In Italië en Griekenland zijn de prijzen hoger, maar nog altijd duidelijk lager dan in Nederland.
Frankrijk blijft ook goedkoper
Frankrijk staat niet bekend als het goedkoopste Europese land voor automobilisten. Toch ligt de gemiddelde prijs van benzine daar met ongeveer €2,02 nog altijd ruim onder de Nederlandse adviesprijs.
Bij een volle tank kan het verschil tussen Nederland en Frankrijk daardoor ongeveer €30 bedragen. Dat verklaart waarom veel vakantiegangers vlak voor de Nederlandse grens nog snel hun tank vullen.
Italië en Griekenland komen met prijzen rond de €1,95 en €1,98 dichter in de buurt van Nederland, maar blijven eveneens goedkoper. Nederland deelt de Europese top vooral met Denemarken, waar verschillende milieuheffingen de pompprijs eveneens opdrijven.
Belastingen maken grootste verschil
De internationale olieprijs speelt uiteraard een rol, maar verklaart maar een deel van het enorme verschil tussen Europese landen. De belangrijkste oorzaak is de belasting die over iedere liter brandstof wordt geheven.
In Nederland betalen automobilisten een vast bedrag aan accijns. Voor ongelode benzine gaat het om ongeveer 84,47 cent per liter. Dat bedrag blijft in principe gelijk, ongeacht of de olieprijs stijgt of daalt.
Daar bovenop heft de overheid ook nog btw over de volledige verkoopprijs. Die btw wordt dus niet alleen berekend over de brandstof en de kosten van het tankstation, maar ook over de accijns die al in de prijs verwerkt zit.
Belasting over belasting aan pomp
De Nederlandse pompprijs bestaat uit verschillende onderdelen. Naast accijns en btw betalen automobilisten voor de ruwe olie, raffinage, transport, opslag, verplichte duurzame bijmenging en de marges van bedrijven in de keten.
Het opvallendste onderdeel blijft de belastingdruk. Rond de zestig procent van de benzineprijs komt uiteindelijk bij de overheid terecht. Bij een literprijs van ruim €2,60 gaat dus een zeer groot deel rechtstreeks naar de schatkist.
Veel automobilisten spreken daarom van belasting over belasting. Eerst wordt een hoge vaste accijns toegevoegd en vervolgens wordt over het volledige bedrag nog eens 21 procent btw berekend. Wanneer de brandstofprijs stijgt, ontvangt de overheid daardoor automatisch meer btw.
Olieprijs verklaart niet alles
De prijs van ruwe olie heeft vanzelfsprekend invloed op de benzineprijs. Wanneer een vat olie duurder wordt, stijgen uiteindelijk ook de kosten voor raffinaderijen en brandstofleveranciers.
Toch bewegen olie- en pompprijzen niet altijd precies gelijk. Benzine kan relatief duur blijven terwijl de olieprijs alweer daalt. Dat komt doordat brandstofprijzen ook worden beïnvloed door raffinagecapaciteit, voorraden, transportkosten en verwachtingen op de internationale markt.
Daarnaast duurt het enige tijd voordat veranderingen in de olieprijs volledig in de pompprijs zichtbaar worden. Bedrijven kopen olie en brandstoffen vaak vooraf in en werken regelmatig met langlopende contracten.
Sterke dollar maakt olie duurder
Ruwe olie wordt wereldwijd voornamelijk in Amerikaanse dollars verhandeld. Daardoor speelt ook de koers van de euro tegenover de dollar een belangrijke rol.
Wanneer de dollar sterker wordt, moeten Europese kopers meer euro’s betalen om dezelfde hoeveelheid olie aan te schaffen. Zelfs als de olieprijs in dollars nauwelijks verandert, kan de prijs voor Europese afnemers dus toch stijgen.
Die hogere inkoopkosten werken uiteindelijk door in de benzine- en dieselprijs. Voor automobilisten is de wisselkoers nauwelijks zichtbaar, maar bij grote internationale handelsvolumes kan het effect aanzienlijk zijn.
Oorlogen zorgen voor onzekerheid
Geopolitieke spanningen hebben eveneens grote invloed op de brandstofmarkt. De oorlog in Oekraïne zorgde eerder al voor onzekerheid over de beschikbaarheid van Russische olie en diesel.
Nieuwe spanningen rond Iran hebben die onzekerheid verder vergroot. Wanneer belangrijke olieproducerende landen betrokken raken bij conflicten, houden handelaren rekening met mogelijke tekorten of verstoringen.
Prijzen kunnen daardoor al stijgen voordat er daadwerkelijk minder olie wordt geleverd. Alleen de dreiging dat een belangrijke handelsroute wordt afgesloten, kan voldoende zijn om kopers meer te laten betalen.
Straat van Hormuz cruciaal
De Straat van Hormuz is een van de belangrijkste doorvoerroutes voor olie en gas ter wereld. Een groot deel van de wereldwijde export uit het Midden-Oosten passeert deze smalle zeestraat.
Wanneer de doorgang wordt beperkt of geblokkeerd, kan dat direct gevolgen hebben voor het wereldwijde aanbod. Schepen moeten mogelijk wachten, verzekeringskosten stijgen en handelaren vrezen dat leveringen niet op tijd aankomen.
Die onzekerheid wordt snel verwerkt in de marktprijzen. Europese consumenten merken dat uiteindelijk aan de pomp, zelfs wanneer de daadwerkelijke levering aan Nederland nog niet direct is geraakt.
Raffinaderijen kunnen vraag niet aan
Voor benzine en vooral diesel is niet alleen voldoende ruwe olie nodig. De olie moet eerst worden verwerkt in raffinaderijen voordat er bruikbare brandstof ontstaat.
Wanneer raffinaderijen de vraag niet aankunnen, kan brandstof duurder worden terwijl er wereldwijd nog voldoende ruwe olie beschikbaar is. Dat probleem speelt volgens marktkenners momenteel ook rond Rotterdam.
Als de productiecapaciteit achterblijft bij de vraag, stijgen de groothandelsprijzen. Tankstations moeten vervolgens meer betalen om benzine en diesel in te kopen en berekenen die kosten uiteindelijk door aan automobilisten.
Europese Unie kent geen pompprijs
Veel mensen verwachten dat brandstofprijzen binnen de Europese Unie ongeveer gelijk zouden moeten zijn. Er is immers sprake van vrij verkeer van goederen en één grote Europese markt.
Toch bepaalt Brussel niet hoeveel een liter benzine in ieder land moet kosten. De Europese Unie stelt alleen minimumtarieven voor brandstofaccijnzen vast. Lidstaten mogen zelf besluiten hoeveel belasting zij daar bovenop heffen.
Nederland kiest al jarenlang voor een hoge accijns. Spanje, België en verschillende Oost-Europese landen hanteren lagere tarieven. Daardoor kan exact dezelfde soort benzine binnen Europa sterk in prijs verschillen.
Brandstof levert miljarden op
De hoge brandstofbelasting is voor Nederland een belangrijke inkomstenbron. De verkoop van benzine, diesel en andere brandstoffen levert de overheid jaarlijks naar schatting €7 tot €8 miljard op.
Dat geld komt terecht in de algemene middelen. Het wordt dus niet automatisch volledig besteed aan wegen, openbaar vervoer of andere vormen van mobiliteit.
Een forse accijnsverlaging zou direct een groot gat in de begroting slaan. Dat verklaart waarom kabinetten terughoudend zijn om de belasting structureel te verlagen, ook wanneer de prijzen aan de pomp sterk stijgen.
Kabinet wil autorijden ontmoedigen
De hoge accijns heeft volgens de overheid niet alleen een financieel doel. Een hogere brandstofprijs moet automobilisten ook stimuleren om minder vaak te rijden of voor een zuinigere auto te kiezen.
Minder brandstofverbruik moet leiden tot minder CO2-uitstoot en schonere lucht. Dat past binnen de Nederlandse klimaatdoelen en de afspraken uit het Klimaatakkoord van Parijs.
Critici vinden dat automobilisten op deze manier vooral als makkelijke inkomstenbron worden gebruikt. Vooral buiten de grote steden is de auto vaak noodzakelijk en zijn betaalbare alternatieven beperkt.
Nederland wil duurzame koploper zijn
Nederland heeft zichzelf jarenlang gepositioneerd als een land dat voorop wil lopen met klimaatbeleid. Dat vertaalt zich onder meer in hogere belastingen op fossiele brandstoffen.
De gedachte is dat een hoge prijs de overstap naar elektrische auto’s, openbaar vervoer en andere duurzamere vormen van vervoer versnelt. Tegelijkertijd levert die belasting veel geld op voor de overheid.
Het gevolg is dat Nederlandse automobilisten aanzienlijk meer betalen dan inwoners van landen die minder strenge klimaat- en belastingkeuzes maken. Of dat beleid eerlijk uitpakt, blijft onderwerp van politieke discussie.
Ook binnen Nederland grote verschillen
Niet alleen tussen Europese landen bestaan grote prijsverschillen. Ook binnen Nederland kan de prijs per tankstation flink uiteenlopen.
Tankstations langs de snelweg rekenen doorgaans de hoogste prijzen. Zij hebben vaak hogere kosten en weten dat veel reizigers niet gemakkelijk kunnen uitwijken naar een andere locatie.
Volgens onderzoek van de Autoriteit Consument & Markt kan het verschil tussen een snelwegtankstation en een goedkoper station buiten de snelweg oplopen tot ongeveer €12,50 per tank van vijftig liter.
Adviesprijs is niet gemiddelde prijs
De landelijke adviesprijs krijgt vaak veel aandacht, maar dat bedrag wordt niet overal daadwerkelijk gerekend. Onbemande tankstations en lokale prijsvechters zitten er regelmatig tientallen centen onder.
Wie prijzen vergelijkt, kan dus flink besparen. Vooral bij grotere tankbeurten loont het om een paar kilometer om te rijden naar een station op een bedrijventerrein of in een woonwijk.
Toch verandert dat weinig aan de internationale vergelijking. Ook de goedkopere Nederlandse tankstations blijven door de hoge belastingdruk meestal duurder dan stations in België, Duitsland of Spanje.
Grensbewoners rijden naar buitenland
In Nederlandse grensregio’s is tanktoerisme al jarenlang een bekend verschijnsel. Automobilisten rijden naar België of Duitsland om daar benzine, diesel en soms ook andere producten goedkoper te kopen.
Wanneer het prijsverschil groot genoeg is, kan de besparing ruimschoots opwegen tegen de extra kilometers. Vooral mensen met een grote tank of meerdere voertuigen profiteren daarvan.
Nederlandse pomphouders vlak bij de grens verliezen hierdoor veel klanten. Zij moeten concurreren met buitenlandse tankstations die dankzij lagere belastingen structureel goedkoper kunnen verkopen.
Kabinet komt met beperkt steunpakket
Het kabinet heeft een steunpakket van bijna een miljard euro aangekondigd om huishoudens en bedrijven tegemoet te komen in de hoge energie- en brandstofkosten.
De tijdelijke accijnsverlaging uit 2022 blijft voorlopig behouden. Ook wordt de inflatiecorrectie opnieuw niet volledig toegepast, waardoor de accijns minder sterk stijgt dan eerder mogelijk was.
Daarnaast gaat geld naar een hogere onbelaste reiskostenvergoeding, steun via het Noodfonds Energie en tegemoetkomingen voor bedrijfswagens. Een nieuwe algemene verlaging van de benzineaccijns komt er voorlopig echter niet.
Meer accijnsverlaging kost miljarden
Volgens het kabinet zou een verdere verlaging van de brandstofaccijns ongeveer een miljard euro kunnen kosten. Tegelijkertijd zou de prijs aan de pomp volgens berekeningen maar beperkt dalen.
Dat komt doordat niet iedere belastingverlaging volledig en direct bij de consument hoeft terecht te komen. Bovendien blijven andere prijsfactoren, zoals olie, raffinage en distributie, gewoon bestaan.
Minister Heinen vindt het daarom te vroeg om meer steun toe te zeggen. De situatie rond Iran en andere internationale conflicten kan nog langer duren, waardoor de overheid financiële ruimte wil behouden voor toekomstige maatregelen.
Nederland blijft voorlopig duur
De kans dat tanken in Nederland op korte termijn net zo goedkoop wordt als in Spanje, Malta of Noord-Macedonië is bijzonder klein. Daarvoor zijn de verschillen in accijns en belastingbeleid simpelweg te groot.
Zelfs wanneer de internationale olieprijs daalt, blijft de vaste Nederlandse accijns grotendeels overeind. Daardoor beweegt de pompprijs wel mee naar beneden, maar blijft Nederland structureel in de Europese top staan.
Automobilisten kunnen vooral besparen door prijzen te vergelijken, snelwegstations te vermijden en waar mogelijk zuiniger te rijden. Wie dicht bij de grens woont, zal waarschijnlijk blijven uitwijken naar België of Duitsland.
Pijn aan pomp blijft voelbaar
De hoge Nederlandse benzineprijs wordt dus niet door één enkele factor veroorzaakt. Olieprijzen, oorlogen, raffinaderijen, wisselkoersen en transportkosten spelen allemaal een rol. Toch is de belastingdruk uiteindelijk de belangrijkste verklaring voor het enorme verschil met andere Europese landen.
Rond zestig procent van de prijs aan de pomp verdwijnt via accijns en btw naar de staatskas. Die inkomsten zijn voor het kabinet belangrijk, terwijl de hoge prijs tegelijkertijd wordt gebruikt om autorijden minder aantrekkelijk te maken.
Voor automobilisten biedt die uitleg weinig verlichting wanneer een volle tank opnieuw meer dan €130 kost. Zolang Nederland vasthoudt aan hoge accijnzen en extra klimaatmaatregelen, zal de pijn aan de pomp waarschijnlijk nog lange tijd voelbaar blijven.
