In Turkije is grote onrust ontstaan over het lot van miljoenen zwerfhonden. Sinds de invoering van een strengere dierenbeschermingswet zouden bijna drie miljoen honden uit het straatbeeld zijn verdwenen. De regering presenteert de daling als bewijs dat de aanpak werkt, maar dierenrechtenorganisaties, vrijwilligers en oppositiepartijen stellen een veel pijnlijkere vraag: waar zijn al die dieren gebleven?
Volgens officiële cijfers leefden er vóór de nieuwe aanpak ruim vier miljoen zwerfhonden in Turkije. Dat aantal zou inmiddels zijn gedaald tot ongeveer 1,25 miljoen. Een groot deel van de overgebleven honden verblijft volgens de overheid in opvangcentra.
Activisten betwijfelen echter of de enorme daling kan worden verklaard door opvang, adoptie en natuurlijke sterfte. Zij vrezen dat grote aantallen dieren zijn gedood, verwaarloosd of buiten beeld zijn verdwenen.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Nieuwe Turkse dierenbeschermingswet
De discussie draait om Dierenbeschermingswet 5199, die twee jaar geleden in Turkije van kracht werd. De wet moest volgens de regering een einde maken aan de problemen rond de miljoenen zwerfhonden in het land.
Onder de nieuwe regels mogen honden die ernstig ziek zijn of als agressief worden beoordeeld, worden afgemaakt. Honden die geen direct gevaar vormen, moeten na sterilisatie of castratie naar een opvangcentrum worden gebracht.
Daar blijven de dieren in principe totdat ze worden geadopteerd of overlijden. Dat is een grote verandering ten opzichte van de oude aanpak, waarbij behandelde honden vaak opnieuw werden uitgezet in hun vertrouwde leefomgeving.
Tegenstanders spreken van slachtingswet
Hoewel de officiële naam over dierenbescherming spreekt, gebruiken tegenstanders een veel hardere term. Zij noemen de regels een “slachtingswet”, omdat gemeenten volgens hen te veel ruimte krijgen om honden af te maken.
Het grootste bezwaar is dat begrippen als ziek, gevaarlijk en agressief niet altijd op dezelfde manier worden uitgelegd. Een hond die angstig reageert tijdens het vangen of transporteren, kan bijvoorbeeld sneller als agressief worden bestempeld.
Dierenactivisten vrezen dat lokale autoriteiten daardoor kiezen voor de goedkoopste en snelste oplossing. Het verzorgen, behandelen en jarenlang opvangen van een hond kost immers veel meer geld dan het dier laten inslapen.
Miljoenen honden verdwenen
Voor de invoering van de wet leefden naar schatting meer dan vier miljoen straathonden in Turkije. Volgens adviseur Ahmet Yavuz Karaca van het ministerie van Binnenlandse Zaken is dat aantal inmiddels teruggebracht tot ongeveer 1,25 miljoen.
Van die overgebleven groep zou circa 78 procent zijn ondergebracht in opvanglocaties. Dat komt neer op ongeveer 975.000 honden.
Op papier lijkt dat op een enorme operatie. Toch blijft een verschil van bijna drie miljoen dieren over. Hoeveel honden zijn geadopteerd, hoeveel zijn overleden en hoeveel zijn daadwerkelijk afgemaakt? Een sluitend openbaar overzicht ontbreekt volgens critici.
Activisten eisen duidelijke cijfers
Dierenactivist en pensionhouder Elif Asel houdt zich al ongeveer veertig jaar bezig met straathonden in en rond Istanboel. Zij begrijpt niet hoe zo’n enorm aantal dieren in zo’n korte tijd uit beeld kon verdwijnen.
Volgens haar wordt een probleem dat jarenlang door nalatig overheidsbeleid is gegroeid, nu op een harde en chaotische manier aangepakt. Gemeenten hadden volgens haar veel eerder grootschalig moeten investeren in sterilisatie, castratie en registratie.
Asel stelt dat de overheid over voldoende infrastructuur beschikte om dat te organiseren. Inspecteurs en dierenartsen reizen al jarenlang door het land voor controles bij vee en landbouwbedrijven. Met een betere planning hadden zij volgens haar ook zwerfhonden kunnen behandelen.
Sterilisatie kwam te laat
Het oude beleid ging uit van vangen, steriliseren en opnieuw uitzetten. In theorie kan zo’n systeem de populatie langzaam verkleinen, mits voldoende dieren worden behandeld.
Volgens dierenrechtenorganisaties is dat in Turkije nooit op de benodigde schaal gebeurd. In veel regio’s was te weinig geld, personeel of politieke aandacht beschikbaar om de groei van de populatie af te remmen.
Niet-gesteriliseerde honden bleven zich daardoor voortplanten. Het probleem werd ieder jaar groter, totdat de regering stelde dat de bestaande aanpak niet langer houdbaar was.
Critici vinden dat burgers en dieren nu de prijs betalen voor jarenlang uitstel en slecht toezicht.
Rabiës als argument voor ingrijpen
De Turkse regering wijst nadrukkelijk op de gezondheidsrisico’s van grote groepen zwerfdieren. Een belangrijk argument is de verspreiding van hondsdolheid, ook wel rabiës genoemd.
Volgens Karaca is het aantal geregistreerde gevallen van rabiës tussen 2014 en 2024 meer dan verdubbeld. Turkije wordt daardoor door sommige buitenlandse instanties als risicoland beschouwd.
Ook toeristen uit Nederland en Duitsland krijgen het advies voorzichtig te zijn met loslopende dieren. Een beet of kras van een mogelijk besmet dier vraagt om snelle medische behandeling.
Voor de regering bewijst dit dat ingrijpen noodzakelijk was. Activisten erkennen het risico, maar zeggen dat preventieve vaccinatie en tijdige sterilisatie veel menselijker en effectiever hadden kunnen zijn.
Duizenden honden per week opgepakt
Na invoering van de wet begon een enorme vangactie. Volgens Karaca werden op het drukste moment tot wel 25.000 zwerfdieren per week van straat gehaald.
Inmiddels zou dat aantal zijn gedaald tot ongeveer 2.500 honden per week. Dat verschil laat zien hoe intensief de operatie in de eerste periode was.
Asel stelt dat het transport lang niet altijd professioneel verliep. Honden zouden in grote aantallen in bestelwagens zijn geplaatst door medewerkers die onvoldoende ervaring hadden met angstige of gewonde dieren.
Voor honden die hun hele leven op straat hadden geleefd, betekende de plotselinge vangst veel stress. Sommige dieren raakten volgens activisten tijdens het vangen, laden of vervoeren gewond.
Opvangcentra waren niet voorbereid
Een van de grootste problemen was volgens tegenstanders het gebrek aan geschikte opvangplekken. Bij de invoering van de wet waren er volgens hen lang niet genoeg asielen om miljoenen dieren te huisvesten.
Ook ontbrak het op veel plekken aan ervaren medewerkers, dierenartsen, medicijnen, voeding en quarantaineruimtes. Toch werden de vangacties al op grote schaal uitgevoerd.
De regering stelt dat inmiddels in alle 81 provincies opvanglocaties aanwezig zijn en dat er nog steeds centra worden uitgebreid of bijgebouwd.
Dat zegt volgens activisten weinig over de situatie in de eerste maanden. Juist toen werden enorme aantallen honden van straat gehaald, terwijl de capaciteit nog niet op orde zou zijn geweest.
Gruwelijke beelden duiken op
Sinds de invoering van de wet verschijnen regelmatig schokkende beelden op sociale media. Daarop zouden honden te zien zijn in overvolle opvangcentra, illegale dodingsplaatsen en massagraven.
Niet alle beelden kunnen onafhankelijk worden gecontroleerd, maar dierenwelzijnsorganisaties zeggen tijdens eigen bezoeken ernstige misstanden te hebben gezien.
De Nederlandse organisatie House of Animals sprak in Turkije met een dierenarts die stelde dat veel gemeenten geheime begraafplaatsen zouden gebruiken voor overleden of gedode dieren.
Zulke verklaringen vergroten het wantrouwen. Zolang gemeenten geen transparante cijfers publiceren, blijven vermoedens over illegale dodingen en verborgen graven rondgaan.
Honden opeengepakt in hokken
Karen Soeters van House of Animals bezocht opvanglocaties in de omgeving van Izmir. Daar zag zij volgens eigen zeggen zieke en ondervoede honden in kleine betonnen verblijven.
Sommige dieren zouden verwondingen hebben gehad, terwijl passende medische zorg ontbrak. In overvolle hokken kunnen bovendien gevechten en besmettingen ontstaan.
Een opvangcentrum hoort een veilige plek te zijn, maar kan bij gebrek aan personeel en middelen juist nieuw dierenleed veroorzaken. Vooral wanneer honden voor onbepaalde tijd worden opgesloten, neemt stress snel toe.
Critici vragen zich daarom af of permanente opvang werkelijk een diervriendelijk alternatief is voor gecontroleerd terugplaatsen.
Beschuldigingen over dodelijke injecties
Asel zegt te hebben gezien dat ernstig verwaarloosde honden niet werden behandeld, maar een goedkope dodelijke injectie kregen. Daarbij zou soms kaliumchloride rechtstreeks in het hart zijn toegediend.
Wanneer dit middel zonder juiste verdoving wordt gebruikt, kan het volgens dierenartsen extreem pijnlijk zijn. Juist daarom gelden er strenge medische protocollen voor euthanasie.
Of zulke praktijken op grote schaal plaatsvinden, is niet onafhankelijk vastgesteld. De beschuldigingen zijn echter ernstig en leiden tot oproepen voor streng toezicht en onafhankelijke inspecties.
Dierenrechtenorganisaties willen dat iedere euthanasie wordt geregistreerd, medisch onderbouwd en gecontroleerd door bevoegde dierenartsen.
Regering noemt aanpak succesvol
De Turkse autoriteiten leggen de nadruk op het sterk gedaalde aantal straathonden. Minder loslopende honden moet volgens de regering leiden tot minder beten, minder verkeersongevallen en een lager risico op besmettelijke ziekten.
Ook zou de openbare ruimte veiliger worden voor kinderen, ouderen, fietsers en toeristen. In verschillende steden waren al langer klachten over grote groepen honden die mensen achterna zouden zitten.
Voorstanders vinden dat de overheid niet kon blijven toekijken. Zij wijzen erop dat ook mensen recht hebben op veilige straten en pleinen.
De discussie gaat daardoor niet alleen over dierenwelzijn, maar ook over volksgezondheid, veiligheid en de verantwoordelijkheid van lokale besturen.
Oppositie wil onafhankelijk onderzoek
Politieke tegenstanders van de regering eisen meer openheid over het aantal gevangen, geadopteerde en overleden honden.
Zonder controleerbare cijfers is volgens hen niet vast te stellen of de wet daadwerkelijk op een humane manier wordt uitgevoerd.
Ook willen zij weten hoeveel opvangcentra op het moment van invoering beschikbaar waren, hoeveel dieren elk centrum aankan en hoeveel geld gemeenten ontvangen voor verzorging.
Een onafhankelijke inspectie zou volgens critici onaangekondigd opvanglocaties moeten kunnen bezoeken. Nu zijn activisten vaak afhankelijk van gelekte beelden en verklaringen van medewerkers.
Vrijwilligers kiezen voor samenwerking
Niet alle dierenactivisten richten zich uitsluitend op protest. Sommige groepen proberen binnen de nieuwe werkelijkheid de omstandigheden voor opgevangen honden te verbeteren.
Billur Karabenli is betrokken bij een lokale werkgroep voor dierenrechten in Istanboel. Haar organisatie verzette zich aanvankelijk tegen de wet, maar besloot na invoering vooral actief te worden in de opvangcentra.
Vrijwilligers bezoeken op vaste dagen verschillende locaties en ondersteunen het personeel bij verzorging, schoonmaak en aandacht voor de dieren.
Volgens Karabenli heeft protest alleen niet genoeg effect wanneer de honden al achter de hekken zitten. Wie hun situatie wil verbeteren, moet volgens haar juist daar aanwezig zijn.
Lokale samenwerking moet groeien
De werkgroep probeert de samenwerking met deelgemeenten officieel vast te leggen. Het doel is een vaste werkwijze te ontwikkelen die later ook in andere steden kan worden gebruikt.
Veel gemeenten weten volgens Karabenli nog altijd niet goed hoe zij duizenden opgevangen honden moeten verzorgen. Sommige bestuurders missen kennis, terwijl andere vooral met geld- en personeelstekorten kampen.
Vrijwilligers kunnen professionele opvang niet vervangen, maar wel signaleren waar het misgaat en praktische ondersteuning bieden.
Karabenli hoopt dat gemeenten daardoor opener worden en dierenorganisaties niet langer uitsluitend als tegenstanders zien.
Adoptie blijft grote uitdaging
De wet gaat ervan uit dat opgevangen honden uiteindelijk kunnen worden geadopteerd. In werkelijkheid is de vraag veel kleiner dan het enorme aanbod.
Niet ieder huishouden heeft ruimte, geld of tijd voor een hond. Bovendien kiezen veel mensen liever voor een puppy of rashond dan voor een volwassen straathond met een onbekend verleden.
Daardoor dreigen veel honden de rest van hun leven in een opvangcentrum te blijven. Dat kan jaren duren en vraagt enorme bedragen voor voeding, medische zorg en personeel.
Zonder een krachtige adoptiecampagne en strenge aanpak van commerciële fokkers blijft het systeem volgens deskundigen vastlopen.
Fokkerij vergroot het probleem
Dierenorganisaties vinden dat de regering niet alleen naar straathonden moet kijken. Ook ongecontroleerde fokkerij en het achterlaten van huisdieren dragen bij aan de groei van de populatie.
Mensen kopen soms impulsief een puppy en zetten het dier later op straat wanneer de verzorging tegenvalt. Niet-gesteriliseerde huisdieren kunnen zich vervolgens buiten verder voortplanten.
Strengere registratie, chipverplichting en handhaving tegen het dumpen van dieren zijn daarom belangrijk. Zonder zulke maatregelen blijven er nieuwe honden bijkomen, terwijl bestaande dieren worden opgesloten of gedood.
Een duurzame aanpak vraagt volgens activisten dus meer dan alleen massaal dieren van straat halen.
Turkse honden blijven politiek symbool
De straathond heeft in Turkije een bijzondere positie. In veel buurten worden dieren al jarenlang door bewoners gevoerd en verzorgd.
Sommige honden worden gezien als onderdeel van de wijk en hebben zelfs vaste slaapplekken bij winkels, parken of appartementencomplexen.
Voor tegenstanders van de wet gaat het daarom niet alleen om anonieme zwerfdieren. Zij zien bekende honden verdwijnen die jarenlang vreedzaam tussen bewoners leefden.
Voorstanders wijzen juist op gevaarlijke incidenten en vinden dat emotie een realistische aanpak niet mag blokkeren.
Vraag naar verdwenen honden blijft
Twee jaar na invoering van de wet is de centrale vraag nog altijd niet beantwoord. Waar zijn de bijna drie miljoen honden gebleven die volgens de officiële schattingen niet langer op straat leven?
Een deel zal zijn opgevangen, geadopteerd of op natuurlijke wijze zijn overleden. Maar zonder volledige registratie blijft onduidelijk hoeveel dieren zijn afgemaakt of onder slechte omstandigheden stierven.
De regering ziet een sterke daling van de populatie als succes. Dierenactivisten zien vooral een ondoorzichtige operatie waarbij mogelijk op enorme schaal dierenleed heeft plaatsgevonden.
Zolang onafhankelijke cijfers, inspecties en medische registraties ontbreken, zal het wantrouwen blijven groeien.
Dierenbescherming vraagt transparantie
De Turkse aanpak laat zien hoe ingewikkeld het zwerfhondenprobleem is. Niets doen kan leiden tot meer dieren, bijtincidenten en ziekteverspreiding. Massaal vangen zonder voldoende opvang veroorzaakt echter weer andere ernstige problemen.
Een duurzame oplossing vraagt om sterilisatie, vaccinatie, registratie, adoptie, professionele opvang en streng toezicht. Ook moeten gemeenten voldoende geld en geschoold personeel krijgen om de wet verantwoord uit te voeren.
Vrijwilligers kunnen helpen, maar de uiteindelijke verantwoordelijkheid blijft bij de overheid. Die zal duidelijk moeten maken hoeveel honden zijn gevangen, behandeld, geadopteerd, overleden of geëuthanaseerd.
Totdat die cijfers openbaar en controleerbaar zijn, blijft het verdwijnen van bijna drie miljoen Turkse straathonden omgeven door vragen. Voor dierenorganisaties is één ding duidelijk: een lager aantal honden op straat kan pas een succes worden genoemd wanneer ook bekend is wat er met de dieren is gebeurd.
