De benzineprijs in Nederland blijft maar oplopen en een liter Euro 95 heeft inmiddels opnieuw een recordniveau bereikt. Woensdag stond de landelijke adviesprijs op 2,668 euro per liter. Dat is fors hoger dan aan het begin van het jaar, toen benzine nog rond de 2,10 euro per liter kostte. En volgens energie-experts is de kans groot dat het daar voorlopig niet bij blijft.
Niet alleen benzine wordt duurder. Ook diesel stijgt vrijwel dagelijks in prijs. De oorzaken liggen verspreid over de hele wereld: oorlogen, minder export, beperkte raffinagecapaciteit en een groeiende vraag naar brandstoffen.
Daarbovenop dreigt in Nederland begin volgend jaar ook nog het einde van de tijdelijke accijnskorting. In een ongunstig scenario kan een liter benzine daardoor zelfs richting de 3 euro gaan.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Benzineprijs bereikt nieuw record
De benzineprijs is in korte tijd hard gestegen. Aan het begin van het jaar lag de prijs voor een liter Euro 95 nog rond de 2,10 euro. Inmiddels is dat bijna 2,70 euro. Dat betekent dat automobilisten binnen enkele maanden tientallen centen per liter meer zijn gaan betalen.
Wie bijvoorbeeld vijftig liter tankt, merkt dat verschil direct. Een stijging van 50 cent per liter betekent bij zo’n tankbeurt al 25 euro extra. Voor mensen die meerdere keren per maand moeten tanken, kan dat behoorlijk aantikken.
De prijs van 2,668 euro per liter is bovendien een nieuwe piek. En hoewel prijzen per tankstation verschillen, is de richting overal hetzelfde: omhoog.
Diesel stijgt net zo hard mee
Ook dieselrijders worden geraakt. De prijs van diesel loopt eveneens vrijwel dagelijks op. De oorzaak is grotendeels dezelfde als bij benzine: de wereldwijde vraag is groot, terwijl het aanbod steeds moeilijker op peil te houden is.
Voor diesel speelt daar nog een extra probleem bij. De beschikbaarheid van geraffineerde diesel is internationaal verder onder druk komen te staan door de oorlog in Oekraïne en aanvallen op Russische raffinaderijen.
Daardoor raakt niet alleen ruwe olie schaarser of duurder, maar juist ook het eindproduct dat uiteindelijk aan de pomp verkocht wordt.
Rusland levert veel minder diesel
Rusland speelde jarenlang een belangrijke rol in de wereldwijde handel in olieproducten. Maar die positie is veranderd. Oekraïne valt regelmatig Russische olieraffinaderijen aan en daarbij is volgens de beschikbare informatie flink wat raffinagecapaciteit uitgeschakeld.
Het gevolg is opmerkelijk. Rusland was lange tijd een exporteur van diesel, maar is inmiddels afhankelijker geworden van import. Daarmee valt opnieuw een belangrijke leverancier weg uit de internationale markt.
Voor Europa is dat extra vervelend. Waar voorheen verschillende landen en regio’s diesel konden leveren, wordt het aantal beschikbare bronnen steeds kleiner.
China houdt brandstof zelf vast
Ook China speelt een belangrijke rol in de huidige prijsstijgingen. Het land is gestopt met de export van benzine en diesel en houdt die brandstoffen voorlopig liever voor eigen gebruik.
Dat betekent opnieuw minder aanbod voor de wereldmarkt. Tegelijkertijd is China wel weer meer ruwe olie gaan importeren. Daardoor neemt de internationale vraag naar olie verder toe.
Meer vraag en minder aanbod is vrijwel altijd een recept voor hogere prijzen. En precies dat gebeurt nu.
Oorlog Midden-Oosten drijft olieprijs op
Daarbovenop komt de oorlog in het Midden-Oosten. Die zorgt ervoor dat er minder olie beschikbaar komt voor de rest van de wereld en dat handelaren rekening houden met extra risico’s.
Elke nieuwe aanval of escalatie tussen Iran en de Verenigde Staten kan vrijwel direct invloed hebben op de olieprijs. Markten reageren sterk op mogelijke verstoringen van productie, raffinage en transport.
De olieprijs wordt daardoor niet alleen bepaald door wat er daadwerkelijk gebeurt, maar ook door wat handelaren vrezen dat er kan gebeuren. Alleen al onzekerheid kan genoeg zijn om prijzen omhoog te duwen.
Raffinaderijen zitten aan hun maximum
De logische vraag is dan: waarom maken raffinaderijen simpelweg niet meer benzine en diesel? Nederland beschikt in Pernis immers over een van de grootste raffinaderijen van Europa.
Maar zo eenvoudig werkt het niet. Raffinaderijen kunnen niet onbeperkt harder draaien. Volgens deskundigen werken veel installaties al op of dicht tegen hun maximale capaciteit.
Meer produceren vraagt dus niet om even een knop verder open te draaien. Nieuwe raffinagecapaciteit bouwen kost jaren en miljardeninvesteringen. Dat helpt dus niet bij een probleem dat nu speelt.
Trump wil lagere brandstofprijzen
Ook in de Verenigde Staten zijn hoge benzine- en dieselprijzen inmiddels een groot politiek probleem. President Donald Trump heeft de top van grote Amerikaanse oliebedrijven naar het Witte Huis gehaald om te bespreken wat zij kunnen doen om de brandstofprijzen te verlagen.
Dat heeft ook een politieke reden. In de aanloop naar de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen begin november zijn hoge brandstofprijzen bijzonder gevoelig. Voor Amerikaanse begrippen zijn benzine en diesel momenteel erg duur.
De populariteit van Trump en zijn Republikeinse Partij staat daardoor onder druk. Goedkopere brandstof zou politiek dus zeer welkom zijn.
Meer raffineren blijkt nauwelijks mogelijk
Trump zou graag zien dat oliemaatschappijen meer benzine en diesel produceren. Alleen lopen ook Amerikaanse raffinaderijen tegen hun grenzen aan.
De bestaande fabrieken draaien al op volle toeren en extra productie is nauwelijks mogelijk. Nieuwe raffinaderijen neerzetten is op korte termijn geen oplossing.
Daardoor blijven er maar weinig instrumenten over om prijzen snel te verlagen. Eén daarvan is behoorlijk ingrijpend en kan voor Europa juist zeer negatieve gevolgen hebben.
Amerikaans exportverbod dreigt Europa te raken
Een mogelijke maatregel is een Amerikaans exportverbod op diesel en benzine. Daarmee zou meer brandstof binnen de Verenigde Staten blijven, wat de binnenlandse prijzen mogelijk zou kunnen drukken.
Voor Europa zou dat juist slecht nieuws zijn. Volgens energie-expert Cyril Widdershoven van Blue Water Strategy is Nederland inmiddels afhankelijker geworden van dieselimport. Nederland was lange tijd zelf een exporteur, maar die situatie is veranderd.
Als ook Amerikaanse leveringen wegvallen, blijft er volgens hem bijzonder weinig over. De Europese brandstofmarkt zou daardoor nog krapper worden.
Winter kan vraag verder opstuwen
Daar komt bij dat de vraag naar brandstoffen richting de winter volgens Widdershoven waarschijnlijk weer toeneemt. Wanneer temperaturen dalen, stijgt de energiebehoefte.
Sommige energiecentrales draaien daarbij op diesel of dieselachtige brandstoffen. Wanneer zij meer gaan produceren, betekent dat dus extra vraag op een markt waar het aanbod nu al beperkt is.
Een hogere wintervraag kan de prijzen daardoor nog verder opdrijven. En juist wanneer raffinaderijen al maximaal draaien, is er weinig ruimte om zo’n extra vraag snel op te vangen.
Oliemaatschappijen boeken enorme winsten
Voor consumenten zijn de hoge prijzen slecht nieuws, maar voor grote oliemaatschappijen ziet het plaatje er heel anders uit. Zij boeken juist enorme winsten, mede door de hoge marges in raffinaderijen.
Het verschil tussen de prijs van ruwe olie en de prijs waarvoor geraffineerde producten worden verkocht, is momenteel uitzonderlijk groot. Volgens de genoemde cijfers levert een vat diesel maar liefst 107 dollar meer op dan een vat ruwe olie.
Zulke raffinagemarges zijn historisch hoog. Daardoor verdienen bedrijven niet alleen aan olieproductie, maar vooral ook aan het verwerken ervan tot benzine en diesel.
Aandeelhouders profiteren van hoge prijzen
De grote winnaars van de huidige energiecrisis zijn daardoor voorlopig vooral de aandeelhouders van oliemaatschappijen. Bedrijven kunnen enorme bedragen verdienen zolang raffinagecapaciteit schaars blijft en brandstofprijzen hoog zijn.
Dat maakt de bereidheid om snel enorme bedragen in nieuwe raffinaderijen te steken ook beperkt. Nieuwe capaciteit bouwen kost veel geld, terwijl bedrijven nu juist zeer winstgevend opereren met de bestaande infrastructuur.
Bovendien weten oliemaatschappijen dat de energietransitie op langere termijn de vraag naar fossiele brandstoffen kan veranderen. Miljarden investeren in raffinaderijen die tientallen jaren mee moeten gaan, is daardoor geen simpele beslissing.
Pompprijs stijgt soms opvallend snel
Volgens Widdershoven gebeurt er nog iets opvallends. Normaal gesproken zou een stijging van de olieprijs pas na enige tijd zichtbaar moeten worden aan de pomp.
De benzine die vandaag wordt verkocht, is namelijk niet vandaag ingekocht. Volgens hem gaat het vaak om brandstof die enkele weken eerder tegen andere prijzen is aangeschaft.
Toch worden pompprijzen tegenwoordig soms vrijwel direct verhoogd wanneer de olieprijs stijgt. Soms gebeurt dat volgens hem al binnen een uur.
Pomphouders pakken mogelijk extra marge
Volgens Widdershoven kan dat erop wijzen dat sommige pomphouders gebruikmaken van het algemene prijsniveau om een cent of twee extra marge te nemen.
Wanneer consumenten overal horen dat olie duurder wordt, is een prijsverhoging aan de pomp gemakkelijker uit te leggen. Zelfs wanneer de brandstof die op dat moment wordt verkocht nog tegen een oudere, lagere prijs is ingekocht.
Een paar cent lijkt weinig, maar op miljoenen verkochte liters loopt dat natuurlijk snel op.
Prijsdalingen komen juist veel trager
Opvallend genoeg werkt het andersom minder snel. Wanneer de olieprijs daalt, duurt het vaak langer voordat consumenten dat terugzien aan de pomp.
De Autoriteit Consument & Markt concludeerde eerder al in onderzoek naar benzineprijzen dat prijsdalingen trager worden doorberekend dan prijsstijgingen.
Dat patroon zorgt al langer voor frustratie bij automobilisten. Gaat olie omhoog, dan lijkt de pompprijs vrijwel direct mee te bewegen. Gaat olie omlaag, dan moet de consument vaak meer geduld hebben.
Onderhoud raffinaderijen kan prijzen raken
Een ander risico zit in noodzakelijk onderhoud. Raffinaderijen kunnen niet het hele jaar door zonder onderbreking op maximale capaciteit blijven produceren.
Op een gegeven moment moeten installaties tijdelijk worden stilgelegd voor onderhoud en inspecties. Dat is normaal, maar in de huidige krappe markt kan zo’n tijdelijke sluiting direct grote gevolgen hebben.
Wanneer het aanbod nu al nauwelijks aan de vraag kan voldoen, kan iedere raffinaderij die tijdelijk uitvalt voor extra schaarste zorgen. Daarmee neemt ook het risico op nog hogere benzine- en dieselprijzen toe.
Benzine kan naar 3 euro
Alles bij elkaar is Widdershoven weinig optimistisch. Volgens hem is een benzineprijs van 3 euro per liter niet ondenkbaar.
Dat scenario wordt nog realistischer wanneer de huidige internationale problemen blijven bestaan. Minder export uit Rusland, geen Chinese brandstofexport, onzekerheid in het Midden-Oosten en mogelijk minder leveringen uit de Verenigde Staten zorgen gezamenlijk voor een zeer kwetsbare markt.
Daar hoeft maar één extra grote verstoring bovenop te komen om prijzen opnieuw fors omhoog te duwen.
Accijnskorting loopt mogelijk af
Voor Nederlandse automobilisten speelt bovendien nog een binnenlandse factor. Per januari loopt volgens de huidige plannen de tijdelijke korting op de brandstofaccijnzen af.
Bij benzine zou dat ongeveer 15 cent per liter schelen. Voor diesel gaat het om ongeveer 10 cent per liter.
Als die korting inderdaad verdwijnt terwijl de marktprijs hoog blijft, komt de prijsstijging dus boven op de bestaande hoge brandstofprijzen. Een liter benzine die al richting 2,70 euro gaat, kan daardoor plotseling nog een flinke stap omhoog zetten.
Autorijden dreigt opnieuw flink duurder
Voor automobilisten stapelen de tegenvallers zich daarmee op. De benzineprijs staat op een record, diesel wordt dagelijks duurder en internationaal zijn er nauwelijks signalen dat het aanbod op korte termijn fors kan groeien.
Tegelijkertijd neemt de vraag richting de winter mogelijk toe en dreigt in Nederland ook nog het einde van de accijnskorting. Daardoor komt de grens van 3 euro per liter ineens een stuk dichterbij dan veel automobilisten waarschijnlijk lief is.
Of die 3 euro daadwerkelijk wordt bereikt, staat uiteraard niet vast. Veel hangt af van geopolitieke ontwikkelingen, olieprijzen, beschikbaarheid van raffinaderijen en politieke keuzes over accijnzen. Maar één ding is duidelijk: de huidige recordprijs van 2,668 euro per liter hoeft nog helemaal niet het eindstation te zijn.
Voor automobilisten die dagelijks afhankelijk zijn van hun auto is dat een weinig geruststellende gedachte. Een volle tank is nu al tientallen euro’s duurder dan enkele maanden geleden. Als de internationale spanningen aanhouden en de accijnskorting daadwerkelijk verdwijnt, kan tanken in Nederland de komende maanden nog een stuk pijnlijker worden.
