Even snel de boodschappen afrekenen bij de zelfscankassa en daarna naar huis. Het is voor miljoenen Nederlanders inmiddels de normaalste zaak van de wereld.
Maar juist bij die zelfscanner kan een klein foutje voor een bijzonder vervelende situatie zorgen. Zeker nu het bedrag dat winkeliers bij winkeldiefstal in rekening kunnen brengen flink is verhoogd.
Wie wordt betrapt op winkeldiefstal kan tegenwoordig namelijk worden geconfronteerd met een schadevergoeding van 242 euro. Voorheen ging het om 181 euro.
Dat roept direct een belangrijke vraag op: wat gebeurt er als je helemaal niet bewust iets probeert te stelen, maar simpelweg één product vergeet te scannen?
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Schadevergoeding stijgt naar 242 euro
Wie regelmatig in een supermarkt komt, heeft ze waarschijnlijk weleens gezien: bordjes waarop wordt gewaarschuwd voor de financiële gevolgen van winkeldiefstal.
Lange tijd stond daar een bedrag van 181 euro op. Dat bedrag is nu verhoogd naar 242 euro. Het gaat daarmee om een stijging van 61 euro.
Belangrijk is wel dat de 242 euro formeel geen boete is. Het betreft een schadevergoeding die een winkelier kan vragen vanwege de tijd en kosten die gemoeid zijn met het afhandelen van winkeldiefstal.
Dat onderscheid klinkt misschien technisch, maar is wel belangrijk. Een winkel legt namelijk niet zelf een strafrechtelijke boete op.
Zelfscankassa zorgt voor lastige situaties
De zelfscankassa maakt het onderwerp ingewikkelder. Bij een traditionele kassa scant een medewerker de producten, maar bij de zelfscan ligt die verantwoordelijkheid bij de klant.
En mensen maken nu eenmaal fouten.
Een pak melk onder in de tas, een komkommer die tussen andere boodschappen ligt of een klein product dat simpelweg over het hoofd wordt gezien: het kan gebeuren dat niet alles op de kassabon terechtkomt.
Dat betekent volgens de uitleg in de bron niet automatisch dat iemand een winkeldief is. Om daadwerkelijk van diefstal te kunnen spreken, is namelijk ook de intentie belangrijk.
Vergeten scannen is niet automatisch diefstal
Het uitgangspunt blijft natuurlijk dat alle producten die je meeneemt betaald moeten worden. Wie iets niet scant en vervolgens met het product de winkel verlaat, heeft daarvoor niet betaald.
Toch is daarmee nog niet automatisch vastgesteld dat iemand bewust wilde stelen.
Advocaat Robin Joppen legt in de bron uit dat mensen nu eenmaal iets kunnen vergeten te scannen. In zo’n situatie hoeft er niet meteen sprake te zijn van winkeldiefstal.
De vraag is vooral wat er precies is gebeurd. Nam iemand het product bewust mee zonder te betalen, of was er daadwerkelijk sprake van een vergissing?
Dat verschil kan uiteindelijk behoorlijk belangrijk zijn.
Zelfscan vraagt om bevestiging
Bij het afronden van een aankoop via de zelfscankassa wordt doorgaans gevraagd of alle producten zijn gescand. Wanneer iemand vervolgens doorgaat met betalen terwijl er nog een artikel ontbreekt, ontstaat een lastige situatie.
Je bevestigt op dat moment immers dat alles is gescand.
Toch betekent ook dat volgens de bron niet automatisch dat er sprake is van bewuste diefstal. Voor diefstal is de intentie nog altijd relevant.
En precies daar ontstaat in de praktijk een grijs gebied. Een winkelmedewerker kan immers niet in het hoofd van een klant kijken om te bepalen of een product bewust of per ongeluk niet is afgerekend.
Omstandigheden kunnen doorslaggevend zijn
Om te bepalen of een verklaring geloofwaardig is, kunnen verschillende omstandigheden worden meegewogen.
Het maakt bijvoorbeeld nogal verschil of iemand één goedkoop product vergeet tussen een grote hoeveelheid betaalde boodschappen, of vrijwel een complete winkelwagen niet heeft afgerekend.
In de bron wordt het voorbeeld gegeven van een komkommer. Stel dat iemand voor 30 euro aan boodschappen netjes heeft gescand en alleen die ene komkommer is vergeten. Dan kan een vergissing aannemelijker zijn.
Een totaal andere situatie ontstaat wanneer iemand voor honderden euro’s aan producten in de winkelwagen heeft liggen, maar slechts voor een tientje heeft afgerekend.
Ook het product zelf kan meetellen
Niet alleen het aantal vergeten producten kan relevant zijn. Ook het soort product en de waarde ervan kunnen een rol spelen.
Een klein artikel kan bijvoorbeeld gemakkelijker tussen andere boodschappen verdwijnen. Bij een groot pak wasmiddel ligt dat minder voor de hand.
Dat betekent uiteraard niet dat het onmogelijk is om een groot product te vergeten. Het gaat er vooral om dat alle omstandigheden samen een beeld kunnen geven van wat er waarschijnlijk is gebeurd.
Een simpel antwoord op de vraag wanneer een vergeten scan precies verandert in winkeldiefstal bestaat daarom niet.
Camerabeelden kunnen duidelijkheid geven
Supermarkten beschikken bovendien vaak over camerabeelden. Ook die kunnen volgens de bron helpen om te bepalen wat er tijdens het afrekenen gebeurde.
Op beelden kan bijvoorbeeld zichtbaar zijn dat iemand tijdens het scannen werd afgeleid.
Denk aan een ouder die plotseling achter een kind aan moet omdat het wegloopt. In zo’n situatie is beter voor te stellen dat tijdens alle hectiek per ongeluk een artikel wordt overgeslagen.
Andersom kunnen beelden mogelijk ook aanwijzingen geven wanneer gedrag juist minder op een vergissing lijkt.
Winkel kan politie inschakelen
De schadevergoeding van 242 euro staat los van een eventuele aangifte bij de politie.
Een winkel kan dus besluiten om aangifte te doen. Vervolgens is het niet automatisch zo dat iedere aangifte ook tot een strafzaak leidt.
De politie kan bijvoorbeeld besluiten om aan een klein incident geen prioriteit te geven. Wanneer een zaak verder wordt behandeld, kan uiteindelijk ook het Openbaar Ministerie beoordelen wat ermee gebeurt.
Volgens de bron kan een officier van justitie bijvoorbeeld besluiten om een zaak niet voort te zetten wanneer er onvoldoende bewijs is.
242 euro is geen politieboete
Het verschil tussen de schadevergoeding en een strafrechtelijke boete is belangrijk om te begrijpen.
De 242 euro wordt niet door de politie of een andere overheidsinstantie opgelegd. De schadevergoeding is bedoeld om de kosten te compenseren die een winkelier maakt bij het afhandelen van een winkeldiefstal.
SODA is de organisatie die deze schadevergoeding namens veel winkels en supermarkten int.
Een eventuele aangifte bij de politie is een apart traject. Daardoor kunnen beide zaken naast elkaar bestaan, maar het ene betekent niet automatisch dat het andere ook gebeurt.
Bedrag was jarenlang 181 euro
Dat de schadevergoeding nu ineens fors hoger ligt, heeft een duidelijke achtergrond.
Sinds 2012 stond het bedrag op 181 euro. In de jaren daarna werden vrijwel alle producten en diensten duurder, terwijl deze schadevergoeding niet werd aangepast.
Volgens SODA was daardoor ook de afschrikkende werking van het oorspronkelijke bedrag verminderd. Een bedrag van 181 euro heeft in 2026 immers een andere financiële waarde dan veertien jaar geleden.
Daarom is besloten het bedrag te verhogen naar 242 euro.
Niet ieder foutje kost 242 euro
Wie nu nerveus naar de zelfscankassa kijkt, hoeft overigens niet meteen te denken dat één vergeten paprika automatisch een rekening van 242 euro oplevert.
Volgens advocaat Joppen zal het regelmatig voorkomen dat een klant één vergeten product alsnog betaalt en daarna gewoon naar huis kan.
In zo’n situatie hoeft er dus geen schadevergoeding van 242 euro te volgen en hoeft er ook geen aangifte bij de politie te worden gedaan.
De omstandigheden zijn daarbij opnieuw belangrijk. Een klein foutje tussen verder volledig afgerekende boodschappen is iets anders dan een winkelwagen waarin een groot deel van de artikelen bewust lijkt te zijn overgeslagen.
Zelfscannen vraagt extra aandacht
De verhoging maakt het ondertussen wel belangrijker om bij de zelfscan goed op te letten.
Het systeem is gemakkelijk en snel, maar de verantwoordelijkheid voor het correct registreren van alle boodschappen ligt grotendeels bij de klant. Een moment van afleiding kan daardoor een vervelende discussie opleveren.
Controleer daarom voor het betalen nog even de winkelwagen of tas en kijk of alle artikelen daadwerkelijk op het scherm of de kassabon staan.
Niet omdat iedere fout automatisch als diefstal wordt behandeld, maar omdat voorkomen in dit geval een hoop gedoe kan schelen.
Intentie blijft belangrijk bij zelfscan
Het belangrijkste punt is uiteindelijk dat een vergeten scan en bewuste winkeldiefstal niet zonder meer hetzelfde zijn.
Wie één product per ongeluk vergeet, hoeft volgens de uitleg in de bron niet automatisch als winkeldief te worden behandeld. Er wordt gekeken naar de omstandigheden en vooral naar de vraag of aannemelijk is dat iemand bewust iets wilde meenemen zonder te betalen.
Het aantal niet-gescande producten, de waarde ervan, het type artikel en eventueel camerabeelden kunnen daarbij allemaal een rol spelen.
Tegelijkertijd is het financiële risico bij daadwerkelijke winkeldiefstal wel groter geworden. De schadevergoeding is verhoogd van 181 naar 242 euro.
Klein foutje kan vervelend uitpakken
De nieuwe 242 euro zorgt daarom vooral voor extra aandacht rond de zelfscankassa. Een onschuldige vergissing hoeft niet automatisch tot dat bedrag te leiden, maar een controle waarbij een niet-gescand product wordt gevonden kan wel voor een vervelende situatie zorgen.
Het verschil tussen een fout en bewuste diefstal is van groot belang, terwijl dat onderscheid op het moment zelf niet altijd eenvoudig te maken is.
Wie de zelfscanner gebruikt, doet er daarom goed aan om vlak voor het betalen nog één keer te controleren of werkelijk alles is geregistreerd. Een paar seconden extra opletten kan uiteindelijk een hoop discussie voorkomen.
Want hoewel één vergeten scan niet automatisch betekent dat er 242 euro moet worden betaald, is de nieuwe schadevergoeding hoog genoeg om de waarschuwingen bij de uitgang voortaan nét even serieuzer te nemen.
