Voor miljoenen Nederlandse huishoudens kan er op termijn iets ingrijpends veranderen. De zorgtoeslag, die voor veel mensen iedere maand een belangrijk bedrag op de rekening betekent, staat mogelijk voor een grote hervorming.
Een commissie van de Sociaal-Economische Raad (SER) werkt aan een plan waarbij toeslagen grotendeels verdwijnen, de zorgpremie fors wordt verlaagd en een groter deel van de rekening via de inkomstenbelasting wordt betaald.
Dat klinkt op het eerste gezicht misschien aantrekkelijk: minder toeslagen, minder ingewikkelde regels en een veel lagere maandelijkse zorgpremie. Toch zit er een belangrijke keerzijde aan het voorstel. Vooral midden- en hogere inkomens kunnen meer inkomstenbelasting gaan betalen.
Daarbij wordt gesproken over een hoogste tarief dat kan oplopen tot 56 procent. Belangrijk is wel dat er nog géén politiek besluit ligt. Het definitieve SER-advies moet nog verschijnen en invoering zou volgens de bron op zijn vroegst vanaf 2030 aan de orde zijn.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Zorgtoeslag mogelijk volledig op de schop
De zorgtoeslag is bedoeld om mensen met een lager inkomen te helpen bij het betalen van hun zorgverzekering. Voor miljoenen huishoudens is die tegemoetkoming inmiddels een vast onderdeel van het maandelijkse budget.
Volgens de bron gaat het om ongeveer 4,8 miljoen huishoudens die door de voorgestelde verandering hun zorgtoeslag zouden verliezen. Dat betekent echter niet dat deze huishoudens simpelweg honderden of duizenden euro’s per jaar moeten inleveren. Tegenover het verdwijnen van de toeslag moet namelijk een flinke verlaging van de zorgpremie staan.
Het idee is in feite om het systeem anders in te richten. In plaats van eerst een relatief hoge zorgpremie te betalen en vervolgens voor een deel van de bevolking geld terug te geven via zorgtoeslag, wordt de premie voor iedereen lager.
Daarmee moet een deel van het bekende ‘rondpompen van geld’ verdwijnen.
Dit stelt de SER voor
Het plan draait om drie grote veranderingen. Allereerst zouden toeslagen grotendeels moeten verdwijnen. Voor de zorgverzekering betekent dat specifiek dat de huidige zorgtoeslag zou vervallen.
Daarnaast moet de zorgpremie voor iedereen naar beneden. Dat voordeel geldt dus niet alleen voor mensen die momenteel zorgtoeslag ontvangen, maar ook voor huishoudens die vanwege hun inkomen geen recht hebben op zorgtoeslag.
Het derde onderdeel zorgt waarschijnlijk voor de meeste discussie. Om de lagere zorgpremie en het nieuwe stelsel te financieren, zouden midden- en hogere inkomens via de inkomstenbelasting meer gaan bijdragen. In de uitgelekte contouren wordt gesproken over een hoogste tarief van maximaal 56 procent, tegenover 49,5 procent in de huidige situatie.
Hoe de belastingtarieven en inkomensgrenzen uiteindelijk precies worden vormgegeven, is nog niet bekend. Juist dat is belangrijk voor de vraag wie er uiteindelijk financieel op vooruitgaat en wie meer gaat betalen.
Zorgpremie kan spectaculair dalen
Het opvallendste cijfer uit de berekeningen is zonder twijfel de mogelijke nieuwe zorgpremie. Zorgwijzer heeft zelf doorgerekend wat er zou gebeuren wanneer de premie ongeveer wordt verlaagd met het bedrag van de maximale zorgtoeslag.
Voor 2027 wordt in de VWS-begroting gerekend met een nominale zorgpremie van 2.029 euro per jaar. De maximale zorgtoeslag voor een alleenstaande komt volgens de bron naar verwachting uit op 1.680 euro per jaar.
Trek je die twee bedragen van elkaar af, dan resteert 349 euro per jaar. Omgerekend is dat ongeveer 29 euro per maand. Het gaat nadrukkelijk om een berekening van Zorgwijzer en niet om een officieel vastgesteld premiebedrag uit het SER-plan. De SER heeft zelf nog geen concrete nieuwe zorgpremie genoemd.
Dat onderscheid is belangrijk. Een zorgpremie van 29 euro per maand klinkt spectaculair, maar Nederlanders moeten er dus niet vanuit gaan dat dit bedrag al vaststaat.
Niet iedereen profiteert evenveel
Een lagere zorgpremie klinkt voor vrijwel iedereen als goed nieuws. Toch kan het uiteindelijke financiële plaatje sterk verschillen per inkomen.
Iemand met een laag inkomen ontvangt momenteel zorgtoeslag. Wanneer die toeslag verdwijnt, raakt die persoon dus een tegemoetkoming kwijt. De bedoeling van het voorstel is dat dit verlies wordt opgevangen door de veel lagere zorgpremie en de verdere inrichting van het belastingstelsel.
Voor middeninkomens wordt de rekensom ingewikkelder. Zij ontvangen mogelijk weinig of helemaal geen zorgtoeslag en profiteren dus wel van de lagere premie, maar kunnen tegelijkertijd te maken krijgen met hogere belastingtarieven.
Voor hogere inkomens geldt eveneens dat zij profiteren van een lagere zorgpremie, terwijl daar volgens het plan een hogere bijdrage via de inkomstenbelasting tegenover staat. Zorgwijzer vat het voor de hoogste inkomens samen als een mogelijke verhoging van het toptarief van 49,5 naar 56 procent. De precieze belastingbedragen zijn echter nog niet bekend.
Daardoor is het voorlopig onmogelijk om voor ieder huishouden exact te zeggen wat het voorstel onder de streep betekent.
Waarom zorgtoeslag afschaffen?
Achter het voorstel zit een groter probleem dan alleen de zorgpremie. Nederland heeft een uitgebreid toeslagenstelsel dat voor burgers én uitvoeringsorganisaties behoorlijk ingewikkeld kan zijn.
De SER wijst erop dat ongeveer zes miljoen huishoudens één of meerdere toeslagen ontvangen. Tegelijkertijd zijn er veel terugvorderingen en maken honderdduizenden mensen geen gebruik van toeslagen waarop ze wel recht hebben.
Ook kan de combinatie van belastingen en afbouwende toeslagen ervoor zorgen dat extra werken financieel maar beperkt iets oplevert.
De Tweede Kamer wil volgens de aangeleverde bron bovendien al sinds 2019 af van het huidige toeslagenstelsel. Het probleem is alleen dat afschaffen veel ingewikkelder is dan het klinkt. Wie een toeslag verwijdert, moet immers voorkomen dat huishoudens die afhankelijk zijn van die tegemoetkoming ineens fors minder te besteden hebben.
Bij de zorgtoeslag probeert het SER-plan dat probleem dus op te lossen door niet simpelweg de toeslag te schrappen, maar tegelijkertijd de basispremie te verlagen.
Voor lage inkomens ligt het gevoelig
Juist bij de laagste inkomens is compensatie belangrijk. Een alleenstaande met een minimuminkomen krijgt in 2027 volgens de bron naar verwachting maximaal 1.680 euro zorgtoeslag per jaar. Partners kunnen samen maximaal 3.223 euro ontvangen.
Wanneer zo’n bedrag ineens wegvalt, kan dat niet eenvoudig worden gecompenseerd door alleen de inkomstenbelasting te verlagen. Mensen met een laag inkomen betalen daarvoor simpelweg te weinig belasting.
Daarom is de lagere zorgpremie zo’n belangrijk onderdeel van het voorstel. Het doel is dat mensen aan de onderkant van de inkomensverdeling uiteindelijk ongeveer gelijk uitkomen.
Of dat in de definitieve uitwerking voor iedere situatie lukt, is nog niet duidelijk. Daarvoor ontbreken op dit moment simpelweg te veel definitieve bedragen.
Eigen risico blijft groot vraagteken
Er zit bovendien nog een belangrijk gat in het plan. De zorgtoeslag is niet uitsluitend gekoppeld aan de hoogte van de premie. In de huidige tegemoetkoming zit volgens Zorgwijzer ook compensatie die verband houdt met het eigen risico.
Als de zorgtoeslag volledig verdwijnt, moet dus worden bekeken wat daarmee gebeurt. De bron noemt als voorbeeld iemand met een chronische ziekte die ieder jaar het volledige eigen risico betaalt. Voor zo iemand kan het veel verschil maken of daar in het nieuwe systeem een vorm van compensatie voor terugkomt.
Op dit punt bestaat nog geen duidelijk antwoord. Het is daardoor te vroeg om te stellen dat alle mensen met een laag inkomen automatisch precies hetzelfde bedrag overhouden.
Dat zal pas duidelijk worden wanneer het definitieve voorstel en de volledige doorrekening beschikbaar zijn.
Belastingtarief tot 56 procent
Het percentage van 56 procent zal waarschijnlijk veel aandacht trekken. Toch is daarbij enige uitleg nodig. Het betekent niet dat iemand straks automatisch 56 procent belasting over zijn volledige inkomen betaalt.
Het gaat om een mogelijk hoogste belastingtarief binnen een nieuw stelsel. Welke inkomensgrens daarbij gaat gelden en hoe andere tarieven en heffingskortingen worden aangepast, is volgens de bron nog niet bekend.
Voor hogere inkomens kan de verandering desondanks aanzienlijk zijn. In het beschreven scenario stijgt het hoogste tarief van 49,5 naar 56 procent. Daar staat tegenover dat ook deze groep zou profiteren van een lagere nominale zorgpremie.
Welke groep precies hoeveel meer gaat betalen, kan daarom nog niet betrouwbaar worden berekend.
In 2027 verandert dit nog niet
Wie nu zorgtoeslag ontvangt, hoeft niet bang te zijn dat die tegemoetkoming volgend jaar ineens verdwijnt. Het beschreven SER-plan gaat niet over een onmiddellijke afschaffing.
Sterker nog: volgens de bron verandert er in 2027 niets aan de basisregels van de zorgtoeslag. Wel veranderen de bedragen. De geraamde zorgpremie stijgt naar 169 euro per maand, het eigen risico gaat naar 400 euro en de maximale zorgtoeslag voor een alleenstaande stijgt naar 140 euro per maand.
Het mogelijke nieuwe stelsel zou volgens de aangeleverde informatie op zijn vroegst vanaf 2030 kunnen worden ingevoerd.
Een zorgexpert van Zorgwijzer verwacht daarom dat de zorgtoeslag zoals Nederlanders die nu kennen de komende jaren gewoon blijft bestaan.
Dat maakt de timing belangrijk. De plannen zijn ingrijpend, maar ze veranderen je maandelijkse zorgkosten niet morgen.
Definitief besluit is er nog niet
Misschien wel het belangrijkste punt in het hele verhaal: dit is nog geen aangenomen kabinetsbeleid. Het gaat om een adviestraject van de SER. Het definitieve advies wordt volgens de bron dit najaar aan het kabinet gestuurd.
De SER bevestigt zelf dat er wordt gewerkt aan een advies over vereenvoudiging van het belasting- en toeslagenstelsel. Daarbij staan onder meer eenvoud, voorspelbaarheid, uitvoerbaarheid en de vraag of werken voldoende loont centraal.
Daarna begint pas het politieke traject. Een kabinet en uiteindelijk het parlement moeten beslissen welke voorstellen daadwerkelijk worden overgenomen en hoe die in wetgeving worden vertaald.
Een mogelijke premie van 29 euro, een toptarief van 56 procent en het verdwijnen van de zorgtoeslag moeten daarom niet worden gelezen alsof deze veranderingen al definitief zijn.
Miljoenen huishoudens kunnen verschil merken
Toch is het voorstel relevant voor vrijwel iedere Nederlander. Niet alleen de ongeveer 4,8 miljoen huishoudens die volgens de bron hun zorgtoeslag zouden zien verdwijnen, maar ook mensen die momenteel geen zorgtoeslag krijgen kunnen ermee te maken krijgen.
Iedereen zou namelijk profiteren van een lagere nominale zorgpremie. Tegelijkertijd wordt een groter deel van de financiering verschoven naar de inkomstenbelasting, waardoor de uiteindelijke rekening sterker afhankelijk wordt van het inkomen.
Precies daar zit de kern van het plan: niet langer eerst iedereen een relatief hoge premie laten betalen en vervolgens miljoenen huishoudens compenseren via een aparte toeslag, maar de zorgpremie direct verlagen en de financiering anders verdelen.
Of Nederlanders daar uiteindelijk financieel beter of slechter van worden, kan pas serieus worden beoordeeld wanneer de definitieve tarieven, inkomensgrenzen en compensatiemaatregelen bekend zijn.
Voorlopig is vooral duidelijk dat de SER werkt aan een fundamenteel andere aanpak van belastingen en toeslagen. Als zo’n stelsel daadwerkelijk wordt ingevoerd, kan dat voor miljoenen huishoudens een van de grootste veranderingen in hun maandelijkse financiën in jaren betekenen.
