In Den Haag ligt een strak bezuinigingsplan klaar: het aantal rijksambtenaren moet vóór 2035 met 25.000 omlaag. Dat bevestigt een woordvoerder van staatssecretaris Eric van der Burg (Slagvaardige Overheid). Met die ingreep wil het kabinet in totaal 3,5 miljard euro besparen op de rijksoverheid.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
25.000 rijksambtenaren minder in 2035
Op dit moment werken er ruim 168.000 mensen als ambtenaar bij de rijksoverheid. Dat zijn de ministeries en de diensten daaromheen, niet de leraren, agenten of verpleegkundigen, maar bijvoorbeeld beleidsmedewerkers, juristen en mensen die werken aan wetten en regels.
Het plan is dat er in 2035 nog 25.000 minder rijksambtenaren zijn dan nu. Dat is een forse krimp, ongeveer één op de zeven functies bij het rijk.
Ter vergelijking:
- 2021: ruim 139.000 rijksambtenaren
- 2025 (vorig jaar volgens de telling): ruim 168.000 rijksambtenaren
- Doel 2035: 25.000 minder dan nu
Eerdere kabinetten wilden ook al vaak “minder ambtenaren”, maar in de praktijk groeide het aantal juist. Vooral door extra taken, nieuwe wetten, crises en grote problemen zoals de toeslagenaffaire, stikstof en asielopvang.
Waarom het kabinet wil bezuinigen
Het kabinet heeft zich voorgenomen 3,5 miljard euro te bezuinigen op de overheid. Een groot deel daarvan moet komen uit het kleiner maken van de rijksoverheid zelf.
Volgens staatssecretaris Van der Burg kan dat alleen als er óók minder werk komt. Minder mensen, maar wél evenveel papierwerk en uitzonderingen, dat gaat volgens hem niet.
Hij wijst op de manier waarop er nu beleid wordt gemaakt. In Nederland worden bij elke nieuwe wet vaak veel uitzonderingen ingebouwd: speciale regels voor bepaalde groepen, overgangsregelingen, aparte loketten. Dat kost enorm veel tijd en menskracht om uit te voeren en te controleren.
Van der Burg zegt daarover: „Als kabinet moeten we in onze eigen wetsvoorstellen minder uitzonderingen voorstellen en we moeten vaker nee zeggen.” Met andere woorden: simpeler beleid, minder verschillende regelingen, minder ambtelijk werk.
Minder adviescolleges en minder onderzoeken
De staatssecretaris kijkt niet alleen naar het aantal ambtenaren, maar ook naar alles wat daaromheen hangt. Zo wil hij het aantal adviescolleges terugbrengen. Dat zijn officiële raden en commissies die de overheid adviseren over beleid en wetgeving.
Nu zijn er volgens hem 176 van zulke adviescolleges. Die moeten er minder worden. Ook wil hij dat er minder wetsevaluaties komen. Dat zijn onderzoeken waarin wordt gekeken of een wet goed werkt en wat de gevolgen zijn.
Minder adviesrapporten en minder onderzoeken betekenen ook minder werk voor ambtenaren en minder kosten voor externe bureaus.
Wat kan dit betekenen voor jou
Voor veel mensen lijkt “minder rijksambtenaren” op het eerste gezicht ver weg. Maar het raakt allerlei dingen waar je dagelijks mee te maken hebt: toeslagen, vergunningen, belasting, uitkeringen, paspoorten, rijbewijzen, subsidies en nog veel meer.
Minder ambtenaren kan bijvoorbeeld betekenen:
- langer wachten op een besluit of vergunning
- minder persoonlijke hulp aan de telefoon of aan het loket
- minder controles, maar ook meer risico op fouten
- strengere selectie wie ergens recht op heeft
Aan de andere kant hoopt het kabinet dat eenvoudigere regels juist zorgen voor:
- minder rompslomp bij aanvragen
- duidelijkere voorwaarden, zodat sneller duidelijk is waar je recht op hebt
- minder formulieren en bijlagen
Of dat in de praktijk ook zo uitpakt, moet de komende jaren blijken.
Betekent dit ontslagen bij de overheid
De vraag die meteen opkomt: worden er straks duizenden mensen ontslagen bij de rijksoverheid?
Dat is nu niet concreet uitgewerkt. Vaak wordt zo’n grote krimp over meerdere jaren verspreid en opgevangen door:
- natuurlijk verloop (mensen die met pensioen gaan of zelf weggaan)
- tijdelijk minder nieuwe mensen aannemen
- banen omvormen of samenvoegen
De rijksoverheid is een grote werkgever, zeker in steden als Den Haag, Utrecht en omstreken. Een forse krimp kan ook gevolgen hebben voor de regionale werkgelegenheid, bijvoorbeeld voor schoonmaak, catering en andere diensten rond ministeries.
Voor wie zelf bij de rijksoverheid werkt, levert dit plan vooral onzekerheid op. Hoeveel functies precies verdwijnen, op welke afdelingen en in welk tempo, is nog niet ingevuld.
Minder regels, minder uitzonderingen
De kern van het plan zit in het eenvoudiger maken van beleid. In de afgelopen jaren is vaak gebleken hoe ingewikkeld Nederlandse regels zijn geworden, bijvoorbeeld bij:
- de toeslagenaffaire
- regels rond mantelzorg en eigen bijdragen
- verschillende inkomensgrenzen voor kortingen en toeslagen
Elke uitzondering is ooit bedacht om “eerlijker” te zijn of om een specifieke groep te helpen. Maar al die uitzonderingen bij elkaar maken het systeem bijna onnavolgbaar. Niet alleen voor burgers, maar ook voor de ambtenaren zelf.
Door minder uitzonderingen in nieuwe wetten te zetten, moeten er:
- minder ingewikkelde berekeningen worden gemaakt
- minder specifieke situaties beoordeeld worden
- minder bijzondere regelingen apart worden uitgevoerd
Dat bespaart uiteindelijk werk en daarmee banen. Maar het kan ook betekenen dat sommige groepen die nu een aparte, gunstige regeling hebben, die in de toekomst kwijtraken.
Politiek gevoelig onderwerp
Bezuinigen op ambtenaren is politiek gezien altijd een populair onderwerp in verkiezingstijd, maar in de praktijk vaak lastig. Aan de ene kant klinkt het aantrekkelijk: minder overheid, minder kosten. Aan de andere kant willen veel mensen juist:
- betere dienstverlening
- minder fouten bij toeslagen en uitkeringen
- snellere beantwoording van vragen
- meer toezicht op misbruik en fraude
Dat vraagt juist om voldoende mensen en kennis binnen de overheid. De politiek zal daarom steeds moeten afwegen: wat kan nog wél met minder mensen, en wat niet meer?
Partijen die inzetten op een kleinere overheid zullen dit plan als stap in de goede richting zien. Anderen zullen waarschuwen voor uitval van dienstverlening en nieuwe problemen als er te rigoureus wordt gesneden in personeel.
Ervaring met eerdere bezuinigingsrondes
Nederland heeft vaker meegemaakt dat er flink gesneden werd in ambtelijke apparaten. Bij eerdere rondes bleek regelmatig:
- dat de besparing minder groot uitviel dan gehoopt
- dat er later weer extra mensen nodig waren, bijvoorbeeld na nieuwe crises
- dat het werk soms werd uitbesteed aan dure adviesbureaus
Tegelijkertijd is het aantal rijksambtenaren de afgelopen jaren juist flink gegroeid, ondanks plannen om te krimpen. Tussen 2021 en vorig jaar kwamen er bijna 30.000 rijksambtenaren bij. Dat laat zien hoe snel het kan oplopen als er veel nieuwe taken bij komen.
De uitdaging nu is dus dubbel: tegelijkertijd minder mensen én minder taken.
Wat betekent eenvoudiger beleid in de praktijk
Eenvoudiger beleid klinkt prettig, maar raakt direct de inhoud van wetten en regels. Denk bijvoorbeeld aan:
- minder verschillende inkomensgrenzen bij toeslagen
- minder aparte uitzonderingen voor specifieke beroepen of leeftijden
- minder overgangsregelingen bij nieuwe wetten
Dat kan voordelen hebben: je ziet sneller of je ergens recht op hebt. Maar het kan ook harder uitpakken voor mensen die nu nét binnen een uitzondering vallen.
Van der Burg zegt daarom dat het kabinet “vaker nee” moet zeggen. Dat kan betekenen dat verzoeken voor uitzonderingen minder vaak worden gehonoreerd, ook als er een persoonlijke, begrijpelijke reden is.
Hoe gaat het nu verder
Het doel staat vast: in 2035 moeten er 25.000 rijksambtenaren minder zijn dan nu en moet er 3,5 miljard euro zijn bespaard op de rijksoverheid. De komende jaren wordt duidelijk hoe dat precies wordt ingevuld.
Belangrijke volgende stappen zijn onder meer:
- uitwerken welke ministeries en diensten hoeveel moeten krimpen
- kijken welke taken kunnen verdwijnen of worden samengevoegd
- besluiten hoeveel adviescolleges blijven bestaan
- beoordelen welke wetsevaluaties nog nodig zijn en welke niet
Voor wie afhankelijk is van overheidsregelingen, toeslagen of vergunningen, zal vooral merkbaar worden hoe snel en hoe duidelijk de overheid de komende jaren blijft reageren. Voor mensen die werken bij de rijksoverheid is de vraag hoe hun baan en afdeling er over tien jaar uitzien.
Het plan van Van der Burg markeert in ieder geval een duidelijke koers: een kleinere, goedkopere rijksoverheid, met minder ambtenaren en minder uitzonderingen in de regels. Hoe dat in het dagelijkse leven uitpakt, wordt stap voor stap zichtbaar naarmate de bezuinigingen worden doorgevoerd.
Bron: Metronieuws (alles)
