Agnes, 69 jaar, staat midden in de supermarkt met haar mandje vol boodschappen. Ze kijkt wat ongemakkelijk om zich heen naar de zelfscankassa’s, waar mensen in rap tempo hun artikelen langs de scanner halen. “Eerlijk gezegd, ik snap er niets van.
Die apparaten zijn een ramp. Zelfscankassa’s zouden gewoon afgeschaft moeten worden,” zegt ze met een hoofdschuddende glimlach. Voor haar zijn ze symbool geworden van alles wat misgaat in de moderne wereld: het gebrek aan contact, de ingewikkeldheid van technologie, en de druk om alles zelf te doen.
“Het begint al bij binnenkomst,” legt Agnes uit terwijl ze haar boodschappen in een tas doet. “Je moet zelf een scanner pakken en alles direct inscannen.
Nou, daar sta ik dan, met mijn leesbril die ik eerst moet opzetten om te kijken hoe dat apparaat werkt. Het voelt alsof ik voor de gek gehouden word. Vroeger hielp de kassière je gewoon.
Nu moet je zelf alles doen, en dan hopen dat het goed gaat.” Haar gezicht spreekt boekdelen als ze vertelt over de keren dat het misging. “Een keer scande ik per ongeluk een product twee keer. En wat denk je? Dan moet je óók nog op zoek naar een medewerker om het op te lossen. Wat is dan het voordeel?”
Agnes komt al tientallen jaren in dezelfde supermarkt, en ze herinnert zich nog hoe gezellig het vroeger was. “De kassières kenden je bij naam. Ze vroegen altijd even hoe het met je ging. Dat was een praatje waar ik elke week naar uitkeek.
Maar nu? Nu sta je daar in je eentje met zo’n machine. Niemand die je groet, niemand die je helpt. Het is eenzaam, en ik weet zeker dat ik niet de enige ben die dat zo voelt.”
Het is niet alleen de sociale kant die Agnes stoort, maar ook de onpersoonlijke sfeer die de zelfscankassa’s creëren.
“Je bent gewoon een nummer,” zegt ze fel. “Een product op de band leggen, scannen, en betalen. Klaar. Waar is de menselijke warmte gebleven? Alles draait alleen nog maar om snelheid en efficiëntie. Maar wat heb je eraan als het ten koste gaat van menselijk contact?”
En dan zijn er nog de technische problemen. Agnes zucht diep als ze eraan denkt. “Je kunt er donder op zeggen dat er altijd iets niet goed gaat.
Een artikel wordt niet herkend, of de machine blijft hangen. En dan sta je daar, met een rij achter je en het zweet op je voorhoofd. Dat is geen fijn gevoel, hoor. Voor mij, en voor veel anderen, is het gewoon te ingewikkeld. Waarom zou ik het mezelf zo moeilijk maken als het met een kassière veel makkelijker en prettiger is?”
Voor Agnes draait het allemaal om de menselijke maat. “Niet alles hoeft sneller of digitaler te zijn. Soms is het juist fijn om dingen gewoon simpel te houden. En ik weet zeker dat er veel mensen zijn die dat met me eens zijn. Kijk maar naar oudere mensen zoals ik. Voor ons is zo’n zelfscankassa helemaal geen vooruitgang. Het is eerder een stap terug, want het maakt de wereld minder begrijpelijk en minder warm.”
Het is niet zo dat Agnes tegen vooruitgang is, maar ze vindt wel dat het belangrijk is om iedereen mee te nemen in veranderingen. “Ik snap dat de supermarkt denkt dat dit handig is voor sommige mensen. Jongeren vinden het waarschijnlijk leuk om alles snel zelf te doen. Maar waarom moeten we dan allemaal verplicht mee in die trend? Waarom kunnen er niet gewoon meer traditionele kassa’s blijven bestaan voor mensen die dat fijner vinden?”
Agnes denkt ook aan de kassières die door deze machines hun baan kwijtraken. “Dat is toch ook vreselijk? Die mensen hebben jarenlang hard gewerkt en ineens is hun werk niet meer nodig. Dat breekt mijn hart. We vergeten soms hoe belangrijk die banen zijn.
Niet alleen voor de mensen die het werk doen, maar ook voor de klanten. Een vriendelijke kassière kan je dag maken, en dat kunnen die apparaten echt niet.”
Ze hoopt dat supermarkten weer meer oog krijgen voor de mensen die hun winkels bezoeken. “We zijn niet allemaal techneuten of haastige types die alles zelf willen doen. Sommige mensen willen gewoon een beetje hulp en een vriendelijk woord.
Dat is toch niet te veel gevraagd?” Agnes haalt haar schouders op en lacht even. “Misschien klink ik ouderwets, maar ik weet zeker dat ik niet de enige ben die zo denkt. Zelfscankassa’s mogen van mij morgen nog verdwijnen. En ik denk dat veel mensen daar stiekem heel blij van zouden worden.”
