De A12 in Den Haag was lange tijd hét podium voor klimaatactie in Nederland. Tienduizenden demonstranten, felgekleurde banners, drumgroepen en een boodschap die niet te negeren viel: stop fossiele subsidies.
De klimaatbeweging Extinction Rebellion (XR) wist jarenlang het nieuws te domineren met deze opvallende blokkades. Maar wie de laatste protesten bekijkt, ziet iets opvallends.
Waar eerder complete mensenmassa’s samenkwamen, zijn het er nu veel minder. Wat is er aan de hand met Extinction Rebellion? Is de rek eruit of is er simpelweg sprake van een nieuwe fase?
Van duizenden op de snelweg naar kleinschalige acties
In 2023 stonden er op hoogtijdagen wel 25.000 mensen op de A12. Die aantallen zijn indrukwekkend, zeker voor een land als Nederland. Maar in recente protesten lijkt het vuur wat gedoofd.
Afgelopen maand waren er slechts enkele honderden mensen aanwezig. De A12, die eerder symbool stond voor klimaatactivisme, lijkt nu eerder een echo van wat ooit was.
Toch is de verminderde opkomst niet automatisch reden om te concluderen dat de beweging dood is. Integendeel, het zegt vooral iets over hoe sociale bewegingen zich ontwikkelen in de tijd.
Waarom komen er minder mensen opdagen?
Er zijn meerdere redenen aan te wijzen voor de dalende opkomst bij klimaatprotesten van XR. Het is een combinatie van maatschappelijke trends, interne dynamiek en veranderende strategie.
1. Demonstratiemoeheid
Actievoeren vergt energie. Mensen die al maanden of zelfs jaren in touw zijn, kunnen uitgeput raken. De constante stroom van acties, vergaderingen en logistiek trekt een wissel op vrijwilligers en activisten. Wanneer directe politieke resultaten uitblijven, ontstaat frustratie. Niet iedereen houdt het vol om weekend na weekend op de snelweg te zitten, met het risico op arrestatie of een waterkanon in het gezicht.
2. Afnemende media-aandacht
De eerste keren dat XR de A12 blokkeerde, waren groot nieuws. Livestreams, voorpagina’s, talkshows — het hele land keek mee. Maar herhaling is de vijand van verrassing. Wat ooit radicaal was, wordt na verloop van tijd ‘gewoon’. Minder media betekent ook minder zichtbaarheid, en dat werkt door in de motivatie om mee te doen.
3. Steeds hardere aanpak van de politie
Het politieoptreden is de afgelopen maanden flink aangescherpt. Demonstranten worden sneller opgepakt, en de inzet van onder andere waterkanonnen is inmiddels standaard geworden. Dat schrikt mensen af, vooral gezinnen of ouderen die vreedzaam willen protesteren maar niet zitten te wachten op repressie.
4. Nieuwe prioriteiten bij het publiek
De wereld is in beweging. Inflatie, woningnood, oorlogen, polarisatie — het zijn allemaal thema’s die concurreren met het klimaat in het publieke bewustzijn. Waar mensen zich eerst volledig op het klimaat richtten, verschuiven prioriteiten. Dat vertaalt zich in een daling van deelname aan klimaatprotesten.
Is dit het einde van Extinction Rebellion?
Nee, zeker niet. Extinction Rebellion is geen traditionele organisatie met leden en kantoren, maar een decentrale beweging die bestaat uit autonome groepen en individuen.
Minder mensen op de A12 betekent niet dat de organisatie uit elkaar valt. Wat we zien is eerder een heroriëntatie. XR zoekt naar andere vormen van actie en communicatie die beter passen bij de huidige tijd.
De beweging verschuift van massale blokkades naar meer strategische acties. Denk aan het verstoren van aandeelhoudersvergaderingen, symbolische bezettingen van grote bedrijven of creatieve guerrilla-actie in winkelstraten. Kleinere acties, maar met een gerichte boodschap en hoge mediakans.
Verlies of evolutie?
Sociale bewegingen doorlopen altijd fases. Ze ontstaan uit woede of urgentie, bouwen momentum op, pieken qua zichtbaarheid, en bewegen zich dan verder in allerlei richtingen.
Soms verdwijnen ze, soms blijven ze smeulen onder het oppervlak, en soms hervormen ze zich tot iets nieuws. XR lijkt nu in zo’n overgangsfase te zitten. De massaprotesten maakten de boodschap breed bekend, maar de volgende stap vraagt om verdieping, vernieuwing en wellicht meer samenwerking met andere groepen.
Bovendien: het feit dat overheden, bedrijven en media zich nu meer bewust zijn van fossiele subsidies en klimaatimpact, is voor een groot deel te danken aan deze zichtbare acties. Dat effect blijft, ook al staan er nu minder mensen op de weg.
Klimaat blijft een brandend thema
De afname van protesten op de A12 betekent niet dat het klimaatprobleem is opgelost. Integendeel. De gevolgen van klimaatverandering worden steeds voelbaarder: droogte, extreme regen, stijgende voedselprijzen, vluchtelingenstromen. Het onderwerp zal alleen maar relevanter worden. En dus ook het activisme eromheen.
Wat je nu ziet, is een verbreding. Steeds meer mensen, ook buiten de XR-kringen, spreken zich uit. Klimaat komt terug op de agenda via onderwijs, kunst, journalistiek, politiek en zelfs in bedrijfsleven. Dat betekent dat de boodschap van XR een zaadje heeft geplant dat op veel plekken begint te bloeien.
Wat is de rol van XR in de toekomst?
De komende jaren wordt het cruciaal voor XR om opnieuw te definiëren waar ze het verschil kunnen maken. Willen ze blijven schuren, blijven choqueren? Of zoeken ze juist naar coalities met anderen om een bredere beweging te vormen?
Waarschijnlijk een combinatie. Het DNA van XR blijft gericht op disruptie, maar het netwerk en de ervaring van de afgelopen jaren bieden kansen om structureler en slimmer te werk te gaan. Of het nu op straat is, op sociale media, in beleidskamers of schoolklassen — de strijd voor klimaatrechtvaardigheid gaat door.
Slotgedachte: minder zichtbaar, maar niet minder relevant
De beelden van tienduizenden mensen op de A12 zijn misschien verleden tijd, maar het verhaal is nog lang niet afgelopen. Extinction Rebellion staat op een kruispunt. De kracht van verandering zit niet alleen in massale opkomst, maar ook in vasthoudendheid, creativiteit en aanpassingsvermogen.
Klimaatactie hoeft niet altijd luid te zijn om impact te hebben. Soms is juist de stilte die volgt op het lawaai het begin van iets nieuws.
