Ruim vier maanden na de start van het kabinet-Jetten lijken de eerste signalen uit de peilingen allesbehalve geruststellend voor de regeringspartijen. Vooral D66, de partij van premier Rob Jetten, krijgt een flinke tik te verwerken. Waar de partij bij de verkiezingen nog 26 zetels wist te behalen, blijft daar volgens de nieuwste Peilingwijzer nog maar een stuk minder van over.
Tegelijkertijd profiteert de oppositie volop van de onvrede. Vooral Pro, de partij die ontstond uit GroenLinks-PvdA, lijkt veel kiezers aan zich te binden. Ook aan de rechterkant van het politieke spectrum schuiven stemmers opvallend van partij. Daarmee ontstaat opnieuw een heel ander politiek landschap dan bij de verkiezingen van afgelopen najaar.
Hoewel peilingen geen verkiezingsuitslag zijn, geven ze wel een duidelijk beeld van hoe kiezers momenteel tegen het kabinet aankijken. En dat beeld is voor meerdere coalitiepartijen weinig positief.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
D66 flink onder druk
De nieuwste Peilingwijzer laat zien dat D66 momenteel tussen de 15 en 20 zetels zou behalen als er nu verkiezingen zouden worden gehouden. Dat betekent een verlies van minimaal zes en mogelijk zelfs elf zetels ten opzichte van de verkiezingsuitslag van oktober.
Voor een partij die nog maar enkele maanden geleden de grootste werd en vervolgens het kabinet vormde, is dat een forse terugval. De cijfers suggereren dat een deel van de achterban inmiddels twijfelt aan de koers die de partij onder leiding van premier Rob Jetten vaart.
Volgens politicoloog Tom Louwerse is dat niet helemaal verrassend. Een minderheidskabinet moet voortdurend op zoek naar steun in de Tweede Kamer, waardoor compromissen onvermijdelijk zijn. Dat maakt het lastig om een duidelijke politieke koers uit te stralen.
Pro profiteert van onvrede
Waar D66 terrein verliest, lijkt Pro juist te profiteren. De oppositiepartij, die voortkwam uit GroenLinks-PvdA, stijgt volgens de Peilingwijzer naar tussen de 24 en 29 zetels. Daarmee is Pro op dit moment de grootste partij in de peilingen.
Uit onderzoek van Ipsos I&O blijkt dat ongeveer vijftien procent van de voormalige D66-kiezers inmiddels overstapt naar Pro. Vooral kiezers die vinden dat het huidige kabinet onvoldoende links beleid voert, zoeken volgens het onderzoek hun toevlucht bij de oppositie.
Dat laat zien hoe ingewikkeld de positie van D66 momenteel is. De partij probeert als regeringspartij compromissen te sluiten, maar loopt daardoor het risico zowel linkse als meer gematigde kiezers kwijt te raken.
Minderheidskabinet worstelt
Het kabinet-Jetten beschikt niet over een meerderheid in de Tweede Kamer en moet daarom voor vrijwel ieder wetsvoorstel op zoek naar extra steun. Dat zorgt regelmatig voor ingewikkelde onderhandelingen met oppositiepartijen.
Volgens Louwerse ontstaat daardoor bij sommige kiezers het gevoel dat de coalitie “van twee walletjes probeert te eten”. Aan de ene kant wil het kabinet progressieve plannen uitvoeren, terwijl aan de andere kant ook steun moet worden gezocht bij partijen met een heel andere politieke agenda.
Die voortdurende zoektocht naar meerderheden maakt het volgens analisten moeilijk om een duidelijke identiteit vast te houden. Dat kan uiteindelijk ten koste gaan van het vertrouwen van de eigen achterban.
Ook CDA levert zetels in
Niet alleen D66 krijgt klappen in de peilingen. Ook coalitiepartner CDA moet volgens de Peilingwijzer rekening houden met verlies.
Waar de partij momenteel zestien zetels in de Tweede Kamer heeft, zou dat aantal volgens de peilingen uitkomen tussen de 13 en 18 zetels. Daarmee lijkt ook het CDA moeite te hebben om de regeringsdeelname om te zetten in extra steun onder de bevolking.
Binnen regeringspartijen is dat overigens geen uitzonderlijk verschijnsel. Historisch gezien verliezen coalitiepartijen vaker zetels tijdens hun regeerperiode doordat moeilijke keuzes onvermijdelijk zijn.
VVD blijft relatief stabiel
Opvallend genoeg lijkt de VVD vooralsnog relatief weinig last te hebben van de dalende populariteit van het kabinet. De liberalen schommelen volgens de Peilingwijzer tussen de 19 en 23 zetels.
Daarmee blijft de partij redelijk dicht bij haar huidige positie. Hoewel ook de VVD te maken heeft met kritiek op verschillende dossiers, lijkt de achterban vooralsnog minder snel af te haken dan bij sommige andere coalitiepartijen.
Dat betekent echter niet dat alle VVD-kiezers tevreden zijn. Ook daar bestaan zorgen over onderwerpen als woningbouw, stikstof, economie en migratie.
PVV verliest terrein
Aan de rechterkant van het politieke landschap is eveneens een duidelijke verschuiving zichtbaar. De PVV van Geert Wilders levert volgens de nieuwste peilingen enkele zetels in en komt uit tussen de 17 en 22 zetels.
Volgens politicoloog Louwerse zet daarmee een ontwikkeling door die al zichtbaar was tijdens de verkiezingen. Toen verloor de PVV eveneens terrein ten opzichte van andere rechtse partijen.
Een deel van de achterban lijkt teleurgesteld te zijn over het uitblijven van zichtbare resultaten op onderwerpen als asiel en migratie.
JA21 en FVD groeien
Waar de PVV terugvalt, weten JA21 en Forum voor Democratie juist nieuwe kiezers aan zich te binden.
JA21 stijgt volgens de Peilingwijzer naar tussen de 11 en 15 zetels. Ook Forum voor Democratie boekt winst en komt uit tussen de 10 en 14 zetels.
Deze ontwikkeling wijst erop dat een deel van de rechtse kiezer op zoek is naar een alternatief. Vooral op onderwerpen als immigratie, Europese samenwerking en nationale identiteit weten beide partijen volgens de peilingen terrein te winnen.
BBB blijft dalen
Voor BBB blijven de peilingen ronduit teleurstellend. De partij, die enkele jaren geleden nog een enorme verkiezingsoverwinning behaalde bij de Provinciale Statenverkiezingen, lijkt haar sterke positie verder kwijt te raken.
Volgens de nieuwste cijfers houdt BBB nog slechts één tot drie zetels over. Dat is een fors verschil met de verwachtingen die eerder rondom de partij bestonden.
Analisten wijzen erop dat veel voormalige BBB-kiezers inmiddels zijn uitgeweken naar andere partijen, zowel aan de rechterkant als in het politieke midden.
Kleinere partijen winnen terrein
Naast de grote verschuivingen bij de grootste partijen laten ook kleinere partijen interessante ontwikkelingen zien.
Zo stijgt de Partij voor de Dieren naar vier tot zeven zetels. Ook 50Plus lijkt zich voorzichtig te herstellen en komt volgens de peilingen uit tussen de twee en zes zetels.
Daarnaast boeken ook SP en Volt lichte winst. ChristenUnie, SGP en Denk blijven juist relatief stabiel en schommelen allemaal tussen de twee en vier zetels.
Hoewel deze partijen minder groot zijn, kunnen ze in een versplinterd parlement een belangrijke rol spelen bij het vormen van meerderheden.
Waarom kiezers afhaken
Volgens politicoloog Tom Louwerse spelen meerdere factoren een rol bij de dalende steun voor regeringspartijen.
Enerzijds zijn er linkse kiezers die vinden dat het kabinet onvoldoende progressieve keuzes maakt. Anderzijds zijn er juist kiezers die vinden dat het beleid te ver doorslaat naar links.
Daardoor ontstaat een ingewikkeld speelveld waarin het kabinet voortdurend kritiek krijgt vanuit verschillende politieke richtingen.
Toch ziet Louwerse ook een andere groep kiezers. Volgens hem zijn er mensen die het kabinet nog altijd het voordeel van de twijfel geven. Zij waarderen vooral dat er na een roerige politieke periode weer meer bestuurlijke rust lijkt te zijn ontstaan.
Peilingen blijven momentopnames
Hoewel de nieuwste Peilingwijzer duidelijke verschuivingen laat zien, benadrukken politicologen dat peilingen altijd momentopnames zijn. Er kunnen de komende maanden nog veel veranderingen plaatsvinden.
Politieke ontwikkelingen, economische cijfers, internationale gebeurtenissen of grote maatschappelijke dossiers kunnen de publieke opinie snel beïnvloeden.
Zeker omdat het kabinet nog relatief kort regeert, is het nog te vroeg om definitieve conclusies te trekken over de uiteindelijke politieke gevolgen.
Wel maken de nieuwste cijfers duidelijk dat de politieke verhoudingen opnieuw volop in beweging zijn. Terwijl D66 en het kabinet-Jetten proberen hun plannen door de Tweede Kamer te loodsen, lijken veel kiezers kritisch af te wachten of de beloofde resultaten daadwerkelijk zichtbaar worden.
De komende maanden zullen daarom waarschijnlijk bepalend zijn voor het verdere vertrouwen in het kabinet én voor de positie van de verschillende politieke partijen in de peilingen.
