Een medewerker van Jumbo die volgens zijn eigen verklaring probeerde een vluchtende gewapende overvaller tegen te houden, dreigt nu zelf als verdachte te worden aangehouden. De man reed de vermoedelijke overvaller met zijn auto aan, waarna die ten val kwam en een gebroken enkel opliep. Waar de supermarktmedewerker aanvankelijk veel lof kreeg voor zijn optreden, kijkt het Openbaar Ministerie inmiddels ook kritisch naar zijn eigen rol.
De zaak leidt begrijpelijkerwijs tot verbazing. De advocaat van de Jumbo-medewerker vindt dat zijn cliënt juist heeft geprobeerd gevaar voor anderen te voorkomen en spreekt zelfs over iemand die eerder een lintje zou verdienen dan strafrechtelijke vervolging. Het OM houdt zich ondertussen op de vlakte: het onderzoek naar de overvallen loopt nog en ook het handelen van de automobilist maakt daar onderdeel van uit.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Jumbo-medewerker reed overvaller aan
De opmerkelijke zaak speelt in Heemskerk, waar meerdere winkels met een overval te maken kregen. Eerst werd een Vomar-supermarkt overvallen. Daarna zou dezelfde of een andere overvaller hebben toegeslagen bij een Jumbo en een Primera.
De Jumbo-medewerker was op dat moment naar eigen zeggen net vertrokken bij de supermarkt. Niet veel later kreeg hij een telefoontje van zijn broer. Aanvankelijk kon hij niet goed verstaan wat er werd gezegd, maar uiteindelijk hoorde hij het woord ‘overval’.
Daarop besloot de medewerker direct terug te rijden. Toen hij bij de winkel aankwam, zag hij zijn broer staan. Die wees volgens hem in een bepaalde richting, waarna hij met de auto verder reed.
Man liep volgens medewerker met mes
Niet veel later zag de Jumbo-medewerker naar eigen zeggen een man lopen met een groot mes. Voor hem was dat reden om achter de man aan te rijden.
De medewerker verklaart dat zijn bedoeling was om de vluchtende man te laten stoppen. Toen de verdachte kort voor zijn auto liep, zou hij hebben afgeremd. Daarbij werd de man toch geraakt en kwam hij ten val.
Volgens de automobilist gebeurde dat niet met hoge snelheid. Hij benadrukt dat de verdachte niet op of onder de auto terechtkwam. De man kon vervolgens door de politie worden aangehouden.
Later bleek volgens de informatie die de medewerker kreeg dat de verdachte een gebroken enkel had opgelopen.
Politie zou optreden eerst goedkeuren
Wat de zaak voor de Jumbo-medewerker extra verwarrend maakt, is wat er volgens hem direct na het incident gebeurde.
Hij stelt dat politieagenten hem op straat vertelden dat zij vonden dat hij juist had gehandeld. Op dat moment leek er voor hem dus geen reden om te denken dat hij zelf mogelijk strafrechtelijk in de problemen zou komen. Dat veranderde later.
Zijn advocaat Geertjan van Oosten kreeg volgens eigen zeggen vrijdagmiddag van de politie te horen dat zijn cliënt zich maandag op het politiebureau in Haarlem moet melden. Daar zou hij in opdracht van een officier van justitie worden aangehouden.
OM onderzoekt mogelijke zware mishandeling
Volgens de advocaat wordt de supermarktmedewerker verdacht in verband met zware mishandeling. Daarbij speelt het letsel van de vluchtende verdachte een belangrijke rol.
Een gebroken enkel kan juridisch gezien relevant zijn bij de beoordeling van de ernst van het letsel. Dat betekent echter nog niet automatisch dat de Jumbo-medewerker zich ook daadwerkelijk schuldig heeft gemaakt aan zware mishandeling.
Daarvoor moeten de precieze omstandigheden worden onderzocht. Het gaat onder meer om de vraag wat er precies gebeurde, wat de automobilist van plan was en of zijn handelen in de gegeven situatie gerechtvaardigd kon zijn.
Het onderzoek is nog niet afgerond en een verdenking is nadrukkelijk iets anders dan een veroordeling.
Medewerker begrijpt arrestatie niet
De Jumbo-medewerker zelf zegt niets te begrijpen van de ontwikkeling. Hij ging er naar eigen zeggen vanuit dat hij had geholpen bij het stoppen van een gewapende overvaller. Nu dreigt hij ineens zelf te worden aangehouden en als verdachte te worden verhoord.
Voor hem voelt dat als een complete omkering van de situatie. Eerst staat hij bij een winkel waar zojuist een overval heeft plaatsgevonden en helpt hij volgens zijn eigen lezing bij de aanhouding van de vluchtende verdachte. Vervolgens wordt zijn eigen optreden onderdeel van een strafrechtelijk onderzoek. De kwestie roept daardoor ook online veel discussie op.
Advocaat spreekt van noodweer
Advocaat Geertjan van Oosten is bijzonder kritisch op het voorgenomen optreden van justitie. Volgens hem moet de situatie worden bekeken vanuit het perspectief van noodweer.
Noodweer kan in het Nederlandse strafrecht een rechtvaardiging vormen voor bepaald handelen wanneer iemand zichzelf of een ander verdedigt tegen een onmiddellijke en wederrechtelijke aanval. Of daarvan in deze zaak daadwerkelijk sprake was, staat nog niet vast.
De advocaat vindt in ieder geval dat de omstandigheden voldoende aanleiding geven om eerst zorgvuldig te onderzoeken wat er is gebeurd voordat zijn cliënt wordt aangehouden.
Hij stelt bovendien dat er richtlijnen zijn waarbij in dergelijke situaties eerst onderzoek wordt gedaan.
‘Hij verdient eerder een lintje’
Van Oosten gebruikt stevige woorden over de zaak. Volgens hem verdient zijn cliënt eerder waardering dan strafrechtelijke vervolging. De advocaat ziet de Jumbo-medewerker als iemand die heeft ingegrepen op het moment dat een mogelijk gevaarlijke verdachte met een groot mes vluchtte.
Dat standpunt zal uiteindelijk tegenover de beoordeling van politie en justitie moeten worden gelegd. Een belangrijke vraag is bijvoorbeeld hoeveel gevaar de vluchtende verdachte op dat specifieke moment nog vormde.
Ook zal gekeken moeten worden naar de noodzaak en proportionaliteit van het gebruik van een auto om iemand te stoppen. Dat zijn juridische vragen die sterk afhankelijk zijn van de exacte omstandigheden.
Mag je zelf een overvaller stoppen?
De zaak raakt aan een vraag die vaker voor discussie zorgt: hoe ver mag een burger gaan wanneer hij een verdachte probeert tegen te houden?
In Nederland mogen burgers onder bepaalde omstandigheden iemand op heterdaad aanhouden. Dat betekent echter niet dat daarbij zonder grenzen geweld mag worden gebruikt. Het gebruikte middel moet worden beoordeeld in verhouding tot de situatie.
Juist daardoor wordt deze zaak ingewikkeld. Volgens de medewerker liep er een man met een groot mes weg nadat winkels waren overvallen. Tegelijkertijd is een auto zelf natuurlijk een zwaar en potentieel gevaarlijk middel. Of het raken van de man in deze omstandigheden gerechtvaardigd was, moet daarom zorgvuldig worden onderzocht.
Gebroken enkel speelt belangrijke rol
Dat de vermoedelijke overvaller letsel opliep, lijkt een belangrijke reden waarom ook het optreden van de automobilist wordt onderzocht.
Was de man zonder verwondingen gestopt, dan had de situatie mogelijk anders gelegen. Nu is er sprake van een gebroken enkel en dus van concreet lichamelijk letsel.
De Jumbo-medewerker benadrukt dat hij bewust heeft afgeremd en dat de botsing volgens hem niet hard was. Zijn versie van de gebeurtenissen zal moeten worden vergeleken met andere beschikbare informatie.
Denk daarbij aan getuigenverklaringen, eventuele camerabeelden, sporen en mogelijk verklaringen van de verdachte zelf. Pas na zo’n volledig onderzoek kan duidelijker worden wat er precies is gebeurd.
OM blijft terughoudend over zaak
Het Openbaar Ministerie wil vooralsnog weinig inhoudelijk zeggen over de positie van de Jumbo-medewerker. Het OM laat schriftelijk weten dat een 30-jarige man wordt verdacht van diefstal met geweld en poging daartoe. Het strafrechtelijke onderzoek naar die zaak loopt nog.
Vragen over de rol van de automobilist maken volgens het OM eveneens onderdeel uit van dat onderzoek. Daarmee bevestigt justitie niet alle uitspraken van de advocaat over wat er maandag precies gaat gebeuren. Wel is duidelijk dat het optreden van de automobilist serieus wordt onderzocht. Het OM benadrukt terughoudend te zijn zolang het onderzoek nog niet is afgerond.
Zaak zorgt online voor veel bijval
Het optreden van de supermarktmedewerker kon volgens de aangeleverde informatie rekenen op veel positieve reacties van omstanders en mensen online.
Dat is niet heel verrassend. Een verhaal waarin een winkelmedewerker achter een vluchtende gewapende overvaller aangaat, roept snel het beeld op van iemand die daadkrachtig optreedt.
Nu de mogelijkheid bestaat dat hij zelf wordt aangehouden, ontstaat automatisch frustratie bij mensen die hem vooral als helper zien.
Toch is het juridisch niet ongebruikelijk dat ook het handelen van iemand die een verdachte stopt wordt onderzocht wanneer daarbij geweld en ernstig letsel een rol spelen. Onderzoeken betekent immers nog niet dat iemand uiteindelijk ook wordt vervolgd of veroordeeld.
Grens tussen ingrijpen en strafbaar handelen
Precies daar draait de discussie om. Aan de ene kant wil de samenleving niet dat mensen passief moeten toekijken wanneer iemand met een wapen na een overval vlucht. Aan de andere kant kan niet iedere burger zonder beperking geweld gebruiken zodra hij denkt met een verdachte te maken te hebben.
Het strafrecht probeert daarom onderscheid te maken tussen noodzakelijk ingrijpen en handelen dat verder gaat dan redelijk was. Dat onderscheid is achteraf soms veel gemakkelijker te bespreken dan op het moment zelf.
Een winkeloverval, een vluchtende verdachte en een zichtbaar groot mes zorgen in enkele seconden voor een totaal andere situatie dan een rustig juridisch debat achteraf.
Veel hangt af van camerabeelden
Voor de uiteindelijke beoordeling kunnen objectieve beelden bijzonder belangrijk worden. Wanneer beveiligingscamera’s, dashcams of andere camera’s het incident hebben vastgelegd, kan daarop mogelijk worden gezien hoe snel de auto reed, waar de verdachte liep en wanneer de bestuurder precies remde.
Ook kan beeldmateriaal meer duidelijkheid geven over het mes en het gedrag van de vluchtende man.
De verklaring van de Jumbo-medewerker is helder: hij wilde de man stoppen, remde af en raakte hem vervolgens. Het OM zal moeten bepalen of die gang van zaken wordt ondersteund door het overige bewijs. Tot die tijd blijft het vooral bij verschillende lezingen en juridische standpunten.
Arrestatie betekent nog geen schuld
De term ‘arrestatie’ klinkt zwaar en zorgt begrijpelijkerwijs snel voor de indruk dat iemand iets fout heeft gedaan. Dat hoeft niet zo te zijn.
Wanneer iemand als verdachte wordt aangehouden, kan de politie die persoon verhoren en verder onderzoek doen. Daarna is het aan het OM om te bepalen hoe de zaak verdergaat.
Een onderzoek kan uiteindelijk ook eindigen zonder vervolging. Juist in een zaak waarin een beroep op noodweer of een andere rechtvaardiging mogelijk speelt, is het daarom belangrijk om niet vooruit te lopen op de uitkomst.
Opvallende omkering na overval
Voor de medewerker zelf verandert dat weinig aan de vreemde situatie waarin hij terecht is gekomen.
Hij dacht naar eigen zeggen een vluchtende gewapende overvaller te helpen stoppen. De verdachte werd inderdaad aangehouden, maar nu moet de Jumbo-medewerker mogelijk zelf plaatsnemen in een verhoorkamer.
Zijn advocaat vindt dat volledig onbegrijpelijk en kondigt duidelijk aan zich stevig tegen die gang van zaken te verzetten. Het OM kiest ondertussen voor voorzichtigheid en wil eerst het volledige onderzoek afwachten.
Onderzoek moet duidelijkheid geven
De komende tijd moet blijken wat politie en justitie precies vaststellen over de gebeurtenissen in Heemskerk. Daarbij gaat het niet alleen om de verdenkingen tegen de 30-jarige man die betrokken zou zijn geweest bij de overvallen, maar ook om het optreden van de Jumbo-medewerker.
Centraal staat de vraag of hij binnen de grenzen van noodzakelijk en toegestaan ingrijpen handelde toen hij de vluchtende man met zijn auto raakte.
Voor de medewerker zelf lijkt het antwoord duidelijk. Hij zegt dat hij wilde voorkomen dat een man met een groot mes verder kon vluchten en stelt dat hij bewust afremde voordat de botsing plaatsvond.
Zijn advocaat spreekt zelfs van een noodweersituatie en vindt dat zijn cliënt eerder erkenning verdient dan een strafzaak.
Justitie trekt voorlopig nog geen conclusie. En juist daardoor blijft deze opvallende zaak voorlopig volop discussie opleveren: wanneer is iemand die ingrijpt een held, en wanneer vindt het strafrecht dat daarbij een grens is overschreden?
