Online een stevige reactie plaatsen is tegenwoordig binnen een paar seconden gebeurd. Een paar woorden typen, op verzenden drukken en doorgaan met de dag. Maar wat gebeurt er wanneer degene over wie je zojuist iets lelijks hebt geschreven ineens recht tegenover je zit? Precies dat overkomt een man uit Scheveningen die tv-maker Jurre Geluk online onder meer uitmaakte voor ‘linkse krekelvreter’ en ‘mafketel’.
De 34-jarige presentator krijgt regelmatig stevige reacties over zich heen, zeker wanneer hij programma’s maakt over onderwerpen die maatschappelijk gevoelig liggen. Voor de EO-serie Not that social gaat Geluk daarom daadwerkelijk in gesprek met iemand die hem online uitschold.
Dat levert een opvallende ontmoeting op, waarbij niet alleen de beledigingen centraal staan, maar vooral de vraag waarom mensen online dingen zeggen die ze in het echte leven waarschijnlijk een stuk minder snel zouden uitspreken.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Jurre Geluk krijgt online haat
Jurre Geluk is bij veel kijkers bekend als presentator van BNNVARA. Hij maakt programma’s waarin hij zichzelf regelmatig kwetsbaar opstelt en onderwerpen behandelt die emoties kunnen oproepen. Lange tijd bleef de hoeveelheid online haat richting hem volgens Geluk eigenlijk redelijk beperkt.
Dat verbaasde hem ergens. Omdat hij openlijk homoseksueel is, had hij naar eigen zeggen verwacht dat hij alleen daarom al veel negatieve reacties zou krijgen. In eerste instantie bleek dat mee te vallen, maar dat veranderde toen hij zich in zijn programma’s nadrukkelijker ging bezighouden met activisme en maatschappelijke thema’s.
Vanaf dat moment werden de reacties een stuk harder. Het bleef niet bij mensen die simpelweg schreven dat ze het niet met hem eens waren. Geluk kreeg beledigingen naar zijn hoofd en ontving zelfs reacties waarin hem iets ernstigs of dodelijks werd toegewenst.
Volgens de presentator wordt een groot deel van dergelijke berichten waarschijnlijk impulsief geplaatst. Mensen zien iets waar ze boos om worden, typen onmiddellijk een reactie en lijken pas veel later na te denken over wat ze eigenlijk hebben geschreven.
Bezoek aan slachterij verandert alles
Een belangrijk moment ontstond toen Jurre Geluk voor een programma activisten volgde en daarbij een slachterij bezocht. Wat hij daar zag en hoorde, maakte veel indruk op hem.
Geluk zag onder meer gewonde varkens en hoorde de dieren tijdens zijn bezoek. De situatie raakte hem zo erg dat hij in tranen uitbarstte. Op dat moment besloot hij naar eigen zeggen geen vlees en vis meer te willen eten.
Daar bleef het echter niet helemaal bij. De presentator richtte zich ook tot kijkers die wél vlees en vis eten en gebruikte daarbij stevige woorden. Hij stelde dat mensen die dat blijven doen dierenbeulen zijn.
Juist die uitspraak viel bij sommige kijkers bijzonder slecht. Eén van hen was Jeffrey, een 45-jarige vishandelaar uit Scheveningen.
Vishandelaar Jeffrey reageert fel
Dat een vishandelaar weinig enthousiast wordt van de boodschap dat mensen geen vis meer zouden moeten eten, is niet zo verrassend. Jeffrey verdient zijn geld in een branche waarin vis vanzelfsprekend centraal staat en hij heeft duidelijk een heel andere kijk op het onderwerp dan Geluk.
Het probleem zat echter niet zozeer in het verschil van mening. Op sociale media besloot Jeffrey zijn kritiek namelijk niet rustig uit te leggen. In plaats daarvan koos hij ervoor om Jurre Geluk persoonlijk aan te vallen.
Hij gebruikte termen als ‘linkse krekelvreter’ en ‘mafketel’. Daarmee verschoof de discussie van een inhoudelijk verschil van mening over vlees en vis naar een persoonlijke aanval op de presentator.
En precies daar draait Not that social om. Want hoe makkelijk is het nog om iemand uit te schelden wanneer die persoon niet langer een profielfoto op een beeldscherm is, maar daadwerkelijk tegenover je zit?
Jeffrey reageert meerdere keren per dag
Opvallend is dat Jeffrey zelf behoorlijk open is over zijn gedrag op sociale media. Tegen presentator Joram Kaat vertelt hij dat hij soms meerdere keren per dag reageert wanneer iets hem irriteert.
Als zijn handen beginnen te jeuken, zoals hij het zelf omschrijft, kan hij naar eigen zeggen zes of zeven keer op een dag ergens op reageren. Nog opvallender is zijn uitleg dat dit soms bijna automatisch gebeurt.
Hij denkt er op zo’n moment nauwelijks bewust over na. Er verschijnt iets op zijn scherm, het roept irritatie op en vrijwel direct volgt een reactie.
Daarmee lijkt hij onbedoeld precies te bevestigen wat Jurre Geluk eerder over online haat zei. Volgens Geluk is waarschijnlijk ongeveer 90 procent van dergelijke reacties impulsief.
Van online reactie naar echte ontmoeting
Op sociale media ontstaat gemakkelijk afstand tussen mensen. Wie een bericht schrijft, ziet meestal niet wat de woorden met de ontvanger doen. Er is geen gezichtsuitdrukking, ongemakkelijke stilte of directe reactie waarmee rekening gehouden hoeft te worden.
Dat verandert volledig wanneer twee mensen tegenover elkaar worden gezet. Jeffrey besluit daadwerkelijk mee te werken aan het programma en gaat het gesprek met Jurre Geluk aan.
Daarmee kiest hij er in ieder geval voor om niet anoniem achter zijn eerdere opmerkingen te blijven zitten. Hij moet tegenover de persoon plaatsnemen die hij eerder online beledigde en uitleggen waarom hij dat deed.
Het levert precies de confrontatie op waarop het programma is gebouwd. Twee mensen die duidelijk anders over een onderwerp denken, moeten hun standpunten ineens uitspreken zonder de veilige afstand van een telefoonscherm.
Discussie over vlees en vis
Dat Jurre Geluk en Jeffrey het niet volledig eens worden over het eten van dieren, ligt natuurlijk voor de hand. Jeffrey is vishandelaar en zegt vooral te hopen dat mensen gewoon een lekker visje blijven eten.
Geluk kwam na zijn ervaring in de slachterij juist tot de tegenovergestelde conclusie. Voor hem was wat hij zag voldoende aanleiding om vlees en vis uit zijn eetpatroon te schrappen.
Daarmee bestaat er een duidelijk inhoudelijk meningsverschil. En dat mag er natuurlijk zijn. Sociale media zouden juist een plek kunnen zijn waar mensen verschillende standpunten met elkaar bespreken.
Het wordt anders wanneer een discussie verandert in schelden, bedreigen of iemand persoonlijk naar beneden halen. Dat onderscheid staat tijdens de ontmoeting centraal.
Waarom online haat zo makkelijk ontstaat
De aflevering raakt daarmee aan een veel groter probleem. Mensen communiceren via sociale media op een totaal andere manier dan wanneer ze fysiek tegenover elkaar staan.
Een scherpe opmerking kan likes opleveren en een belediging kan binnen enkele minuten tientallen reacties krijgen. Daardoor worden gebruikers soms beloond voor precies het gedrag dat een normaal gesprek onmogelijk maakt.
Daar komt bij dat veel reacties worden geschreven op momenten van boosheid of frustratie. Tussen het voelen van die emotie en het publiceren van een bericht zitten soms slechts enkele seconden.
Een gesprek in het echte leven werkt anders. Wie iemand recht aankijkt, merkt onmiddellijk hoe woorden aankomen. Daardoor ontstaat automatisch een extra drempel voordat iemand iets extreem beledigends zegt.
BN’ers ontmoeten hun online haters
Not that social probeert die digitale afstand weg te halen. In de EO-serie ontmoeten bekende Nederlanders mensen die eerder negatieve of beledigende berichten over hen hebben geplaatst.
Het programma verscheen eerder al met andere bekende gezichten. Zo ging radio-dj Ouassima Tajmout in een eerdere aflevering in gesprek met iemand die haar online stevig had aangepakt vanwege haar deelname aan Expeditie Robinson.
Het idee blijft hetzelfde: achter ieder account zitten uiteindelijk echte mensen. Zowel degene die de belediging schrijft als degene die hem ontvangt.
Door die twee bij elkaar te zetten ontstaat een situatie die op sociale media vrijwel nooit voorkomt. Een uitspraak die eerst gemakkelijk vanaf de bank werd geplaatst, moet ineens tegenover de betrokken persoon worden verdedigd.
Dit bericht op Instagram bekijken
Online schelden heeft echte gevolgen
De ontmoeting tussen Jurre Geluk en zijn online hater laat vooral zien hoe groot het verschil tussen online en offline communicatie kan zijn. Een reactie lijkt misschien onschuldig wanneer deze tussen honderden andere berichten staat, maar voor degene die dagelijks tientallen of honderden negatieve reacties ontvangt, kan het effect behoorlijk groot worden.
Zeker bedreigingen en opmerkingen waarin iemand de dood wordt toegewenst gaan veel verder dan normale kritiek. Het feit dat een bekende Nederlander zichtbaar op televisie verschijnt, betekent niet dat alles automatisch geoorloofd is.
Tegelijkertijd betekent kritiek krijgen natuurlijk niet automatisch dat alle kritiek haat is. Ook Geluks eigen uitspraak waarin vlees- en viseters als dierenbeulen werden neergezet, kan stevig worden genoemd en mag weerstand oproepen.
Juist daarom is het verschil tussen kritiek en persoonlijke beledigingen belangrijk. Iemand kan het volledig oneens zijn met een uitspraak zonder degene achter die uitspraak uit te schelden.
Confrontatie zet aan tot nadenken
Jeffrey krijgt uiteindelijk de mogelijkheid om zijn eerdere online bericht aan te passen. Hij mag daar zelf over beslissen en hoeft zijn mening over vlees of vis uiteraard niet te veranderen.
Daar zit misschien wel het interessantste onderdeel van het programma. Het doel hoeft niet te zijn dat twee mensen na één gesprek ineens hetzelfde denken. Veel belangrijker is de vraag of ze elkaar na zo’n ontmoeting nog steeds op dezelfde manier zouden aanspreken.
Sociale media verdwijnen voorlopig niet en felle discussies evenmin. Mensen zullen ruzie blijven maken over politiek, klimaat, voeding, televisieprogramma’s en vrijwel ieder ander denkbaar onderwerp.
De ontmoeting tussen Jurre Geluk en de Scheveningse vishandelaar maakt echter duidelijk hoe anders zo’n discussie wordt zodra anonimiteit en afstand verdwijnen. Een ‘linkse krekelvreter’ op een beeldscherm blijkt uiteindelijk gewoon een persoon die tegenover je zit en terugpraat.
Misschien zit daar ook de simpelste les. Een paar seconden wachten voordat een boze reactie wordt geplaatst, kan al genoeg zijn om de toon compleet te veranderen. Oneens zijn mag altijd, maar zodra degene aan de andere kant van het scherm daadwerkelijk tegenover je komt zitten, blijken woorden ineens een stuk zwaarder te wegen.
