Ongehoord Nederland dreigt zijn plek binnen de Nederlandse publieke omroep kwijt te raken. Minister Rianne Letschert van Media heeft de omroep laten weten dat zij van plan is de vergunning in te trekken. Daarmee is een belangrijke eerste formele stap gezet in een procedure die er uiteindelijk toe kan leiden dat ON! uit het publieke bestel verdwijnt.
Toch betekent het nieuws niet dat Ongehoord Nederland per direct van televisie wordt gehaald. De omroep krijgt eerst de mogelijkheid om te reageren, waarna de minister een definitief besluit moet nemen. Bovendien kan ON! daarna nog naar de rechter stappen. Directeur Peter Vlemmix heeft al duidelijk gemaakt dat de omroep zich niet zonder slag of stoot bij een intrekking zal neerleggen. De strijd om de toekomst van ON! lijkt daarmee pas echt te beginnen.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Minister wil vergunning ON! intrekken
Minister Rianne Letschert heeft Ongehoord Nederland dinsdag geïnformeerd over haar voornemen om de vergunning van de omroep in te trekken. ON!-directeur Peter Vlemmix maakte bekend dat de omroep daarvan op de hoogte is gebracht.
Het gaat voorlopig nadrukkelijk om een voornemen. Dat onderscheid is belangrijk, omdat Ongehoord Nederland op dit moment nog gewoon onderdeel blijft van het publieke bestel en dus niet onmiddellijk van de televisie verdwijnt.
Met de bekendmaking heeft Letschert wel de eerste formele stap gezet richting een mogelijke intrekking. Daarmee komt een discussie die al jaren rondom de omroep speelt in een nieuwe fase terecht.
Later op dinsdag geeft de minister tijdens een persconferentie verdere uitleg over haar besluit en de argumenten die daaraan ten grondslag liggen.
Ongehoord Nederland mag nog uitzenden
Wie verwacht dat de uitzendingen van ON! nu direct worden stopgezet, komt bedrogen uit. Zo snel werkt de procedure niet.
Ongehoord Nederland moet eerst de mogelijkheid krijgen om inhoudelijk te reageren op het voornemen van de minister. De omroep kan daarbij argumenten aandragen waarom de vergunning volgens haar niet ingetrokken zou moeten worden.
Pas daarna kan Letschert tot een definitief besluit komen. Dat betekent dat er nog verschillende juridische en bestuurlijke stappen volgen voordat daadwerkelijk vaststaat of ON! zijn plek binnen de publieke omroep verliest.
Zelfs een definitief besluit van de minister hoeft bovendien niet het einde van de kwestie te betekenen.
ON! kan naar de rechter stappen
Wanneer Letschert uiteindelijk daadwerkelijk besluit de vergunning in te trekken, kan Ongehoord Nederland dat besluit juridisch aanvechten.
Directeur Peter Vlemmix liet eerder al weten dat de omroep niet van plan is zich zomaar neer te leggen bij een mogelijke intrekking. Een gang naar de rechter ligt daardoor voor de hand wanneer het definitieve besluit negatief voor ON! uitpakt.
Dat kan betekenen dat de discussie nog geruime tijd voortduurt. De vraag of een publieke omroep zijn vergunning mag verliezen, is juridisch en maatschappelijk gevoelig.
Daarbij gaat het niet alleen over de inhoud van programma’s. Ook de naleving van regels, journalistieke normen, samenwerking binnen het publieke bestel en de bestuurlijke organisatie van een omroep spelen een rol.
Mediawaakhond vroeg minister om actie
De druk op minister Letschert nam afgelopen donderdag verder toe. Het Commissariaat voor de Media stuurde toen een brief waarin de mediawaakhond de minister verzocht om actie te ondernemen tegen Ongehoord Nederland.
Letschert onderzocht daarvoor al of er voldoende juridische grond bestond om de vergunning in te trekken. De brief van het Commissariaat bracht dat proces echter in een stroomversnelling.
Tegelijkertijd werd bekend dat het Commissariaat al twee sancties aan ON! had opgelegd. Daarmee kreeg de discussie over de positie van de omroep opnieuw een formeel karakter.
Voor de minister is juist die juridische onderbouwing cruciaal. Dat bleek enkele jaren geleden al, toen een eerdere poging om de vergunning van ON! in te trekken uiteindelijk niet doorging.
Hitler-fragment zorgt voor nieuwe ophef
Een recente uitzending waarin een toespraak van Adolf Hitler werd vertoond, zorgde opnieuw voor grote controverse rond Ongehoord Nederland.
In het programma moesten ON!-commentator Raisa Blommestijn en toenmalig hoofdredacteur Joost Niemöller reageren op het fragment. Niemöller stelde daarbij onder meer dat Hitler bepaalde dingen “heel goed” zei.
De uitzending leidde tot politieke verontwaardiging en vragen vanuit de Tweede Kamer. Harmen Krul van het CDA, Mohammed Mohandis van PRO en Ouafa Oualhadj van D66 stelden Kamervragen over de kwestie.
Ongehoord Nederland haalde de betreffende uitzending vervolgens offline. Voor de mediawaakhond vormde de kwestie volgens de aangeleverde informatie de druppel in een langer lopende reeks problemen rond de omroep.
ON! ligt al jaren onder vuur
De huidige situatie komt niet uit het niets. Ongehoord Nederland maakt sinds 2022 deel uit van het publieke omroepbestel en is sindsdien regelmatig onderwerp geweest van discussies en conflicten.
In de afgelopen jaren kreeg de omroep meerdere sancties en boetes. Daarbij ging het volgens de beschikbare informatie onder meer om kwesties rond desinformatie, belangenverstrengeling en onvoldoende samenwerking met andere omroepen.
Juist die opeenstapeling is belangrijk voor de huidige procedure. Een vergunning intrekken vanwege één omstreden uitzending zou juridisch een heel andere kwestie zijn dan ingrijpen vanwege een langer patroon van problemen.
De minister zal daarom moeten kunnen onderbouwen waarom de situatie inmiddels ernstig genoeg is om de zwaarste stap te zetten.
In 2023 lukte intrekken niet
Het is namelijk niet de eerste keer dat het voortbestaan van Ongehoord Nederland binnen het publieke bestel ter discussie staat.
In 2023 vroeg de NPO het ministerie eveneens om de vergunning van ON! in te trekken. Ook toen waren er al langere tijd problemen tussen de omroep en andere partijen binnen het publieke bestel.
Die poging leidde uiteindelijk niet tot een intrekking. Er bleek destijds onvoldoende juridische grond om daadwerkelijk zover te gaan.
Dat eerdere besluit maakt de huidige situatie extra interessant. De vraag is nu vooral wat er sindsdien is veranderd en waarom de minister deze keer kennelijk denkt dat een intrekking juridisch wel mogelijk is.
NPO doet opnieuw verzoek
De Nederlandse Publieke Omroep heeft maandag opnieuw officieel gevraagd om de vergunning van Ongehoord Nederland in te trekken.
Volgens de NPO is de situatie inmiddels anders dan enkele jaren geleden. De publieke omroep stelt dat er nu voldoende grond bestaat om verdergaande maatregelen tegen ON! te nemen.
Een van de argumenten is dat Ongehoord Nederland volgens de NPO structureel de journalistieke code niet naleeft. Daarmee wordt de discussie breder dan afzonderlijke omstreden fragmenten of uitspraken.
De vraag wordt dan of ON! structureel voldoet aan de eisen die horen bij deelname aan het publieke bestel. Juist dat zal een belangrijk onderdeel worden van de verdere procedure.
Tweede Kamer voert druk verder op
Ook vanuit de Tweede Kamer klinkt al langere tijd kritiek op Ongehoord Nederland. Verschillende partijen willen dat de minister ingrijpt.
Na de recente brief van het Commissariaat voor de Media werd die roep opnieuw sterker. VVD-Kamerlid Erik van der Maas stelde dat het, alles bij elkaar genomen, tijd is om de juiste juridische stappen richting ON! te zetten.
Daarmee komt de druk vanuit meerdere kanten. Niet alleen de NPO vraagt om intrekking, maar ook de mediawaakhond heeft de minister gevraagd actie te ondernemen en vanuit de politiek klinkt steun voor verdere stappen.
Dat betekent overigens niet dat de uitkomst automatisch vaststaat. Uiteindelijk moet de minister haar besluit juridisch kunnen onderbouwen en houdt ON! het recht om zich daartegen te verweren.
Discussie raakt ook aan pluriformiteit
De kwestie rond Ongehoord Nederland gaat daardoor over meer dan één televisieprogramma of één controversiële uitspraak. Op de achtergrond speelt ook een bredere discussie over de grenzen van het publieke omroepbestel.
Nederland kent juist een systeem waarin verschillende maatschappelijke geluiden een plek kunnen krijgen. Pluriformiteit is een belangrijk onderdeel van het publieke bestel en afwijkende of scherpe standpunten zijn op zichzelf geen reden om een omroep te verwijderen.
Tegelijkertijd gelden er regels waaraan publieke omroepen zich moeten houden. De discussie draait daarom niet uitsluitend om de vraag of de inhoud van ON! controversieel is, maar vooral om de vraag of de omroep structureel voldoet aan de voorwaarden die bij een publieke vergunning horen.
Dat onderscheid wordt belangrijk wanneer de zaak uiteindelijk bij een rechter terechtkomt.
Vergunning intrekken is zware stap
Een omroep uit het publieke bestel verwijderen is geen alledaagse maatregel. Juist daarom moet de procedure zorgvuldig worden doorlopen.
De minister kan niet simpelweg besluiten dat een programma of presentator te controversieel is en vervolgens de vergunning beëindigen. Er moet voldoende juridische basis zijn en de omroep moet de gelegenheid krijgen zich te verdedigen.
Dat verklaart ook waarom het eerdere verzoek uit 2023 niet tot intrekking leidde. Politieke of maatschappelijke kritiek alleen is niet voldoende wanneer de wettelijke grondslag ontbreekt.
De komende periode zal daarom vooral draaien om de vraag welke overtredingen en tekortkomingen de minister aanvoert en of die gezamenlijk zwaar genoeg wegen om de vergunning daadwerkelijk in te trekken.
Toekomst ON! blijft voorlopig onzeker
Voor kijkers van Ongehoord Nederland verandert er op zeer korte termijn dus nog niet direct iets. De omroep mag voorlopig blijven uitzenden terwijl de procedure verdergaat.
Eerst krijgt ON! de gelegenheid om te reageren op het voornemen van minister Letschert. Vervolgens moet zij een definitief besluit nemen. Wanneer dat besluit neerkomt op intrekking, kan de omroep vervolgens juridische stappen zetten.
Daardoor kan er nog behoorlijk wat tijd overheen gaan voordat definitief duidelijk wordt of Ongehoord Nederland daadwerkelijk uit het publieke bestel verdwijnt.
Wel is duidelijk dat de positie van ON! opnieuw serieus onder druk staat. Anders dan in 2023 liggen er nu opnieuw verzoeken vanuit de NPO en het Commissariaat voor de Media, terwijl ook vanuit de Tweede Kamer wordt aangedrongen op actie.
De recente uitzending rond het Hitler-fragment heeft de discussie verder op scherp gezet, maar vormt slechts een onderdeel van een veel langer dossier. Uiteindelijk zal niet de hoeveelheid politieke ophef bepalen of ON! zijn vergunning verliest, maar de vraag of er voldoende juridische grond bestaat.
Daarmee is dinsdag vooral het startschot gegeven voor een nieuwe en waarschijnlijk stevige strijd over de toekomst van Ongehoord Nederland. De minister heeft haar eerste stap gezet, ON! heeft al duidelijk gemaakt zich te zullen verzetten en een gang naar de rechter behoort nadrukkelijk tot de mogelijkheden. Pas wanneer die procedure is afgerond, wordt duidelijk of de omroep daadwerkelijk van de Nederlandse publieke televisie verdwijnt.
