De druk op gemeenten die onvoldoende opvangplekken voor asielzoekers realiseren, loopt verder op. Minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink heeft aangekondigd dat tien gemeenten zich binnenkort moeten verantwoorden omdat zij volgens het kabinet niet voldoen aan de verplichtingen uit de spreidingswet.
De stap markeert een nieuwe fase in de uitvoering van de wet, waarbij gemeenten niet langer alleen worden aangespoord, maar ook actief onder toezicht worden geplaatst.
Volgens de minister is de boodschap duidelijk: de spreidingswet is van kracht en moet worden uitgevoerd. Gemeenten die achterblijven, zullen daarop worden aangesproken. Als overleg uiteindelijk niets oplevert, kan het kabinet zelfs besluiten om zelf opvanglocaties aan te wijzen. Daarmee neemt de druk op gemeenten die nog geen opvang regelen verder toe.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Gemeenten op gesprek geroepen
De eerste groep gemeenten die zich bij de minister moet melden bestaat uit tien gemeenten verspreid over Nederland. Het gaat om Aalten, Achtkarspelen, Bergen (Limburg), Beverwijk, Gemert-Bakel, Overbetuwe, Sluis, Valkenswaard, Voerendaal en Westland.
Volgens Van den Brink voldoen deze gemeenten nog altijd niet aan hun wettelijke taak op het gebied van asielopvang. Daarom worden zij nu onder actief toezicht geplaatst. De minister hoopt dat de gesprekken ertoe leiden dat de gemeenten alsnog met concrete plannen komen.
De bedoeling is dat de betrokken gemeenten nog vóór het najaar duidelijk maken hoe zij aan hun verplichtingen gaan voldoen. Lukt dat niet, dan kunnen verdere stappen volgen.
Spreidingswet wordt gehandhaafd
Met de nieuwe aanpak maakt het kabinet duidelijk dat de spreidingswet niet vrijblijvend is. Sinds de invoering van de wet zijn gemeenten verplicht om mee te werken aan een eerlijke verdeling van opvangplaatsen voor asielzoekers.
Volgens de minister hoort daar ook bij dat gemeenten die achterblijven daarop worden aangesproken. In een toelichting benadrukt hij dat de wet geldt voor iedereen en dat de rijksoverheid verantwoordelijk is voor de uitvoering daarvan.
Daarmee kiest het kabinet voor een steviger optreden dan in de afgelopen maanden, waarin vooral werd geprobeerd gemeenten via overleg en gesprekken in beweging te krijgen.
Waarom de spreidingswet bestaat
De spreidingswet werd ingevoerd om de opvang van asielzoekers eerlijker over Nederland te verdelen. De afgelopen jaren ontstonden op verschillende plekken grote problemen doordat een beperkt aantal gemeenten relatief veel opvanglocaties huisvestte, terwijl andere gemeenten nauwelijks of geen opvang aanboden.
Daardoor kwamen opvangcentra regelmatig overvol te zitten en ontstond extra druk op gemeenten die al veel verantwoordelijkheid droegen.
Met de spreidingswet wil de overheid voorkomen dat die scheve verdeling blijft bestaan. Provincies krijgen een gezamenlijke opgave en verdelen die vervolgens over de gemeenten binnen hun regio.
Daarbij hoeft niet iedere gemeente per se zelf een opvanglocatie te openen. Gemeenten mogen onderling afspraken maken, zolang het totaal aantal opvangplekken binnen de provincie maar wordt gehaald.
Nog veel gemeenten voldoen niet
Hoewel nu tien gemeenten officieel onder toezicht zijn geplaatst, ligt het totale aantal gemeenten dat achterloopt aanzienlijk hoger.
Vorige week gaf minister Van den Brink al aan dat ongeveer 47 gemeenten nog altijd onvoldoende meewerken aan de uitvoering van de spreidingswet. Volgens hem hebben deze gemeenten na meerdere verzoeken nog geen duidelijke uitleg gegeven waarom zij onvoldoende opvangplekken realiseren.
De lijst met gemeenten onder actief toezicht blijft daarom niet beperkt tot de huidige tien. De minister heeft aangekondigd dat deze lijst iedere maand wordt bijgewerkt.
Dat betekent dat ook andere gemeenten de komende tijd alsnog onder toezicht kunnen komen te staan wanneer zij onvoldoende voortgang boeken.
Gesprekken leverden weinig op
De afgelopen maanden probeerde het ministerie de problemen eerst via overleg op te lossen.
Drie maanden geleden ontvingen alle gemeenten een brief waarin werd gevraagd hoeveel opvangplekken zij konden realiseren. Gemeenten die achterbleven, kregen vervolgens het verzoek om uit te leggen waarom zij hun aandeel nog niet leverden.
Daarna vonden gesprekken plaats tussen ambtenaren van het ministerie en vertegenwoordigers van de betreffende gemeenten. Volgens het kabinet hebben die overleggen in een aantal gevallen onvoldoende resultaat opgeleverd.
Juist daarom kiest de minister nu voor een stevigere aanpak door gemeenten officieel op gesprek te laten komen.
88.000 opvangplekken nodig
De druk op gemeenten hangt samen met de enorme behoefte aan opvangplaatsen in Nederland.
Begin dit jaar werd vastgesteld dat er tot begin 2028 ongeveer 88.000 opvangplekken nodig zijn om asielzoekers op een goede manier op te kunnen vangen.
Op basis van die landelijke behoefte is berekend hoeveel opvangplaatsen iedere provincie gezamenlijk moet realiseren. Vervolgens is die opgave verdeeld over de verschillende gemeenten.
Volgens het kabinet is die capaciteit noodzakelijk om te voorkomen dat opvanglocaties overvol raken en noodopvang steeds opnieuw moet worden ingezet.
Minister kan verder ingrijpen
Wanneer gemeenten na de gesprekken alsnog weigeren om opvangplekken te realiseren, beschikt de minister over aanvullende bevoegdheden.
In het uiterste geval kan het Rijk namelijk zelf besluiten om locaties aan te wijzen waar asielzoekers worden opgevangen. Dat wordt gezien als een zwaar middel, maar behoort volgens de spreidingswet wel tot de mogelijkheden.
Of het daadwerkelijk zover komt, is nog niet duidelijk. De minister geeft aan dat hij er de voorkeur aan geeft om samen met gemeenten tot oplossingen te komen.
Toch maakt hij tegelijkertijd duidelijk dat het kabinet uiteindelijk bereid is gebruik te maken van de bevoegdheden die de wet biedt.
Verdeelde reacties op spreidingswet
De spreidingswet blijft een van de meest besproken onderwerpen binnen de Nederlandse politiek.
Voorstanders vinden dat iedere gemeente haar verantwoordelijkheid moet nemen om de opvang eerlijk te verdelen. Volgens hen voorkomt de wet dat een klein aantal gemeenten onevenredig zwaar wordt belast.
Tegenstanders vinden juist dat gemeenten meer vrijheid moeten behouden om zelf te bepalen of opvanglocaties wenselijk zijn. In verschillende gemeenten bestaat bovendien weerstand onder inwoners tegen de komst van asielzoekers.
Daardoor ontstaat regelmatig een spanningsveld tussen landelijke verplichtingen en lokale wensen.
Komende maanden worden belangrijk
De komende maanden zullen duidelijk maken hoeveel gemeenten alsnog bereid zijn om opvangplekken te realiseren.
De gesprekken met de eerste tien gemeenten vormen daarbij een belangrijke test voor de uitvoering van de spreidingswet. Wanneer deze aanpak succesvol blijkt, ligt het voor de hand dat ook andere achterblijvende gemeenten op dezelfde manier worden benaderd.
Blijven gemeenten echter weigeren, dan zal het kabinet mogelijk vaker moeten ingrijpen en zelf besluiten nemen over opvanglocaties.
Asielopvang blijft actueel
Met de behoefte aan 88.000 opvangplaatsen tot begin 2028 blijft de druk op het Nederlandse opvangsysteem onverminderd groot. De komende periode zal daarom niet alleen draaien om nieuwe opvanglocaties, maar ook om de vraag in hoeverre gemeenten bereid zijn hun wettelijke verantwoordelijkheid te nemen.
De beslissing van minister Van den Brink om gemeenten onder actief toezicht te plaatsen laat zien dat het kabinet de uitvoering van de spreidingswet wil versnellen. Of dat voldoende is om de benodigde opvangcapaciteit daadwerkelijk te realiseren, zal de komende maanden moeten blijken.
Eén ding is duidelijk: de discussie over asielopvang en de spreidingswet zal voorlopig nog volop onderwerp van politiek en maatschappelijk debat blijven.
