De Nederlandse bevolking zal de komende decennia blijven groeien, vergrijzen en diversifiëren, volgens nieuwe voorspellingen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In een recent gepubliceerde verkenning tot 2050 heeft het CBS zeven mogelijke scenario’s voor de bevolkingsgroei gepresenteerd. Deze scenario’s zijn bedoeld om het demografische beleid van het nieuwe kabinet te ondersteunen en bieden inzicht in hoe veranderingen in de bevolkingssamenstelling de Nederlandse samenleving zullen beïnvloeden.
Een van de opvallende punten in de discussie is het ontbreken van een scenario dat emeritus hoogleraar demografie Jan Latten beschrijft als het meest explosieve: natuurlijke krimp in combinatie met een hoog migratieniveau.
Volgens Latten kan dit scenario werkelijkheid worden als het geboortecijfer blijft dalen, de levensverwachting niet verder stijgt, en de migratie sterk toeneemt. Latten bekritiseert de verkenning voor het hanteren van te optimistische aannames, zoals een stijgend aantal kinderen per koppel en een voortdurend toenemende levensverwachting, terwijl de huidige trends anders laten zien.
Het geboortecijfer in Nederland is al jaren aan het dalen. In 2023 lag het gemiddelde aantal kinderen per vrouw op 1,43, terwijl dit in 2010 nog 1,8 was. Latten verwacht dat deze dalende trend zich zal voortzetten, vooral door de huidige crisisomstandigheden zoals oorlog, energiecrisis en woningcrisis. Deze factoren zorgen ervoor dat nieuwe generaties het krijgen van kinderen uitstellen. Hij pleit ervoor dat de overheid meer doet om deze onzekerheden te verminderen.
Daarnaast uit Latten zijn zorgen over de vanzelfsprekendheid van een stijgende levensverwachting. Hij wijst op de toename van obesitas, het gebruik van e-sigaretten onder jongeren en de mogelijkheid van nieuwe pandemieën als factoren die de levensverwachting kunnen doen afnemen. In combinatie met de uitdagingen in de zorg kan dit betekenen dat mensen juist minder oud worden.
CBS-onderzoeker Ruben van Gaalen, die tevens voorzitter is van de Nederlandse Vereniging voor Demografie, benadrukt dat de verkenning verschillende scenario’s bevat om rekening te houden met de onvoorspelbaarheid van factoren die de bevolkingsgroei beïnvloeden. Hij erkent dat de vergrijzing een zekerheid is en dat Nederland in de toekomst ongeveer twee miljoen tachtigplussers zal hebben die zorg en huisvesting nodig hebben.
Migratie is een andere belangrijke factor in de bevolkingsgroei. In alle scenario’s van het CBS neemt het aantal mensen met een niet-Nederlandse achtergrond toe. Hoewel een streng migratiebeleid deze groei kan beperken, blijft migratie moeilijk te voorspellen vanwege de afhankelijkheid van geopolitieke ontwikkelingen en beleidskeuzes, bijvoorbeeld uit Brussel. Van Gaalen hoopt dat het nieuwe kabinet zijn demografische beleid zal afstemmen op de verschillende scenario’s die nu zijn geschetst.
In het kort, de toekomst van de Nederlandse bevolking zal worden gekenmerkt door groei, vergrijzing en diversificatie. Het is essentieel dat beleidsmakers deze scenario’s in overweging nemen om de samenleving voor te bereiden op de demografische veranderingen die de komende decennia te wachten staan.
