De spanningen tussen Washington en Brussel lopen opnieuw op. Een opvallende en harde boodschap uit Amerikaanse conservatieve kringen zorgt voor onrust binnen de Europese politiek. Volgens invloedrijke denkers rond de huidige Amerikaanse regering zou het zelfs “in het belang van de Verenigde Staten én Europa” zijn als de Europese Unie verdwijnt. Die uitspraak zet de verhoudingen verder onder druk en roept vragen op over inmenging, macht en de toekomst van Europa.
Trump-denktank zet EU openlijk ter discussie
De uitspraak komt van Nile Gardiner, directeur van de Europese tak van de Heritage Foundation. Deze denktank staat bekend als een van de belangrijkste ideologische pijlers onder het beleid van de Amerikaanse president Donald Trump in zijn tweede termijn.
Gardiner liet weten dat de EU volgens hem een doodlopende weg is. In zijn visie is Europa beter af zonder het huidige samenwerkingsverband. De Europese Unie zou te veel macht hebben, te weinig democratische legitimiteit kennen en structureel botsen met Amerikaanse belangen. Dat is stevige taal, zeker gezien de nauwe historische band tussen Europa en de VS.
Politieke steun voor nationalistische leiders
Volgens Gardiner beperkt de Amerikaanse steun zich niet tot woorden alleen. De regering-Trump zou openlijk sympathie hebben voor Europese politieke leiders en bewegingen die kritisch staan tegenover de EU en pleiten voor meer nationale soevereiniteit. Daarbij worden landen als Italië, Polen en Hongarije genoemd als belangrijke bondgenoten.
In dat rijtje vallen namen als Giorgia Meloni, Karol Nawrocki en Jordan Bardella. Volgens Gardiner delen zij een visie waarin nationale identiteit en zelfbeschikking centraal staan, in plaats van verdere Europese integratie.
Hoewel hij benadrukt dat het om politieke en ideologische steun gaat en niet om financiële inmenging, klinkt in Europa de zorg dat hiermee grenzen worden overschreden.
Amerikaanse veiligheidsstrategie zet toon
De uitspraken van Gardiner staan niet op zichzelf. In de recent gepubliceerde Amerikaanse veiligheidsstrategie wordt Europa neergezet als een continent dat zijn identiteit dreigt te verliezen. Massamigratie, het vervagen van nationale culturen en een groeiende kloof tussen burgers en bestuurders zouden de kern vormen van dat probleem.
Het document spreekt lof uit over nationalistische partijen die zeggen het “unieke karakter en de geschiedenis van Europese landen” te willen beschermen. Tegelijkertijd wordt de EU beschreven als een log en bureaucratisch systeem dat onvoldoende luistert naar de wil van de bevolking.
Die analyse voedt de gedachte dat de VS onder Trump actief inzet op een machtsverschuiving binnen Europa, niet door militaire druk, maar via ideologische invloed.
Felle reacties vanuit Brussel en Berlijn
In Brussel zijn de woorden van Gardiner en de veiligheidsstrategie allesbehalve goed ontvangen. De voorzitter van de commissie in het Europees Parlement die verantwoordelijk is voor de relatie met de VS sprak zelfs van een “frontale aanval op de Europese Unie”. Volgens hem komt dit neer op inmenging in Europese verkiezingen.
Ook de Duitse bondskanselier Friedrich Merz reageerde ongebruikelijk fel. Hij noemde de Amerikaanse boodschap “onacceptabel en onaanvaardbaar” en benadrukte dat de toekomst van Europa door Europeanen zelf wordt bepaald, niet door denktanks in Washington.
Opvallend is wel dat andere Europese regeringsleiders vooralsnog terughoudend reageren. Dat zwijgen wordt door critici gezien als teken van onzekerheid over hoe met deze Amerikaanse druk om te gaan.
Kritiek op EU-beleid rond technologie en vrije meningsuiting
Een belangrijk punt van kritiek vanuit de Heritage Foundation betreft de macht van de Europese Commissie. Gardiner wijst daarbij specifiek op de boetes die zijn opgelegd aan het sociale mediaplatform X, eigendom van Elon Musk. In totaal ging het om 120 miljoen euro, opgelegd wegens overtredingen van Europese internetwetgeving.
Volgens Gardiner zijn dit soort maatregelen niet alleen slecht voor Amerikaanse techbedrijven, maar ook voor de Amerikaanse veiligheid. De EU zou hiermee Amerikaanse innovatie en invloed ondermijnen en tegelijkertijd de vrijheid van meningsuiting beperken.
Daarnaast stelt hij dat de EU bewust de groei van radicaal-rechtse partijen, zoals de AfD in Duitsland, probeert af te remmen. Dat zou volgens hem aantonen dat de Unie niet werkelijk democratisch functioneert.
NAVO versus EU-defensie
Een ander gevoelig punt is defensie. In Brussel wordt al langer gesproken over een sterkere Europese defensiesamenwerking. Gardiner ziet dat als een directe bedreiging voor de NAVO. Volgens hem trekken EU-plannen militaire middelen weg bij de NAVO en verzwakken ze het bondgenootschap.
In zijn woorden zal de NAVO “hopelijk nog eeuwen bestaan”, terwijl de EU volgens hem uiteindelijk zal verdwijnen. Die uitspraak raakt aan een diepere angst in Washington: dat Europa zich militair en strategisch losmaakt van de Verenigde Staten.
Rechts-Europese partijen reageren positief
Niet iedereen in Europa is verontwaardigd. Vanuit rechtse en eurosceptische partijen klinkt juist bijval. Europarlementariër Mieke Andriese noemt de Amerikaanse boodschap een “duidelijke strategische waarschuwing”. Volgens haar bedreigt massamigratie de Europese identiteit en moet Europa fundamenteel van koers veranderen.
Ook Sander Smit ziet raakvlakken met de Amerikaanse kritiek, al benadrukt hij dat zijn partij niet pleit voor het opheffen van de EU. Volgens hem is hervorming noodzakelijk vanwege een democratisch tekort en een te grote afstand tot de burger.
Wat betekent dit voor de toekomst van Europa?
De uitspraken van Gardiner markeren een nieuw hoofdstuk in de relatie tussen de VS en Europa. Waar eerdere Amerikaanse regeringen vooral inzetten op samenwerking en versterking van de EU als bondgenoot, lijkt de huidige koers gericht op verzwakking van het Europese project van binnenuit.
Voor Europa rijst de vraag hoe hiermee om te gaan. Negeert men de Amerikaanse druk, of wordt dit het moment om de eigen koers en legitimiteit scherper te verdedigen? De komende maanden zullen uitwijzen of deze woorden vooral symbolisch zijn, of dat ze daadwerkelijk invloed krijgen op het politieke landschap in Europa.
Eén ding staat vast: de discussie over soevereiniteit, migratie, democratie en macht binnen de EU is hiermee opnieuw op scherp gezet. En dit keer komt de druk niet alleen van binnenuit, maar ook van een traditionele bondgenoot aan de overkant van de Atlantische Oceaan.
