Twee jonge broers uit Somalië, die sinds 2021 in Nederland verblijven, hebben van de rechter te horen gekregen dat zij het asielzoekerscentrum mogen worden uitgezet.
Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) had voor de broers een sociale huurwoning geregeld in Utrecht, maar die werd door hen geweigerd. De reden? Ze vonden de woning te klein en wilden liever ieder een eigen flat of een grotere woning met meerdere slaapkamers.
Sociale huurwoning geweigerd na maandenlange inspanning
Het COA had met grote moeite een sociale huurwoning gevonden voor de broers. De woning werd medio februari aangeboden.
Het ging om een flat van 55 vierkante meter, voorzien van alle basisvoorzieningen: een woonkamer, slaapkamer, keuken, badkamer met toilet, hal en een berging. De huurprijs lag op €683 per maand, exclusief energie. Volgens het COA ging het om een passende woning, zeker gezien de huidige woningnood en de beperkte beschikbaarheid van sociale huurwoningen.
De broers, die samen in het asielzoekerscentrum verbleven, vonden de woning echter niet geschikt. Ze wilden liever afzonderlijke woonruimtes of een ruimer huis waar ze beiden over een eigen slaapkamer zouden kunnen beschikken.
Recht op opvang vervalt na passend woningaanbod
Wanneer een asielzoeker in Nederland een verblijfsvergunning krijgt, probeert het COA zo snel mogelijk huisvesting buiten het opvangcentrum te regelen. Dit gebeurt onder grote druk, aangezien de opvangcapaciteit beperkt is en de toestroom van nieuwe asielzoekers onverminderd doorgaat.
Zodra het COA een woning aanbiedt die als passend wordt beoordeeld – rekening houdend met gezinssamenstelling, leeftijd en locatie – vervalt het recht op opvang. Dit betekent dat de bewoner het asielzoekerscentrum moet verlaten en dat ook de wekelijkse financiële toelages voor voedsel en kleding worden stopgezet.
In het geval van de twee Somalische broers beschouwde het COA het aangeboden appartement als passend. Toen zij het aanbod weigerden, leidde dit tot een juridische procedure over het voortzetten van hun opvang.
Rechter stelt COA in het gelijk
De zaak kwam voor de rechter, die zich moest buigen over de vraag of de weigering van de woning gegrond was en of de opvang voortgezet moest worden. De rechter oordeelde dat het COA correct heeft gehandeld door de woning aan te bieden en dat deze woning binnen de grenzen van het redelijke viel.
De eisen van de broers – aparte woningen of meer slaapkamers – waren volgens de rechtbank geen reden om het aangeboden appartement af te wijzen.
Het feit dat zij liever meer ruimte hadden, maakte de woning niet automatisch ‘onpassend’. In de huidige situatie op de woningmarkt, met een groot tekort aan sociale huurwoningen, was het niet realistisch om van het COA te verwachten dat er meer of betere woningen beschikbaar zouden zijn.
Daarom stelde de rechter het COA in het gelijk en mogen de broers uit de opvang worden gezet.
Spanning op de woningmarkt speelt grote rol
Deze zaak staat niet op zichzelf. Door het enorme tekort aan betaalbare woningen is het voor het COA steeds moeilijker om statushouders te huisvesten.
Woningcorporaties hebben te maken met wachtlijsten, hoge huren en stijgende bouwkosten. Daarbij komt dat statushouders – net als andere woningzoekenden – moeten concurreren om schaarse woonruimte.
De keuze om een aangeboden woning te weigeren kan dan ook gevolgen hebben, zoals nu duidelijk is geworden in deze uitspraak. Ook andere statushouders zullen in soortgelijke situaties mogelijk eerder geneigd zijn om een woning te accepteren, ongeacht persoonlijke voorkeuren.
Maatschappelijke discussie laait opnieuw op
De zaak zorgt online en in de politiek opnieuw voor discussie. Voorstanders van strengere regelgeving wijzen erop dat het weigeren van een sociale huurwoning, terwijl honderdduizenden Nederlanders op een wachtlijst staan, niet uitlegbaar is aan de samenleving.
Er wordt gewezen op de verantwoordelijkheid die hoort bij het krijgen van een verblijfsvergunning – namelijk: integreren, meedoen en accepteren wat binnen redelijke grenzen wordt aangeboden.
Tegenstanders vrezen dat het COA te rigide optreedt en dat het begrip ‘passende huisvesting’ te smal wordt ingevuld. Zeker bij jonge mensen met een traumatische achtergrond zou volgens hen meer rekening moeten worden gehouden met persoonlijke omstandigheden en toekomstperspectieven.
Wat zegt de wet over passende huisvesting?
Volgens de huidige wetgeving moet een woning voor een statushouder in ieder geval voldoen aan de minimale eisen van leefbaarheid, privacy en veiligheid. Het gaat hierbij om functionele woonruimte met toegang tot sanitaire voorzieningen, verwarming, keukenfaciliteiten en voldoende ruimte per persoon. Een eigen slaapkamer is echter geen wettelijk vereiste, tenzij medisch of psychologisch noodzakelijk.
In het geval van de Somalische broers werd aan deze eisen voldaan. Dat zij liever iets anders wilden, maakte dat niet anders in de ogen van de rechter.
Conclusie: duidelijke grenzen aan keuzevrijheid bij opvang
De uitspraak onderstreept dat er duidelijke grenzen zijn aan de keuzevrijheid van statushouders als het gaat om huisvesting. In een tijd van woningnood is het onhaalbaar om op iedere voorkeur in te gaan. Acceptatie van een aangeboden passende woning is essentieel voor het goed laten functioneren van het opvangsysteem en het vrijmaken van plekken voor nieuwkomers.
De zaak laat zien dat het COA én de rechter steeds vaker de lijn trekken: wie een passende woning weigert, kan geen aanspraak meer maken op opvang of bijbehorende voorzieningen. Integratie begint met het accepteren van kansen, ook als die niet perfect zijn.
