PFAS in kraanwater zorgt opnieuw voor onrust. Bij een deel van de Nederlanders komt meer PFAS uit de kraan dan de strengere richtwaarde van het RIVM aangeeft. Toch is er volgens deskundigen geen reden om massaal flessenwater in te slaan.
Het Nederlandse kraanwater voldoet aan de wettelijke normen en kan volgens experts gewoon worden gedronken. Geplakte tekst
De situatie ligt namelijk genuanceerder dan het op het eerste gezicht lijkt. PFAS is wel degelijk een probleem dat serieus moet worden aangepakt, maar een glas kraanwater vormt volgens deskundigen geen acuut gezondheidsgevaar. Bovendien blijkt flessenwater lang niet altijd het veiligere alternatief dat veel mensen verwachten.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
PFAS zorgt voor vragen over kraanwater
PFAS is een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen die nauwelijks afbreken. Daardoor blijven ze lange tijd aanwezig in het milieu en zijn ze inmiddels terug te vinden in onder meer bodem, voedsel, grondwater en uiteindelijk ook drinkwater.
Vooral berichten over PFAS in Nederlands kraanwater zorgen begrijpelijkerwijs voor vragen. De wettelijke norm ligt momenteel op maximaal 100 nanogram PFAS per liter drinkwater. De hoogste gemeten waarde die in de bron wordt genoemd, bedraagt 14,3 nanogram per liter. Daarmee blijft het drinkwater ruim onder die wettelijke grens. Geplakte tekst
Toch is daarmee niet het hele verhaal verteld. Het RIVM hanteert namelijk een veel strengere richtwaarde van 4,4 nanogram per liter. Bij ruim een derde van de Nederlanders zou de hoeveelheid PFAS uit de kraan boven deze richtwaarde uitkomen. Geplakte tekst
Experts stellen drinkwatergebruikers gerust
Het verschil tussen de wettelijke norm en de strengere richtwaarde kan verwarrend zijn. Want als een richtwaarde wordt overschreden, betekent dat dan dat kraanwater ongezond is?
Volgens de deskundigen die in de bron aan het woord komen, is dat niet de juiste conclusie. Het drinken van een glas kraanwater vormt geen acuut gezondheidsgevaar. Het Nederlandse drinkwater voldoet bovendien aan de geldende wettelijke norm. Geplakte tekst
De strengere richtwaarde is vooral relevant wanneer wordt gekeken naar langdurige blootstelling. Onderzoek heeft aangetoond dat relatief kleine hoeveelheden PFAS invloed kunnen hebben op het immuunsysteem. Daarom wordt geprobeerd de totale hoeveelheid waaraan mensen gedurende hun leven worden blootgesteld zo laag mogelijk te houden.
Dat is iets anders dan stellen dat iemand direct gevaar loopt na het drinken van kraanwater. De zorgen gaan vooral over het feit dat mensen via allerlei verschillende bronnen voortdurend kleine hoeveelheden PFAS binnenkrijgen.
Waarom flessenwater geen oplossing is
Wie schrikt van PFAS in kraanwater kan al snel denken dat mineraalwater uit de supermarkt een veiligere keuze is. Volgens wateronderzoeker Roberta Hofman van KWR gaat die gedachte echter niet zomaar op.
Ook in flessenwater kunnen PFAS voorkomen. Daarnaast kunnen plastic flessen microplastics afgeven. Alleen overstappen van kraanwater naar flessenwater betekent dus niet automatisch dat iemand minder ongewenste stoffen binnenkrijgt. Geplakte tekst
Hofman noemt daarbij het voorbeeld van Bar-le-Duc. Dit water wordt gemaakt van grondwater uit Utrecht. Volgens haar gaat het om dezelfde bron waarvan ook drinkwaterbedrijf Vitens gebruikmaakt.
Daarnaast gelden verschillende controleverplichtingen. Producenten van flessenwater moeten volgens de bron op achttien punten controleren. Voor drinkwaterbedrijven gaat het om tientallen controlepunten. Geplakte tekst
Ook financieel is het verschil enorm. Duizend liter kraanwater kost ongeveer 1,50 tot 2 euro, terwijl dezelfde hoeveelheid water in flessen honderden euro’s kan kosten. Geplakte tekst
Dit zit er werkelijk in kraanwater
De hoeveelheden waarover wordt gesproken zijn bijzonder klein. Eén nanogram is één miljardste gram. Toch zijn juist die kleine concentraties relevant geworden doordat steeds meer bekend is over de mogelijke effecten van langdurige blootstelling aan PFAS.
De hoogst genoemde meting van 14,3 nanogram per liter zit bijvoorbeeld ver onder de huidige wettelijke grens van 100 nanogram per liter. Tegelijkertijd ligt die waarde wel boven de strengere richtwaarde van het RIVM. Geplakte tekst
Dat verklaart waarom twee ogenschijnlijk tegenstrijdige boodschappen tegelijkertijd kunnen kloppen. Het drinkwater voldoet aan de wet en kan gewoon worden gedronken, terwijl er tegelijkertijd redenen zijn om de hoeveelheid PFAS verder terug te dringen.
Het probleem zit bovendien niet uitsluitend in drinkwater. Mensen krijgen PFAS ook via voedsel en de lucht binnen. Volgens de deskundigen uit de bron is die blootstelling zelfs groter dan de hoeveelheid die via kraanwater wordt binnengekregen. Geplakte tekst
Strengere PFAS-richtwaarde roept vragen op
De Europese Unie kijkt naar een mogelijke verlaging van de wettelijke norm voor PFAS in drinkwater. Hoe die nieuwe norm er precies uit zou moeten zien, is nog niet duidelijk.
Nederland zou zelf ook kunnen besluiten de wettelijke norm aan te scherpen. Toch gebeurt dat momenteel niet. Volgens het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat verandert alleen een lagere norm immers niets aan de daadwerkelijke hoeveelheid PFAS die in het water aanwezig is. Geplakte tekst
Daarom wil het ministerie vooral proberen de hoeveelheid PFAS in drinkwater daadwerkelijk terug te dringen. Nederland zet zich in Brussel onder meer in voor verdere beperkingen van PFAS.
Een eventueel verbod is echter ingewikkeld. Het duurt nog voordat zo’n maatregel volledig werkelijkheid kan worden en er wordt tegelijkertijd gesproken over uitzonderingen voor bepaalde toepassingen.
PFAS verwijderen blijkt bijzonder lastig
Een andere oplossing lijkt op papier eenvoudig: filter PFAS uit het drinkwater voordat het uit de kraan komt. In de praktijk blijkt dat veel ingewikkelder.
Met actieve kool kunnen grotere PFAS-moleculen uit water worden gehaald. Daarvoor zijn grote filters nodig die regelmatig opnieuw moeten worden behandeld. Bovendien worden niet alle soorten PFAS hiermee tegengehouden. Kleinere moleculen kunnen door het filter heen komen. Geplakte tekst
Omgekeerde osmose kan die kleinere PFAS-moleculen wel verwijderen. Maar ook dat proces heeft nadelen. Het water moet naderhand bijvoorbeeld opnieuw van mineralen worden voorzien.
Daarnaast ontstaat een ander probleem. Van duizend liter onbehandeld water blijft volgens het voorbeeld uit de bron ongeveer achthonderd liter gezuiverd water over. In het resterende deel bevindt zich vervolgens juist een veel hogere concentratie PFAS. Geplakte tekst
Wanneer dat geconcentreerde restwater weer in het milieu terechtkomt, is de vervuiling feitelijk alleen verplaatst.
Vervuiling stoppen is belangrijker
Juist daarom wijzen deskundigen erop dat het aanpakken van PFAS bij de bron uiteindelijk belangrijker is dan proberen alle stoffen achteraf uit drinkwater te verwijderen.
Zolang nieuwe PFAS in het milieu terechtkomen, blijven drinkwaterbedrijven geconfronteerd worden met stoffen die ze vervolgens weer moeten proberen te verwijderen. Dat proces kan steeds ingewikkelder en duurder worden.
Wateronderzoeker Hofman waarschuwt bovendien dat een deel van de PFAS onderweg is richting het grondwater. Wanneer daar onvoldoende tegen wordt gedaan, kunnen toekomstige generaties volgens haar met een veel groter probleem worden geconfronteerd. Geplakte tekst
Het terugdringen van uitstoot en lozingen speelt daarom een belangrijke rol in de discussie. Daarmee wordt voorkomen dat drinkwaterbedrijven aan het einde van de keten steeds ingewikkeldere technieken moeten inzetten.
Gezondheidseffecten vooral op lange termijn
PFAS wordt regelmatig in verband gebracht met gezondheidsproblemen. Toch is het belangrijk om onderscheid te maken tussen de concentraties waarbij bepaalde effecten zijn waargenomen en de hoeveelheid die bijvoorbeeld in een liter kraanwater wordt aangetroffen.
Volgens emeritus hoogleraar toxicologie Jacob de Boer ligt een gezondheidskundige grens voor PFAS in bloed rond 7 microgram per liter. Hij stelt dat bij kinderen vanaf ongeveer 28 microgram per liter bloed effecten op de werking van vaccinaties kunnen optreden. Geplakte tekst
In een grote Belgische studie werden bij mensen die in de buurt van een 3M-fabriek woonden concentraties van 50 microgram per liter bloed of meer gevonden. Volgens De Boer kwamen bij dergelijke waarden vaker schildklier- en leverontstekingen voor. Geplakte tekst
Deskundigen willen juist voorkomen dat mensen langdurig te veel PFAS opbouwen. In de toxicologie wordt daarom liefst gewerkt met een ruime veiligheidsmarge tussen een norm en het niveau waarbij daadwerkelijk gezondheidseffecten worden waargenomen.
Dat verklaart ook waarom experts tegelijkertijd kunnen zeggen dat kraanwater gewoon gedronken kan worden én kunnen pleiten voor een snelle vermindering van PFAS.
Wat betekent dit voor jouw kraanwater?
Voor Nederlandse huishoudens verandert er op dit moment weinig. Er is volgens de geraadpleegde deskundigen geen reden om vanwege de huidige PFAS-metingen te stoppen met het drinken van kraanwater. De gemeten waarden blijven binnen de wettelijke norm en er is geen sprake van een acuut gezondheidsgevaar. Geplakte tekst
Massaal overstappen op flessenwater biedt bovendien geen simpele oplossing. Ook flessenwater kan PFAS en microplastics bevatten, terwijl het veel duurder is. Daar komt nog een aanzienlijk grotere belasting voor het milieu bij. Volgens een door Hofman aangehaalde Belgische studie kan de CO2-impact van flessenwater ongeveer vijftienhonderd keer groter zijn dan die van kraanwater. Geplakte tekst
De belangrijkste boodschap is daarom genuanceerd. PFAS in het Nederlandse milieu is een serieus probleem en de hoeveelheid moet op langere termijn verder omlaag. Dat betekent alleen niet dat het kraanwater ineens onveilig is geworden.
Voor consumenten is er volgens de experts dus geen reden voor paniek bij de kraan. De grotere uitdaging ligt bij overheid, industrie en waterbedrijven: voorkomen dat steeds meer moeilijk afbreekbare stoffen in bodem, grondwater en uiteindelijk het drinkwater terechtkomen.
