Veel Nederlanders hebben het idee dat het dagelijks leven steeds duurder wordt. Vooral boodschappen, energie en andere vaste lasten zorgen bij veel mensen voor frustratie.
Toch laten recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) een opvallend ander beeld zien. Volgens het statistiekbureau blijkt Nederland in veel gevallen juist goedkoper te zijn dan buurlanden België en Duitsland.
Die conclusie komt naar voren uit onderzoek dat werd besproken in het televisieprogramma Stand van Nederland: Generatie Next. Volgens CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen ontstaat het gevoel van dure prijzen vooral door inflatie en snelle prijsstijgingen in korte tijd.
De werkelijkheid blijkt volgens de cijfers echter vaak genuanceerder te zijn.
Waarom veel Nederlanders denken dat alles duurder wordt
Het gevoel dat het leven steeds duurder wordt, is volgens het CBS niet vreemd. In de afgelopen jaren zijn prijzen namelijk inderdaad flink gestegen. Vooral tijdens en na de energiecrisis werden veel producten en diensten aanzienlijk duurder.
Inflatie speelt daarbij een belangrijke rol. Inflatie betekent dat de gemiddelde prijzen van goederen en diensten stijgen. Daardoor kan hetzelfde bedrag na verloop van tijd minder kopen dan voorheen.
Volgens Van Mulligen berekent het CBS inflatie aan de hand van een zogenoemd uitgavenmandje. In dat mandje zitten allerlei producten en diensten waar Nederlanders gemiddeld geld aan uitgeven.
Het gaat daarbij onder meer om huur, energie, verzekeringen, boodschappen, vervoer en andere dagelijkse kosten.
Door te kijken hoe de prijzen van al deze onderdelen veranderen, kan het CBS berekenen hoe snel de kosten van levensonderhoud stijgen.
Hoe het CBS het prijsniveau meet
Het zogenaamde uitgavenmandje is een belangrijk instrument om inflatie te berekenen. In dat mandje zitten allerlei producten die representatief zijn voor het gemiddelde uitgavenpatroon van Nederlandse huishoudens.
Voorbeelden van kosten die daarin worden meegenomen zijn:
huur en woonlasten
gas, water en elektriciteit
verzekeringspremies
boodschappen
vervoerskosten zoals benzine en auto-uitgaven
vrijetijdsbesteding
tabak en andere consumptiegoederen
Niet iedereen besteedt geld aan al deze categorieën. Zo zullen mensen die niet roken weinig merken van prijsstijgingen in tabaksproducten. Toch worden die wel meegenomen in de berekening, omdat ze onderdeel zijn van het totale uitgavenpatroon van Nederlanders.
Elk jaar wordt bovendien bekeken of het mandje nog goed aansluit bij de werkelijkheid. Als mensen bijvoorbeeld minder geld uitgeven aan bepaalde producten en juist meer aan andere zaken, kan het mandje worden aangepast.
Sterke prijsstijgingen na energiecrisis
Dat prijzen de afgelopen jaren fors zijn gestegen, staat volgens het CBS buiten kijf. Vooral de energiecrisis had een grote impact op de kosten van levensonderhoud.
Toen Rusland Oekraïne binnenviel, ontstond er wereldwijd onrust op de energiemarkt. Dat zorgde voor een sterke stijging van gas- en elektriciteitsprijzen in Europa.
Volgens Van Mulligen stegen de prijzen in een periode van ongeveer vier tot vijf jaar met ongeveer 25 procent. Zulke sterke prijsstijgingen zijn zeldzaam.
Voor vergelijkbare ontwikkelingen moet volgens economen zelfs worden teruggekeken naar de jaren zeventig.
Wanneer prijzen in korte tijd zo sterk stijgen, zorgt dat begrijpelijkerwijs voor een gevoel van financiële druk bij veel huishoudens.
Nederland niet altijd duurder dan buurlanden
Toch betekent dat niet automatisch dat Nederland structureel duurder is dan andere landen. Volgens het CBS hangt dat sterk af van welke producten of diensten worden vergeleken.
Sommige producten zijn in Nederland inderdaad duurder dan in België of Duitsland. Maar bij andere producten kan het juist andersom zijn.
Een belangrijk verschil zit bijvoorbeeld in het grote aantal aanbiedingen in Nederlandse supermarkten.
Nederland staat bekend als een land waar veel kortingsacties worden georganiseerd. Supermarkten bieden regelmatig tijdelijke prijsverlagingen aan om klanten te trekken.
Daardoor kan de uiteindelijke prijs die consumenten betalen lager uitvallen dan de standaardprijs.
Aanbiedingen spelen grote rol in prijsverschillen
Wanneer consumenten prijzen vergelijken met het buitenland, kijken ze vaak naar de normale prijs in de winkel. Maar volgens het CBS is dat niet altijd een realistische vergelijking.
Veel Nederlanders kopen namelijk producten wanneer ze in de aanbieding zijn. Daardoor betalen ze in werkelijkheid minder dan de reguliere winkelprijs.
Een voorbeeld dat vaak wordt genoemd is een eenvoudig product zoals appelmoes. Wanneer de standaardprijs in Nederland wordt vergeleken met de prijs net over de grens, kan Nederland duurder lijken.
Maar een week later kan datzelfde product in de aanbieding zijn, waardoor de prijs aanzienlijk lager uitvalt.
Als wordt gekeken naar de prijzen die consumenten daadwerkelijk betalen, blijkt Nederland gemiddeld genomen vaak iets goedkoper te zijn dan België en Duitsland.
Nederlanders zijn ook rijker geworden
Naast prijsstijgingen speelt ook de ontwikkeling van inkomens een rol in hoe mensen de economie ervaren.
Volgens het CBS zijn Nederlanders de afgelopen jaren gemiddeld genomen welvarender geworden. De inkomens zijn gestegen en de economie is gegroeid.
Dat betekent dat mensen in principe meer financiële mogelijkheden hebben dan vroeger.
Toch voelt dat voor veel mensen niet altijd zo.
Volgens economen komt dat doordat mensen snel wennen aan verbeteringen in hun financiële situatie. Wanneer inkomens stijgen, wordt dat al snel als normaal ervaren.
Prijsstijgingen daarentegen vallen vaak direct op.
Waarom het gevoel van dure prijzen blijft bestaan
Het verschil tussen economische cijfers en persoonlijke beleving is een bekend fenomeen. Zelfs wanneer de koopkracht gemiddeld stijgt, kan het voor individuele huishoudens anders voelen.
Dat heeft verschillende redenen.
Ten eerste besteden mensen hun geld niet allemaal op dezelfde manier. Sommige huishoudens geven bijvoorbeeld relatief veel uit aan energie of huur. Als juist die kosten stijgen, kan dat een grotere impact hebben op hun budget.
Daarnaast spelen psychologische factoren een rol. Mensen onthouden prijsstijgingen vaak beter dan prijsdalingen.
Een product dat duurder wordt, valt sneller op dan een product dat goedkoper wordt.
Ook media-aandacht voor stijgende prijzen kan bijdragen aan het gevoel dat alles duurder wordt.
Vergelijken met het buitenland blijft ingewikkeld
Prijsvergelijkingen tussen landen blijven complex. Dat komt omdat verschillende factoren invloed hebben op prijzen.
Belastingtarieven, loonkosten, transportkosten en regelgeving kunnen allemaal bijdragen aan prijsverschillen tussen landen.
Daarnaast verschillen ook de producten zelf soms. De kwaliteit, verpakkingsgrootte of merkvarianten kunnen per land anders zijn.
Daarom is het volgens economen belangrijk om naar bredere gemiddelden te kijken in plaats van naar losse producten.
Wanneer dat gebeurt, blijkt dat Nederland in veel gevallen niet duurder is dan buurlanden.
Blik op de toekomst van prijzen in Nederland
De komende jaren zal de ontwikkeling van prijzen in Nederland nauwlettend worden gevolgd. Economische factoren zoals energieprijzen, internationale handel en geopolitieke spanningen blijven een belangrijke rol spelen.
Voor consumenten blijft het belangrijk om prijzen te vergelijken en gebruik te maken van aanbiedingen wanneer dat mogelijk is.
Volgens het CBS laat het huidige beeld zien dat prijsstijgingen weliswaar een grote impact hebben gehad, maar dat Nederland in internationaal perspectief nog steeds relatief betaalbaar kan zijn.
Dat betekent dat het gevoel dat alles duurder wordt niet altijd volledig overeenkomt met de cijfers.
Toch blijft het onderwerp voor veel Nederlanders belangrijk, omdat dagelijkse kosten een directe invloed hebben op hun financiële situatie.
