Na weken van onderhandelen is er eindelijk duidelijkheid in de formatie. D66, VVD en CDA hebben besloten samen een minderheidskabinet te vormen.
Opvallend genoeg doen ze dat zonder JA21, terwijl die partij lange tijd als mogelijke partner werd genoemd.
De beslissing viel op De Zwaluwenberg in Hilversum, waar de partijleiders samen met informateur Rianne Letschert de knoop doorhakten.
De keuze zorgt meteen voor flinke politieke discussie. Met slechts 66 zetels in de Tweede Kamer begint het kabinet op een kwetsbare basis. Vooral de oppositie reageert scherp. Volgens critici is dit een recept voor instabiliteit, eindeloze onderhandelingen en politieke stilstand.
Bevestiging van de formatiebeslissing
Vrijdag werd het besluit officieel bevestigd door Rob Jetten. D66, VVD en CDA willen samen regeren, ondanks het ontbreken van een Kamermeerderheid. Volgens Jetten is bestuurbaarheid belangrijker dan het halen van een numerieke meerderheid.
Daarmee lijkt hij te doelen op de wens om sneller beslissingen te kunnen nemen zonder voortdurende interne coalitieruzies.
De formatie betekent het einde van een lange periode van onzekerheid. Toch roept de gekozen constructie direct vragen op. Hoe realistisch is het om te regeren zonder vaste steun in de Kamer? En hoeveel ruimte blijft er over voor grote hervormingen?
Waarom JA21 buiten de deur blijft
De mogelijke deelname van JA21 hield Den Haag dagenlang bezig. Binnen de VVD was er steun om de partij alsnog te laten aansluiten.
D66 stond daar vanaf het begin terughoudend tegenover. Uiteindelijk gaf het CDA de doorslag. Die partij concludeerde dat een minderheidskabinet zonder JA21 stabieler zou zijn dan een bredere samenwerking met meer ideologische verschillen.
Volgens betrokkenen woog mee dat JA21 op sommige dossiers lastig te voorspellen zou zijn. Door met drie partijen verder te gaan, hopen D66, VVD en CDA meer regie te houden. Tegelijkertijd zorgt deze keuze ervoor dat het kabinet voor elk voorstel steun moet zoeken bij andere partijen. Dat maakt het regeren complexer en tijdrovender.
Regeren met een minderheid: een politiek experiment
Een minderheidskabinet is in Nederland zeldzaam. Het betekent dat er geen vaste coalitieafspraken zijn met een meerderheid in de Kamer. Voor elk wetsvoorstel, elke begroting en elke hervorming moet opnieuw worden onderhandeld.
Haagse bronnen sluiten een vaste gedoogconstructie uit. In plaats daarvan wordt per dossier gekeken welke partijen willen meewerken.
Dat vraagt om politieke flexibiliteit, maar ook om constante compromissen. Voorstanders noemen het een kans op meer inhoudelijke samenwerking.
Tegenstanders vrezen juist chaos en vertraging. Zeker bij gevoelige onderwerpen zoals klimaatbeleid, migratie en koopkracht kan de steun per keer wisselen.
Teleurstelling en kritiek vanuit JA21
De reactie van JA21 liet niet lang op zich wachten. Partijleider Joost Eerdmans noemde het besluit jammer, maar zei ook dat er nu in ieder geval duidelijkheid is.
Hij kreeg het nieuws persoonlijk te horen van Jetten. Volgens Eerdmans is de kans gemist om een rechtser geluid in het kabinet te laten doorklinken.
Hij stelde dat de uitslag van de verkiezingen onvoldoende wordt weerspiegeld in deze samenwerking. In zijn ogen blijft een groot deel van de rechtse kiezer buiten spel.
Die kritiek wordt gedeeld door andere partijen aan de rechterkant van het politieke spectrum.
Felle reactie van Geert Wilders
De meest uitgesproken reactie kwam van Geert Wilders. Op X liet hij weinig aan de verbeelding over. Volgens Wilders is het nieuwe kabinet bij voorbaat gedoemd te mislukken. Hij voorspelde dat Nederland binnen afzienbare tijd opnieuw naar de stembus moet.
Met die uitspraak zet Wilders de toon voor de oppositie. Zijn partij eindigde nipt achter D66 bij de verkiezingen, maar bleef volledig buiten de formatie.
Volgens Wilders is dat een gemiste kans voor stabiliteit en duidelijk beleid. Hij spreekt zelfs van “totale chaos” als dit kabinet daadwerkelijk van start gaat.
Een kwetsbare meerderheid in de Kamer
Met 66 zetels is het kabinet afhankelijk van de bereidheid van andere partijen om mee te stemmen. Dat maakt het kwetsbaar voor politieke druk.
Een enkele motie van wantrouwen kan al voldoende zijn om het kabinet in problemen te brengen. Tegelijkertijd biedt de situatie ruimte voor wisselende meerderheden, iets wat voorheen minder gebruikelijk was.
Voorstanders zien hierin een kans op meer debat en minder dichtgetimmerde coalitieafspraken. Tegenstanders wijzen erop dat het regeren zo onvoorspelbaar wordt. Wetgeving kan vertraging oplopen of stranden, simpelweg omdat er op een cruciaal moment geen meerderheid te vinden is.
Wat betekent dit voor de komende periode
De komende maanden worden bepalend voor het succes of falen van dit minderheidskabinet.
De eerste begrotingen en beleidsvoorstellen zullen laten zien of D66, VVD en CDA voldoende steun kunnen organiseren. Vooral op controversiële dossiers zal blijken hoe stevig de samenwerking is.
Politiek gezien markeert deze keuze een nieuwe fase. Het traditionele meerderheidskabinet maakt plaats voor een constructie die meer lijkt op een voortdurend onderhandelingsproces. Of dat leidt tot vernieuwing of juist tot stilstand, is nog onzeker.
Eén ding staat vast: de formatie heeft de politieke verhoudingen op scherp gezet.
Met scherpe kritiek van de oppositie en hoge verwachtingen bij voorstanders begint het nieuwe kabinet aan een lastige klus. De waarschuwing van Wilders hangt als een schaduw boven het geheel. Of zijn voorspelling uitkomt, zal de tijd leren.
