Elk jaar staan we op 4 mei stil bij de Nederlandse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en andere oorlogssituaties en vredesmissies sindsdien.
Maar hoewel de dodenherdenking officieel ruimte biedt voor slachtoffers na 1945, blijft de nadruk in de praktijk vaak liggen op de Tweede Wereldoorlog. En dat roept de vraag op: waarom worden slachtoffers van recente conflicten niet net zo zichtbaar herdacht?
De oorlog is niet voorbij voor iedereen
Voor veel mensen is oorlog geen hoofdstuk uit een geschiedenisboek, maar een recente of zelfs actuele realiteit. Denk aan vluchtelingen uit Syrië, Afghanistan, Oekraïne of Soedan. Zij zijn gevlucht voor geweld dat zich nog vers in het geheugen bevindt.
Velen van hen hebben familieleden verloren of dragen blijvende littekens, zowel fysiek als mentaal. Als Nederland echt wil herdenken, dan zou dat ook moeten betekenen: erkennen dat oorlog niet iets van vroeger is, maar iets wat vandaag de dag nog steeds levens verwoest.
Herdenken schept verbinding en begrip
Door ook recente oorlogsslachtoffers te betrekken bij 4 mei, ontstaat er meer verbondenheid tussen mensen met verschillende achtergronden.
Herdenken is niet alleen stilstaan bij het verleden, maar ook bij wat het betekent om in vrijheid te leven. Vluchtelingen en nieuwkomers in Nederland weten als geen ander hoe waardevol vrede is. Door ook hun verhalen een plek te geven, krijgt de herdenking meer diepgang en betekenis.
Jongere generaties voelen weinig binding met 1940-1945
Voor jongeren is de Tweede Wereldoorlog vaak iets abstracts. Verhalen over opa’s en oma’s die het meemaakten verdwijnen langzaam. Tegelijkertijd kennen veel jongeren op scholen wél klasgenoten die uit oorlogsgebieden komen.
Door ook recente conflicten te benoemen op 4 mei, wordt herdenken relevanter en persoonlijker voor nieuwe generaties. Dat versterkt het bewustzijn over vrede, vrijheid en mensenrechten — precies de waarden waar de herdenking om draait.
Een inclusief Nederland vraagt om een inclusieve herdenking
Nederland is inmiddels een samenleving met een grote culturele diversiteit. Toch voelt 4 mei voor veel mensen met een migratieachtergrond als een dag die niet over hén gaat.
Door ook slachtoffers van oorlogen in bijvoorbeeld Irak, Eritrea of voormalig Joegoslavië zichtbaar te herdenken, maken we van 4 mei een moment waarop alle Nederlanders zich kunnen herkennen. Het versterkt de inclusiviteit en saamhorigheid in de samenleving.
De officiële richtlijnen geven er al ruimte voor
Wat veel mensen niet weten, is dat het Nationaal Comité 4 en 5 mei al jaren ruimte biedt voor het herdenken van oorlogsslachtoffers van na 1945.
De officiële tekst luidt: “Tijdens de Nationale Herdenking herdenken wij alle Nederlandse oorlogsslachtoffers – burgers en militairen – die zijn omgekomen sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in oorlogssituaties en bij vredesoperaties.” De kaders zijn er dus al. Het is nu vooral een kwestie van bewustwording en invulling.
Erkenning werkt helend
Voor mensen die uit recent oorlogsgeweld komen, kan het enorm helend zijn om te merken dat hun verlies ertoe doet.
Dat het leed dat zij of hun families hebben meegemaakt, ook in hun nieuwe thuisland erkend wordt. Het herdenken van slachtoffers van recente conflicten is geen politieke uitspraak, maar een menselijke. Het is een manier om te zeggen: jouw pijn telt mee, jouw verhaal mag er zijn.
Meer aandacht in media en educatie nodig
Om deze verbreding van 4 mei te laten slagen, is het belangrijk dat media, scholen en lokale gemeenten hun rol pakken. Dat kan bijvoorbeeld door persoonlijke verhalen te delen van mensen die uit recent oorlogsgebied komen. Of door op scholen aandacht te besteden aan moderne conflicten naast de Tweede Wereldoorlog. Ook lokale herdenkingen kunnen bewust ruimte maken voor deze perspectieven.
### Herdenken gaat niet over het verleden alleen
Vrijheid is kwetsbaar. De verschrikkingen van oorlog blijven zich herhalen, ook al zijn de locaties en tijden anders. Als samenleving herdenken we niet alleen om het verleden te eren, maar ook om lessen te trekken voor de toekomst. Door ook slachtoffers van recente oorlogen te herdenken op 4 mei, houden we die les levend.
Het is geen óf-óf, maar én-én
Sommige mensen vrezen dat het betrekken van recente oorlogsslachtoffers afbreuk doet aan de herdenking van de Tweede Wereldoorlog. Maar dat hoeft helemaal niet zo te zijn. Het gaat niet om vervangen, maar om verrijken.
De Tweede Wereldoorlog blijft een belangrijk ankerpunt van 4 mei. Maar naast dat collectieve geheugen is er ruimte voor meer verhalen — verhalen die ons herinneren aan het feit dat oorlog geen afgesloten hoofdstuk is, maar een doorlopende realiteit voor velen.
De toekomst van 4 mei is inclusief en actueel
De wereld verandert, en daarmee ook de samenleving waarin we leven. Als 4 mei relevant wil blijven voor toekomstige generaties, dan moet de herdenking mee-evolueren. Door ruimte te maken voor slachtoffers van recente oorlogen, blijft de boodschap van vrijheid, vrede en verbondenheid krachtig en actueel.
Conclusie: 4 mei is van iedereen
De Nationale Dodenherdenking is niet alleen een moment om stil te staan bij het verleden, maar ook een kans om als samenleving te laten zien dat we niemand vergeten. Door ook slachtoffers van recente oorlogen te herdenken, maken we van 4 mei een dag die écht van iedereen is. Een dag van herkenning, erkenning en verbinding. En dat is precies waar het om zou moeten gaan.
