De formatiegesprekken zijn nog niet eens begonnen of de politieke verhoudingen staan al op scherp.
D66-leider Rob Jetten liet zich voorafgaand aan de gesprekken duidelijk uit over een mogelijke deelname van JA21 aan een nieuw kabinet.
Volgens Jetten ziet hij geen enkele reden waarom zijn partij zou moeten inleveren om anderen tevreden te stellen.
Zijn uitspraak zorgde direct voor discussie in politiek Den Haag, waar de spanningen rond coalitievorming opnieuw zichtbaar worden.
Voorafgaand aan de formatie al stevige woorden
Voor de camera’s sprak Jetten met aanwezige journalisten, samen met informateur Rianne Letschert. Het gesprek ging niet alleen over de aankomende formatie, maar ook over internationale ontwikkelingen en de rolverdeling binnen een mogelijk nieuw kabinet.
Toen de vraag op tafel kwam of JA21 onderdeel zou kunnen worden van de coalitie, was Jetten opvallend helder. Hij gaf aan niet in te zien waarom D66 concessies zou moeten doen om die partij binnenboord te halen.
JA21 als struikelblok in de onderhandelingen
De mogelijke toetreding van JA21 ligt gevoelig bij meerdere partijen. JA21 wordt door sommigen gezien als een noodzakelijke partner voor een stabiele meerderheid, terwijl anderen vrezen dat inhoudelijke verschillen te groot zijn.
Jetten liet doorschemeren dat hij weinig voelt voor een kabinet waarin D66 haar koers moet aanpassen om ruimte te maken voor JA21. Volgens hem is meeregeren geen doel op zich, zeker niet als dat ten koste gaat van principes en inhoud.
‘Waarom zou D66 moeten inleveren?’
De kern van Jettens boodschap was eenvoudig: verlies nemen om anderen te plezieren ziet hij niet als een logische stap. Daarmee onderstreepte hij dat D66 zich niet automatisch neerlegt bij politieke druk om tot een compromis te komen.
In de wandelgangen wordt die houding gezien als een signaal aan potentiële onderhandelingspartners. D66 lijkt zich stevig te positioneren en wil voorkomen dat de partij wordt weggezet als de partij die altijd water bij de wijn doet.
Niet alleen formatie, ook geopolitiek onderwerp van gesprek
Naast de binnenlandse politiek kwam ook het buitenland ter sprake. De toenemende druk van de Verenigde Staten richting Groenland werd besproken, een onderwerp dat ook in Europa de nodige zorgen oproept.
Groenland maakt deel uit van het Koninkrijk Denemarken en speelt een strategische rol in internationale verhoudingen. De mogelijke Amerikaanse bemoeienis werd door Jetten benoemd als een serieus punt dat niet los kan worden gezien van Europese veiligheid en samenwerking.
De rol van Nederland in internationale spanningen
Volgens Jetten laten dit soort kwesties zien hoe belangrijk het is dat Nederland een duidelijke koers vaart binnen Europa. De formatie is daarbij niet alleen een binnenlandse aangelegenheid, maar heeft ook gevolgen voor hoe Nederland zich opstelt op het wereldtoneel.
Juist daarom, zo klinkt tussen de regels door, wil D66 niet zomaar akkoord gaan met een kabinet waarin de eigen visie verwatert.
Politieke timing valt op
Dat Jetten zich al vóór de start van de onderhandelingen zo uitgesproken uitlaat, valt op. In eerdere formaties kozen partijleiders vaak voor meer terughoudendheid om de gesprekken niet te belasten.
Dit keer lijkt de strategie anders. Door nu al duidelijkheid te scheppen, wordt de onderhandelingsruimte bewust afgebakend. Het signaal is helder: D66 wil niet verrast worden door afspraken die achteraf moeilijk uit te leggen zijn aan de achterban.
Reacties in Den Haag verdeeld
Binnen politiek Den Haag lopen de reacties uiteen. Voorstanders van een brede coalitie vinden de uitspraken weinig constructief en vrezen dat ze het formatieproces bemoeilijken. Anderen prijzen juist de duidelijkheid en stellen dat openheid vooraf beter is dan stille frustratie achteraf.
Ook binnen D66 zelf wordt de lijn van Jetten gezien als een poging om het profiel van de partij scherper neer te zetten, na eerdere regeringsdeelname waarbij compromissen regelmatig tot interne kritiek leidden.
De schaduw van eerdere kabinetten
De uitspraak van Jetten staat niet op zichzelf. In eerdere kabinetten kreeg D66 regelmatig het verwijt te makkelijk akkoord te gaan met beleid dat botste met de eigen idealen. Dat leidde tot teleurstelling bij kiezers en leden.
Met zijn huidige houding lijkt Jetten te willen voorkomen dat die geschiedenis zich herhaalt. De boodschap aan tafel is duidelijk: meeregeren mag, maar niet tegen elke prijs.
JA21 en de machtsbalans
Voor JA21 betekent de uitspraak dat toetreding tot een kabinet allerminst vanzelfsprekend is. De partij zal niet alleen inhoudelijk moeten overtuigen, maar ook laten zien dat samenwerking mogelijk is zonder dat andere partijen het gevoel krijgen te moeten slikken.
De machtsbalans tijdens de formatie wordt daarmee direct zichtbaar. Niet alleen zetelaantallen tellen, maar ook de bereidheid om elkaar ruimte te geven.
Formatie belooft moeizaam te worden
Alles wijst erop dat de aankomende formatie geen eenvoudig traject wordt. Verschillende partijen trekken duidelijke rode lijnen, terwijl de druk om tot een stabiel kabinet te komen groot is.
Jettens uitspraken maken duidelijk dat D66 zich niet laat dwingen tot snelle oplossingen. Dat kan leiden tot langere onderhandelingen, maar ook tot scherpere keuzes.
Wat dit betekent voor de komende weken
De komende weken zullen uitwijzen of de uitgesproken houding van Jetten een onderhandelingstactiek is of een harde grens. Informateur Rianne Letschert staat voor de taak om partijen bij elkaar te brengen, terwijl de verschillen nu al zichtbaar zijn.
Voor kiezers betekent dit vooral dat de formatie opnieuw een spannend politiek spel wordt, waarin macht, principes en strategie door elkaar lopen.
Duidelijk signaal aan tafel
Met zijn uitspraak heeft Rob Jetten in ieder geval één ding bereikt: zijn positie is helder. D66 wil niet automatisch betalen voor deelname van andere partijen aan het kabinet.
Of dat leidt tot een sterker onderhandelingsresultaat of juist tot extra blokkades, zal snel blijken. Eén ding staat vast: de formatie is nog niet begonnen, maar de spanning is al voelbaar.
